Қазығұрт ауданы мәдениет сарайы МКҚК-ға қарасты Тұрбат ауылдық клубында қазақ музыка өнерінің көрнекті өкілі, композитор Латиф Хамидидің 120 жылдығына орай «Қазақ музыка өнерінің тұлғасы» атты сазды кеш жоғары деңгейде ұйымдастырылды. Сазды кеш барысында қазақ музыка өнерінің дамуына өлшеусіз үлес қосқан көрнекті композитордың өмірі мен шығармашылық жолы кеңінен насихатталып, оның ұлттық өнердегі өзіндік орны мен мол мұрасы туралы құнды мәліметтер ұсынылды. Кеш барысында көрермендерге әсем әндер тарту етіліп, ұлттық өнердің қадір-қасиеті дәріптелді. Әуезді әндер арқылы Латиф Хамидидің шығармашылық мұрасы көпшілікке кеңінен таныстырылды. Іс-шараның басты мақсаты – жас ұрпақтың ұлттық музыкаға деген қызығушылығын арттыру, халқымыздың мәдени мұрасын ұлықтау, өнерге деген құрметті қалыптастыру және Латиф Хамидидің шығармашылық жолын кеңінен таныстыру.
Қазақтың кәсіби музыка өнерінің қалыптасып, өркендеу тарихында өзіндік қолтаңбасымен өшпес із қалдырған тұлғалардың бірі – Латиф Хамиди. Ол композитор ғана емес, педагог, дирижер, музыка зерттеушісі, халық әндерін жинаушы әрі өнердің дамуына айрықша үлес қосқан мәдениет қайраткері болды. 1906–1983 жылдар аралығында өмір сүрген Латиф Хамиди қазақ музыкасының кәсіби бағытта дамуына елеулі еңбек сіңіріп, ұлттық өнердің жаңа жанрларының қалыптасуына жол ашты. Ол Қазақ КСР-інің халық әртісі, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты атанды. Латиф Хамидидің шығармашылық жолы қазақтың дәстүрлі музыкалық мәдениеті мен еуропалық кәсіби музыка мектебінің тоғысында қалыптасты. Оның өнерінде халықтық әуез бен академиялық музыканың мүмкіндіктері табиғи үйлесім тапты. Сондықтан композитордың шығармалары бір жағынан қазақтың ұлттық музыкалық болмысын танытса, екінші жағынан кәсіби композиторлық техниканың жетістіктерін көрсетті. Зерттеушілер Хамиди шығармашылығындағы қазақы интонацияның ерекше орнын атап көрсетеді. Латиф Хамидидің өнерге деген қызығушылығы жастайынан қалыптасты. Ол Ташкент халық ағарту институтында, Мәскеудің музыкалық техникумында және Мәскеу консерваториясы жанындағы татар опера студиясында білім алды. Кейін Қазақстанға келіп, өзінің бүкіл шығармашылық қуатын қазақ музыкасының дамуына арнады. Алматыда музыкалық училищеде және консерваторияда сабақ беріп, халық аспаптары оркестрінің жұмысын ұйымдастыруға және кәсіби музыканттар даярлауға атсалысты. Хамидидің шығармашылық мұрасындағы ең маңызды бағыттардың бірі – қазақтың халық музыкасын жинау, зерттеу және кәсіби өңдеу ісі. Ол халық арасында сақталған көптеген әндер мен музыкалық мұраларды қағазға түсіріп, кейін оларды кәсіби сахнаға лайықтап өңдеді. Композитордың қазақтың дәстүрлі ән өнеріне ден қоюы оның шығармашылық тілінің қалыптасуына үлкен әсер етті. Деректерде оның дәстүрлі музыканың 200-ден астам үлгісін жазып алғаны айтылады.
