Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев қоғамның әлеуметтік тұрғыдан әділетті болуына, азаматтардың өмір сапасын жақсартуға және отбасы институтын нығайтуға бағытталған міндеттерді үнемі алға қойып келеді. Бұл бастамалардың мәні – әрбір азаматтың әл-ауқатын арттырумен қатар, қоғамның тұрақты дамуына негіз болатын құндылықтарды сақтау. Қазақстанда бұл мәселелер мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының қатарында.
Қоғамның әл-ауқатын тек экономикалық көрсеткіштермен өлшеу жеткіліксіз. Елдің шынайы қуаты оның адам капиталымен, отбасының тұрақтылығымен және өскелең ұрпақтың тәрбиесімен тығыз байланысты. Осы тұрғыдан алғанда ана мен баланы қолдау, отбасылық құндылықтарды дәріптеу және демографиялық өсімді қамтамасыз ету – мемлекеттің ұзақ мерзімді дамуындағы маңызды бағыттардың бірі. Сайрам ауданында өткен көпбалалы аналарды мемлекеттік наградалармен марапаттау рәсімі осы саясаттың өңірдегі нақты көріністерінің бірі болды.
Мемлекет басшысының Жарлығына сәйкес ұйымдастырылған салтанатты шарада 22 көпбалалы анаға мемлекеттік наградалар табысталды. Оның ішінде 4 ана «Алтын алқа» иеленсе, 18 ана «Күміс алқа» наградасына ие болды. Жиын барысында аудан әкімінің орынбасары Сержан Дауылбайұлы аналарды құттықтап, мемлекеттік наградаларды салтанатты түрде табыстады.
Алайда бұл жерде назар аударатын мәселе – тек марапат саны емес. Әрбір награданың артында бірнеше баланың тағдыры, ата-ананың жауапкершілігі, отбасының күнделікті тіршілігі және жылдар бойы атқарылған көзге көріне бермейтін еңбек жатыр. Көпбалалы ана үшін бала тәрбиесі – белгілі бір уақыт аралығында атқарылатын міндет емес. Бұл – күн сайын жалғасатын үлкен жауапкершілік. Баланың денсаулығы, білімі, тәрбиесі, мінезінің қалыптасуы, болашаққа деген көзқарасы отбасыдағы ортаға тікелей байланысты. Сондықтан ана еңбегін бағалау – белгілі бір әлеуметтік санатқа көрсетілген құрметпен ғана шектелмейді. Ол қоғамның бала тәрбиесіне, ұрпақ сабақтастығына және отбасы құндылықтарына деген көзқарасын білдіреді.
Сайрам ауданындағы көрсеткіштер бұл мәселенің ауқымын анық көрсетеді. Қазіргі таңда ауданда 12 978 көпбалалы ана бар. Олардың арасында 129 «Батыр ана», 3 863 «Алтын алқа», 5 026 «Күміс алқа» иегері бар. Сонымен бірге 355 ана І және ІІ дәрежелі «Ана даңқы» орденімен марапатталған. Бұл – бір аудан үшін ауқымды көрсеткіш. Оның өзі Сайрамдағы отбасы институтының қоғамдық өмірдегі орнын аңғартады.
Мемлекет тарапынан көпбалалы отбасыларға көрсетілетін қолдау бірнеше бағытты қамтиды. Әлеуметтік төлемдер мен жәрдемақылардан бөлек, балалардың білім алуы, медициналық қызметке қолжетімділігі, жұмыспен қамту, тұрғын үй жағдайын жақсарту және әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту мәселелері де маңызды. Мұндай міндеттер бір ғана мемлекеттік органның жұмысы арқылы шешілмейді. Парламенттің заңнамалық қызметі, Үкіметтің әлеуметтік бағдарламалары, орталық мемлекеттік органдардың шешімдері және жергілікті атқарушы органдардың нақты жұмысы өзара сабақтас болғанда ғана нәтижелі саясат қалыптасады. Бұл жерде жергілікті деңгейдегі жұмыстың маңызы ерекше. Себебі мемлекеттік бағдарламалардың нақты нәтижесі тұрғынның күнделікті өмірінен көрінеді. Отбасына қажетті жағдай жасалғаны, баланың мектепке немесе балабақшаға қолжетімділігі, медициналық қызметтің сапасы, ана үшін жұмыс істеуге мүмкіндік болуы – әлеуметтік саясаттың халыққа қаншалықты жақын екенін көрсететін өлшемдер. Сайрам ауданындағы көпбалалы аналар саны да осы бағыттағы жұмыстың жүйелі жүргізілуін қажет етеді.
