Жылы мезгілдің келуімен табиғат аясына шығатын тұрғындардың саны артып, соған сәйкес кене шағу қаупі де жоғарылай түседі. Кенелер тек орманды немесе далалы аймақтарда ғана емес, шөп өскен ашық алаңдарда, саябақтарда, аулаларда және қала маңындағы аумақтарда да кездесуі мүмкін. Сондықтан кенеден сақтану, оның шағуының алдын алу және кене жабысқан жағдайда дұрыс әрекет ету – әр азамат үшін маңызды.
Осыған байланысты Кентау қалалық емханасында келушілер арасында кене шағуының алдын алу және кене арқылы таралуы мүмкін инфекциялық аурулардан сақтану бойынша ақпараттық-түсіндіру жұмыстары ұйымдастырылды. Шара барысында тұрғындарға кененің адам денсаулығына төндіретін қаупі түсіндіріліп, сақтық шараларын сақтау жөнінде кеңестер берілді. Сонымен қатар емханаға келген азаматтарға тақырыпқа қатысты ақпараттық брошюралар таратылып, мамандар тарапынан жеке түсіндіру жұмыстары жүргізілді. Медицина қызметкерлері тұрғындарға кенеден қорғанудың ең тиімді жолы – алдын алу шараларын сақтап, табиғатқа шығу кезінде қауіпсіздік талаптарына жауапкершілікпен қарау екенін түсіндірді. Кене арқылы таралатын инфекциялардың қатарына кене энцефалиті, Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы, боррелиоз (Лайм ауруы), туляремия және басқа да аурулар жатады. Олардың кейбірі адамның денсаулығына елеулі қауіп төндіруі мүмкін. Сондықтан кене шаққан жағдайда уақыт жоғалтпай медициналық көмекке жүгіну қажет.
Мамандардың айтуынша, кенеден қорғанудың алғашқы және маңызды қадамы – табиғат аясында жеке қауіпсіздік шараларын сақтау. Әсіресе көктем-жаз айларында саяжайға, жайылымға, таулы немесе шөпті жерлерге, демалыс орындарына барған кезде барынша сақ болған жөн. Табиғатқа шыққанда денені толық жауып тұратын киім киген дұрыс. Ұзын жеңді көйлек немесе жейде, ұзын балақты шалбар, жабық аяқ киім пайдалану ұсынылады. Шалбардың балағын шұлықтың ішіне салып, киімнің ашық жерлерін барынша азайтқан жөн. Ашық түсті киім кию де кенені ертерек байқауға мүмкіндік береді.
Табиғат аясында жүрген кезде адам өзін ғана емес, жанындағы адамдарды да, әсіресе балаларды бақылап отырғаны жөн. Кенелер киімге немесе денеге жабысып қалуы мүмкін. Сондықтан ұзақ уақыт далада болған жағдайда денені ара-тұра тексеріп отырған дұрыс. Үйге келгеннен кейін киімдерді мұқият қарап, сырт киімді қағып-сілкіп, дененің барлық бөлігін тексеру керек. Балалардың шаш арасы, мойны, құлақ маңы, қолтық, шап аймағы сияқты кененің жасырынуы ықтимал жерлеріне ерекше назар аударған жөн.
Ақпараттық-түсіндіру жұмыстары барысында емхана мамандары тұрғындарға кене шаққан жағдайда не істеу керектігін де егжей-тегжейлі түсіндірді. Медицина мамандарының айтуынша, денеге жабысқан кенені көрген адам ең алдымен сабыр сақтап, мүмкіндігінше тез арада медициналық ұйымға жүгінуі керек. Кенені өз бетінше жұлуға, жаншуға немесе қолмен қысуға болмайды. Себебі дұрыс алынбаған жағдайда кененің бөліктері теріде қалып қоюы мүмкін. Ал кенені жаншу кезінде оның ішіндегі инфекциялық қоздырғыштардың адам ағзасына түсу қаупі бар.
Кентау қалалық емханасының мамандары тұрғындарға: «Кене шаққан жағдайда медициналық көмекке неғұрлым ертерек жүгінген дұрыс. Кене арқылы берілетін инфекциялардың алдын алуда уақыт факторының маңызы зор. Сондықтан кене шаққанын байқаған азамат өздігінен ем қабылдамай, медициналық маманға қаралуы қажет», – деп түсіндірді.
Мамандардың айтуынша, шұғыл профилактика жүргізу қажеттілігі әр адамға жеке бағаланады. Бұл ретте кене шаққан аумақ, медициналық көмекке жүгіну уақыты, адамның вакцинация мәртебесі және басқа да медициналық факторлар ескеріледі. Сондықтан қандай да бір препаратты өз бетінше қабылдау немесе медициналық көмекті кейінге қалдыру дұрыс емес. Кей жағдайда кене шаққаннан кейін адам бірден ауру белгілерін сезбеуі мүмкін. Сондықтан кене шаққан азамат медициналық бақылау мен дәрігердің ұсынымдарын ескермеуі керек. Дене қызуының көтерілуі, әлсіздік, бас ауруы, бұлшықет пен буындардың ауыруы, қалтырау және жалпы жағдайдың нашарлауы сияқты белгілер байқалса, дереу дәрігерге қаралу қажет. Кейбір кене арқылы таралатын инфекциялар ауыр өтуі мүмкін болғандықтан, ауруды ерте анықтау және медициналық көмекті дер кезінде бастау маңызды. Мамандар тұрғындарға кене шаққаннан кейін өз денсаулығын мұқият бақылауды, дене қызуын өлшеп отыруды және қандай да бір күмәнді белгілер пайда болған жағдайда медициналық ұйымға жүгінуді ұсынды.