Бұл тұрғыда оның Абайдың әндерін жинауы ерекше маңызға ие. Семейде жүрген кезінде Хамиди Абайдың әндерін ақынның немере інісі Ахрам Ысқақовтан жазып алған. Кейін бұл материалдар «Абайдың музыкалық творчествосы» жинағына енгізіліп, ақын шығармаларының музыкалық мұрасын зерттеуге үлкен мүмкіндік берді. Абай әндерін жинау ісі кейін композитордың «Абай» операсымен және «Абай әндері» кинофильміне арналған музыкасымен тығыз байланысып жатты. Латиф Хамидидің есімін қазақ музыка тарихында айрықша танытқан шығармалардың бірі – «Қазақ вальсі». Қазақтың дәстүрлі музыкалық мәдениетінде вальс жанры бұрыннан қалыптасқан негізгі бағыттардың бірі болмағаны белгілі. Хамиди осы жанрды ұлттық әуезбен ұштастырып, қазақ тыңдарманына жақын, жеңіл әрі әсерлі музыкалық шығарма дүниеге әкелді. «Қазақ вальсі» уақыт өте келе композитордың ең танымал шығармаларының біріне айналды. Осы туынды арқылы Хамиди вальс жанрының қазақ музыкасының кәсіби репертуарында орнығуына ықпал етті. Композитордың «Бұлбұл» әні де қазақ музыкасының классикалық туындыларының қатарына жатады. Әннің әуені сырлы, лирикалық әрі эмоционалдық тұрғыдан терең. «Бұлбұл» шығармасы әншінің дауыс мүмкіндігін кеңінен көрсетуге мүмкіндік беретін вокалдық туынды ретінде көптеген орындаушылардың репертуарынан орын алды. Шығарма алғаш рет Қалқаман Байсейітованың орындауында танылып, кейін Бибігүл Төлегенова сияқты әйгілі әншілердің орындауында кеңінен тарады.Хамиди шығармашылығында ән жанрының орны ерекше. Ол лирикалық әндермен қатар патриоттық, азаматтық мазмұндағы шығармалар да жазды.
Ұлы Отан соғысы жылдарында композитордың «Аттаныңдар майданға», «8-гвардия дивизиясының әні», «Батыр қыз», «Нүркен» сияқты әндері дүниеге келді. Бұл шығармалар сол кезеңдегі халықтың көңіл күйін, Отан қорғау идеясын және жауынгерлердің ерлігін музыкалық тілмен жеткізді. Композитордың шығармашылық мұрасында опера жанры да маңызды орын алады. Латиф Хамиди Ахмет Жұбановпен бірге қазақ опера өнерінің биік белестерінің бірі болған «Абай» операсын жазды. Мұхтар Әуезовтің либреттосы негізінде жасалған операның алғашқы қойылымы 1944 жылғы 24 желтоқсанда Абай атындағы Мемлекеттік академиялық опера және балет театрында өтті. «Абай» операсы қазақ кәсіби музыкасының дамуындағы аса маңызды шығармалардың бірі болды. Операда қазақтың халық әндері мен күйлерінің интонациялық ерекшеліктері кәсіби симфониялық және опералық музыканың мүмкіндіктерімен ұштастырылды. Шығармада Абай дәуірінің әлеуметтік мәселелері, адам тағдыры, махаббат, әділет пен надандық арасындағы тартыс көркем музыкалық тіл арқылы бейнеленді. Операның сахнада ұзақ жылдар бойы сақталып, бүгінгі күнге дейін қойылып келе жатқаны оның көркемдік құндылығын көрсетеді.
Хамиди мен Жұбановтың «Төлеген Тоқтаров» операсы да композитордың ірі шығармаларының қатарында. 1947 жылы қойылған бұл шығармада соғыс жылдарындағы халықтың тағдыры мен жауынгер ерлігі көрініс тапты. Композитор тарихи оқиғаларды музыкалық образдар арқылы жеткізіп, батырлық пен отансүйгіштік идеяларын алдыңғы орынға шығарды. Оның «Жамбыл мен Айкүміс» музыкалық драмасы да қазақтың дәстүрлі өнерімен тығыз байланысты. Бұл шығармада халықтың айтыс дәстүрі, ақындық өнер және ұлттық сахна мәдениеті көрініс тапты. Хамиди шығармашылығының осы қыры оның қазақтың музыкалық фольклорын тек жинаушы ғана емес, оны жаңа кәсіби жанрларға айналдыра білген композитор болғанын аңғартады. Латиф Хамиди кино өнеріне де өз үлесін қосты. 1945 жылы «Абай әндері» фильміне музыка жазды. Фильмдегі Абай әндері ақын тұлғасын ашатын маңызды көркемдік құралға айналды. Хамиди Абайдың музыкалық мұрасын терең меңгергендіктен, фильмнің музыкалық мазмұнын ұлттық сипатпен байыта алды. Композитор шығармашылығының тағы бір маңызды саласы – халық әндерін кәсіби өңдеу. Ол қазақ және басқа да түркі халықтарының музыкалық мұрасындағы көптеген әндерді өңдеп, оларды дауысқа, фортепианоға, хорға және халық аспаптары оркестріне лайықтады. Мұндай жұмыстар халықтық музыканың кәсіби сахнаға енуіне мүмкіндік берді. Оның өңдеулерінде халық әуенінің табиғи болмысы сақталып, сонымен қатар кәсіби музыкалық құрылыммен толықтырылды. Хамидидің шығармашылық мұрасында аспаптық музыка да елеулі орын алады. Ол симфониялық оркестрге, қазақ және орыс халық аспаптары оркестрлеріне, камералық ансамбльдерге, фортепиано мен домбыраға арналған шығармалар жазды. Сонымен бірге домбыра үйрету әдістемесіне де назар аударып, Б.Ғизатовпен бірге «Домбыра үйрену мектебі» атты оқу құралын дайындады. Бұл оның композиторлықпен қатар педагогикалық бағытқа да үлкен мән бергенін көрсетеді.