Отбасы мәселесіне келгенде тек материалдық қолдауға басымдық беру жеткіліксіз. Қазіргі қоғамда ата-аналардың жұмысы мен бала тәрбиесін қатар алып жүруі, жас отбасылардың әлеуметтік ортаға бейімделуі, балалардың қауіпсіздігі мен сапалы білім алуы сияқты мәселелер де маңызды. Осы себепті отбасы саясатының басты мақсаты – азаматтарды белгілі бір әлеуметтік көмекке тәуелді ету емес, олардың тұрақты өмір сүруіне мүмкіндік беретін орта қалыптастыру.
Мемлекет басшысының әлеуметтік саясатқа қатысты бастамаларында да осы ұстанымның маңызы айқын сезіледі. Халықтың табысын арттыру, әлеуметтік әділеттілікті қамтамасыз ету, азаматтардың мүмкіндіктерін кеңейту мәселелері отбасының жағдайымен тікелей байланысты. Өйткені отбасының экономикалық тұрақтылығы – баланың болашағына әсер ететін негізгі факторлардың бірі. Тұрмысы тұрақты отбасы баланың біліміне, денсаулығына және дамуына көбірек мүмкіндік жасай алады. Ал бұл өз кезегінде мемлекеттің адами капиталына айналады. Сондықтан көпбалалы отбасыларды қолдау мәселесін демографиялық саясаттан бөлек қарастыруға болмайды.
Елдегі демографиялық ахуал туралы сөз болғанда, көбіне бала саны мен халық өсімі жөніндегі статистикаға назар аударылады. Бірақ демография – тек сан емес. Оның артында баланың өмір сүру сапасы, отбасының тұрақтылығы, ана мен баланың денсаулығы, білім беру мүмкіндіктері және әлеуметтік орта сияқты көптеген фактор бар. Осы тұрғыдан алғанда Сайрам ауданында көпбалалы аналарға көрсетілген құрметтің тәрбиелік мәні де ерекше.
Мемлекеттік награда алған аналар – жас ұрпаққа үлгі болатын жандар. Олардың өмір жолы отбасылық жауапкершіліктің, сабырдың және еңбектің маңызын көрсетеді. Мұндай азаматтарды қоғам алдында құрметтеу арқылы кейінгі буынға да маңызды құндылықтар жеткізіледі. «Алтын алқа» мен «Күміс алқа» – сыртқы формасы шағын болғанымен, мағынасы терең мемлекеттік марапаттар. Себебі оның астарында ана мәртебесі, бала тәрбиесі және отбасының қадірі жатыр. Сайрамдағы марапаттау рәсімі осы тұрғыдан қарағанда тек салтанатты жиын емес, қоғамдағы маңызды құндылықтарды насихаттайтын шара болды.
Мұндай іс-шаралар арқылы көпбалалы аналардың қоғамдағы белсенді рөлі де айқындала түседі. Себебі ана болу – қоғамдық өмірден шет қалу деген сөз емес. Керісінше, қазіргі таңда көптеген көпбалалы әйелдер кәсіби қызметін жалғастырып, қоғамдық жұмыстарға араласып, кәсіппен айналысып, өз балаларына ғана емес, қоғамға да үлес қосып келеді. Бұл – отбасы мен әйелдің қоғамдағы рөлін жаңа қырынан қарастыруды талап ететін кезең. Бала тәрбиесі тек ананың міндеті деген түсінік те біртіндеп өзгеруі керек. Отбасындағы тәрбиеге әке де, ана да, мектеп те, қоғам да жауапты. Баланың қалыптасуына қоршаған ортаның ықпалы зор. Сондықтан отбасы құндылықтарын нығайту – бүкіл қоғамға ортақ міндет.