Кентау қалалық емханасының медицина қызметкерлері: «Кене шағуы – елемеуге болмайтын жағдай. Көп жағдайда адамдар кішкентай жәндікке мән бермей, медициналық көмекке жүгінуді кейінге қалдырып жатады. Бұл дұрыс емес. Кенені байқаған сәттен бастап уақытты жоғалтпай, маманға қаралу қажет. Әсіресе балалар мен қарт адамдарға ерекше көңіл бөлген жөн. Алдын алу шараларын сақтау – аурудың алдын алудың ең қарапайым әрі тиімді жолы», – деп атап өтті.
Жазғы демалыс кезінде балалардың далада, саябақта, табиғат аясында көп уақыт өткізуіне байланысты ата-аналар сақтық шараларына ерекше мән бергені жөн. Бала табиғаттан келгеннен кейін оның киімін шешіп, денесін мұқият қарап шығу қажет. Кене баланың бас терісіне, шашының арасына, құлақ артына, мойнына немесе киімнің жабық жерлеріне жабысып қалуы мүмкін.
Ата-аналар балаларға табиғатта жүрген кезде шөпті жерде ұзақ отырмау, белгісіз бұталар мен қалың өсімдіктердің арасына бармау, жануарлармен байланыста болғаннан кейін қолды жуу және үйге келген соң киімді тексеру қажеттігін түсіндіргені дұрыс. Сонымен бірге табиғатқа шығар алдында баланың жасына сәйкес қауіпсіздік талаптарын ескере отырып, кенеге қарсы қорғаныш құралдарын қолдану мәселесі бойынша мамандардың кеңесіне жүгінуге болады.Кене шағуының алдын алу тек медицина қызметкерлерінің ғана емес, әр азаматтың ортақ жауапкершілігін талап етеді. Санитариялық-эпидемиологиялық қызметтер мен медициналық ұйымдар тарапынан жүргізілетін профилактикалық және ақпараттық жұмыстар халықтың сақтық деңгейін арттыруға бағытталған.
Қазақстанда кене белсенділігі кезеңінде медициналық ұйымдардың дайындығы қамтамасыз етіліп, эндемиялық аумақтарда кенеге қарсы өңдеу, қауіп топтарын вакцинациялау, иммуноглобулин қорын қалыптастыру және санитариялық-эпидемиологиялық мониторинг жүргізу сияқты кешенді шаралар атқарылады. Алайда мемлекеттік деңгейдегі алдын алу шараларымен қатар, тұрғындардың жеке сақтық шараларын орындауы да аса маңызды. Әр адам табиғатқа шыққанда тиісті киім киіп, репеллент қолданып, серуеннен кейін өзін және балаларын тексеріп, кене анықталған жағдайда уақыт оздырмай медициналық көмекке жүгінуі қажет.
Кентау қалалық емханасында өткізілген ақпараттық-түсіндіру жұмыстарының негізгі мақсаты да – тұрғындардың санитариялық сауаттылығын арттыру, кене арқылы таралатын инфекциялық аурулардың алдын алу және халық арасында қауіпсіз мінез-құлық дағдыларын қалыптастыру.
Есте сақтаңыз:
🔹 Табиғатқа шыққанда денені толық жабатын киім киіңіз;
🔹 Ашық түсті киім таңдаңыз;
🔹 Шалбардың балағын шұлықтың ішіне салыңыз;
🔹 Репелленттерді нұсқаулыққа сәйкес пайдаланыңыз;
🔹 Табиғатта жүрген кезде өзіңізді және жақындарыңызды мезгіл-мезгіл тексеріп тұрыңыз;
🔹 Үйге келген соң киіміңізді мұқият қарап, балалардың денесін толық тексеріңіз;
🔹 Кенені қолмен жаншуға және абайсызда жұлуға болмайды;
🔹 Кене шаққан жағдайда мүмкіндігінше тез арада медициналық ұйымға жүгініңіз;
🔹 Дене қызуы көтеріліп, әлсіздік немесе басқа да ауру белгілері байқалса, дереу дәрігерге қаралыңыз;
🔹 Өзін-өзі емдеумен айналыспаңыз.
Кене шағуының алдын алудың ең тиімді жолы – қауіптің алдын ала білу және қарапайым сақтық шараларын күнделікті әдетке айналдыру. Өз денсаулығыңызға және жақындарыңыздың қауіпсіздігіне жауапкершілікпен қараңыз!