Музыка саласындағы ұстаздық қызметі Хамидидің қазақтың кәсіби музыкалық мектебін қалыптастырудағы рөлін одан әрі арттырды. Оның шәкірттері арасынан композиторлар, дирижерлер мен музыка мамандары шықты. Олардың қатарында Нұрғиса Тілендиев, Фуат Мансұров, Шамғон Қажығалиев сияқты қазақ музыка өнеріне зор үлес қосқан тұлғалар аталады. Латиф Хамиди қазақ музыкасының тарихында тек шығармаларымен ғана емес, музыкалық-ағартушылық қызметімен де ерекшеленеді. Ол музыка мәдениетін халыққа кеңінен танытуға, жас музыканттарды тәрбиелеуге, ұлттық музыкалық мұраны зерттеуге және оны кейінгі ұрпаққа жеткізуге күш салды. Оның педагогикалық және зерттеушілік еңбектері кәсіби музыкалық білім беру жүйесінің қалыптасуына ықпал етті. 1945 жылы Хамиди Евгений Брусиловский және Мұқан Төлебаевпен бірге Қазақ КСР-інің Мемлекеттік гимніне музыкалық үлес қосты. Бұл еңбек композитордың елдің музыкалық-мәдени тарихындағы орнын айқындайтын маңызды шығармашылық белестердің бірі болды. Хамидидің музыкасы ұлттық рух пен адамдық сезімдерді қатар алып жүреді. Оның шығармаларынан кең дала тынысын, халықтың қуанышын, сағынышын, махаббатын, елдік мұратын және азаматтық сезімін аңғаруға болады. Композитор халықтық әуендерді қайталап қана қоймай, оларды кәсіби музыка талаптарына сәйкес жаңаша дамыта білді. Сондықтан оның шығармашылығы дәстүр мен жаңашылдықтың сабақтастығын көрсететін құнды мысал болып саналады.
Латиф Хамидидің шығармашылық мұрасын бір ғана жанр аясында қарастыру мүмкін емес. Ол ән, романс, вальс, хор, опера, симфониялық және камералық музыка, кино музыкасы, халық әндерін өңдеу, педагогика және музыка зерттеу салаларында еңбек етті. Оның «Қазақ вальсі», «Бұлбұл», «Абай» операсы және басқа да шығармалары қазақ музыкасының алтын қорынан берік орын алды. Бүгінде Латиф Хамидидің шығармашылығына деген қызығушылықтың сақталуы – оның еңбектерінің уақыт сынынан өткенін көрсетеді. 2026 жылы композитордың туғанына 120 жыл толуына байланысты Қазақстанның мәдениет ұйымдарында еске алу және концерттік іс-шаралар өткізіліп жатқаны да оның мұрасының қазіргі мәдени кеңістіктегі маңызын аңғартады. Латиф Хамиди – қазақ музыкасының кәсіби биікке көтерілуіне еңбек сіңірген аса көрнекті тұлға. Ол халықтық музыканың қуатын кәсіби композиторлық өнермен ұштастырып, ұлттық мәдениеттің жаңа тынысын ашты. Оның шығармалары қазақтың дәстүрлі әуендерін заманауи музыкалық тілмен танытып, ұлттық өнердің кең ауқымды дамуына жол салды. Композитордың өмірі мен шығармашылығы – өнерге адалдықтың, ұлттық мәдениетке қызмет етудің және музыкалық мұраны келер ұрпаққа жеткізудің жарқын үлгісі. «Қазақ вальсі» мен «Бұлбұлы» халық жадында сақталған Хамиди есімі қазақ музыка тарихында да мәңгілікке қалды. Оның туындылары орындалған сайын композитордың өнердегі үні қайта жаңғырып, ұлттық музыка мәдениетінің байлығы мен тереңдігін кейінгі ұрпаққа таныта береді.