Мемлекеттік саясаттың да осы бағытта кешенді болуы маңызды. Анаға құрмет көрсету мен мемлекеттік марапат табыстау – соның бір бөлігі. Одан бөлек, әйелдердің еңбек етуіне жағдай жасау, балаларға қолайлы орта қалыптастыру, жастарды отбасылық өмірге дайындау және ата-аналардың жауапкершілігін арттыру бағытындағы жұмыстар да қатар жүруі қажет.
Сайрам ауданындағы 12 978 көпбалалы ана – бұл үлкен әлеуметтік топ. Олардың әрқайсысының өзіндік мәселесі, қажеттілігі мен өмірлік жағдайы бар. Сондықтан жергілікті деңгейде әлеуметтік саясатты жүзеге асыру кезінде халықтың нақты сұранысын ескеру маңызды. Мұндай жағдайда мемлекеттік органдар мен азаматтардың өзара байланысы шешуші рөл атқарады. Халықтың ұсынысын тыңдау, мәселесін зерделеу, заң аясында шешім қабылдау – мемлекеттік басқарудың басты қағидаларының бірі.
Мемлекет басшысы да мемлекеттік аппараттың халыққа жақын болуына, азаматтардың мәселесін тыңдап, нақты нәтиже көрсетуіне ерекше мән беріп келеді. Бұл ұстаным отбасы мәселелеріне де тікелей қатысты. Себебі әлеуметтік саясаттың шынайы нәтижесі есептегі көрсеткішпен ғана емес, қарапайым отбасының өмірінен байқалуы тиіс.
Сайрамда 22 ананың мемлекеттік марапатқа ие болуы – бір күндік шара болғанымен, оның қоғамдық маңызы әлдеқайда кең. Бұл – ананың еңбегін мойындау, отбасының беделін көтеру және ұрпақ тәрбиесінің маңызын тағы бір мәрте көрсету. Мемлекеттік награда алған әрбір ана – өз отбасындағы үлкен еңбектің иесі. Оның жетістігі балаларымен бірге өлшенеді. Ал сол балалардың ертеңгі күні елдің әр саласында еңбек етіп, қоғамның дамуына үлес қосуы – бүгінгі ата-ананың еңбегінің жалғасы. Сондықтан анаға жасалған құрметті ұрпаққа жасалған инвестиция деп бағалауға болады. Отбасы берік болса, қоғам да орнықты болады. Ал қоғамның тұрақтылығы мемлекеттің ұзақ мерзімді дамуына тікелей ықпал етеді. Осы себепті отбасы институтын қолдау, көпбалалы аналардың мәртебесін көтеру және балалардың болашағына жағдай жасау – әлеуметтік саясаттың ғана емес, жалпыұлттық міндеттің бірі.
Сайрам ауданында «Алтын алқа» және «Күміс алқа» иегерлерінің марапатталуы осы үлкен мақсаттың жергілікті деңгейдегі көрінісі болды. Бұл марапаттар – аналарға берілген құрметпен бірге қоғамға жолданған маңызды ойдың белгісі: ұрпақ тәрбиесі бағалануға тиіс, отбасы қолдауға лайық, ал ана еңбегі мемлекеттің назарынан тыс қалмауы керек. Бүгін марапатталған аналардың қуанышы – бір отбасының ғана қуанышы емес. Бұл – бала тәрбиесін өмірінің басты құндылығы еткен мыңдаған ананың еңбегіне көрсетілген ортақ құрмет. Ал мұндай құрметтің мәні уақыт өткен сайын арта береді. Өйткені бүгінгі отбасы – ертеңгі қоғамның негізі.
