Тазалық мәдениетін қалыптастыру – экологияны жақсартудың негізі. Қоршаған ортаның тазалығы мен экологиялық ахуалдың жақсаруы ең алдымен қоғамдағы тазалық мәдениетінің деңгейіне тікелей байланысты. Табиғатты қорғау тек заңдар мен мемлекеттік бағдарламалар арқылы ғана емес, әр азаматтың күнделікті іс-әрекеті мен жауапкершілігінен басталады. Осы тұрғыда тазалық мәдениетін қалыптастыру – экологияны жақсартудың ең тиімді жолдарының бірі.

Келес ауданының әкімі Жәнібек Ағыбаевтың тапсырмасы негізінде өткен жылы аудан аумағында санитарлық тазалықты қамтамасыз ету, инфрақұрылымды жаңғырту және елді мекендердің көркін арттыру бағытында ауқымды абаттандыру жұмыстары атқарылған.

Жыл қорытындысы бойынша аудан аумағындағы республикалық және облыстық маңызы бар жолдар, сондай-ақ 512 ішкі көшелер тазаланып, ретке келтірілді. Тұрғындарға қолайлы орта қалыптастыру мақсатында 37 аялдама сырланып, жаңартылған. Сонымен қатар, 162 шақырым аяқ жол, 27 саябақ пен сквер, 45 спорт және шағын ойын алаңшалары тазаланып, абаттандырылды.

Инженерлік инфрақұрылым бағытында 58 шақырым арық-атыз және 133 шақырым ирригациялық жүйелердің арналары қоқыстан тазартылды. Бұл жұмыстар су өткізу қабілетін арттырып, тұрғындардың тұрмыстық жағдайын жақсартуға ықпал етті. Көгалдандыру жұмыстары да жоспарлы түрде жүзеге асырылған. 2025 жылдың көктемгі және күзгі маусымдарында аудан бойынша 50 600 түп ағаш көшеттері отырғызылып, олардың 85 пайызы көктеп шыққан. Бұл аудан үшін өте жақсы көрсеткіш болып тұр.

Тазалық және абаттандыру іс-шараларына 13 000-нан астам адам және 118 арнайы техника тартылып, нәтижесінде 350 тонна қоқыс шығарылған. Жалпы, тазалық мәдениеті дегеніміз – қоқысты бей-берекет тастамау, тұрмыстық қалдықтарды сұрыптау, су мен энергияны үнемдеу, қоғамдық орындарды таза ұстау және табиғатқа жанашырлықпен қарау. Мұндай дағдылар ерте жастан қалыптасса, қоғамда экологиялық сана орнығып, қоршаған ортаға келетін зиян айтарлықтай азаяды.

Бүгінде елді мекендерде жүргізіліп жатқан абаттандыру және санитарлық тазалық жұмыстары тұрғындардың тазалыққа деген көзқарасын өзгертуге ықпал етуде. Сенбіліктер, «Таза Қазақстан», «Бір тал кессең, он тал ек» сынды экологиялық акциялар халықтың белсенділігін арттырып, ортақ іске жұмылуына жол ашуда. Алайда бір реттік шаралармен шектелмей, тазалықты өмір салтына айналдыру маңызды. Экологияның жақсаруы ең алдымен қоқыс мәселесін дұрыс шешуден басталады. Қалдықтарды сұрыптап жинау, қайта өңдеуге жіберу табиғи ресурстарды үнемдеуге және полигондардағы жүктемені азайтуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, көшелер мен аулалардың таза болуы ауа сапасына, тұрғындардың денсаулығына және жалпы өмір сүру сапасына оң әсер етеді.

Келес ауданында абаттандыру қағидаларын бұзудың алдын алу мақсатында бақылау күшейтіліп, 2025 жылы әкімдіктер мен аудандық полиция бөлімі бірлесіп 702 әкімшілік хаттама толтырып, 14,2 млн теңге айыппұл салған. Сонымен қатар, ауыл және ауылдық округ әкімдіктері тарапынан ӘҚБК-нің 505-бабы бойынша 187 хаттама рәсімделіп, 668 440 теңге айыппұл өндірілді.

Коммуналдық қызметтің материалдық-техникалық базасын нығайту мақсатында 2025 жылы облыстық бюджет есебінен қаржы бөлініп, оның аясында қар күрегіш және жол тазалау қондырғыларымен жабдықталған 9 дана LOVOL тракторы, 9 дана трактор тіркемесі және 3 дана погрузчик сатып алынды. Аталған жұмыстар аудан аумағында тазалықты сақтау, инфрақұрылымды күтіп ұстау және тұрғындар үшін жайлы орта қалыптастыруға бағытталған жүйелі жұмыстың нақты нәтижесі болып табылады.

Тазалық мәдениеті – бұл тек сыртқы тәртіп емес, ішкі мәдениеттің, азаматтық жауапкершіліктің көрсеткіші. Әрбір тұрғын өз ауласын, көшесін, қаласын таза ұстауға үлес қосса, экологиялық жағдай жақсарып, болашақ ұрпаққа таза әрі жайлы орта қалдырады.

Түркістан облысы, Мақтаарал ауданында қаңтардың қақ ортасында ерте пісетін көкөніс дақылдарын егу жұмыстары басталды. Ауыл шаруашылығы саласын дамыту және өңір тұрғындарын сапалы отандық өніммен қамтамасыз ету мақсатында биыл аудан бойынша жалпы көлемі 60,3 мың гектар егістік алқапты игеру көзделген болса, оның ішінде 1405 гектар жерге ерте және орта мерзімде пісетін көкөніс дақылдарын егу жоспарланып отыр.

Аталған жұмыстар аясында Мақтаарал ауылдық округінде ерте өнім алуға бағытталған нақты қадамдар жасалуда. Ауыл шаруашылығы саласында тәжірибесі мол шаруалардың бірі – Күшербаев Шағыр Ертуғанұлы 8 гектар алқапқа ас үй қызылшасын заманауи тамшылатып суару технологиясы арқылы егуде.

Бұл әдіс су ресурстарын үнемдеуге, тыңайтқыштарды өсімдік түбіне дәл жеткізуге және өнімділікті арттыруға мүмкіндік береді. Мамандардың айтуынша, тамшылатып суару технологиясын қолдану арқылы өнім көлемін дәстүрлі әдістермен салыстырғанда екі есеге дейін арттыруға болады. Тамшылатып суару – өнімділікті арттырудың тиімді жолы.

Қазіргі таңда су ресурстарын үнемді пайдалану ауыл шаруашылығындағы ең өзекті мәселелердің біріне айналып отыр. Климаттың өзгеруі, жауын-шашын көлемінің азаюы және суға деген сұраныстың артуы егін шаруашылығында жаңа технологияларды енгізуді талап етеді. Осы орайда тамшылатып суару технологиясы тиімділігімен ерекшеленіп, аграрлық салада кеңінен қолданыла бастады. Бұл әдістің басты артықшылығы – су тікелей өсімдіктің түбіріне жеткізіліп, ысырапсыз пайдаланылуы. Нәтижесінде топырақтың ылғалы бірқалыпты сақталып, дақылдың өсуіне қолайлы жағдай қалыптасады.

Сонымен қатар, тамшылатып суару суды 40–50 пайызға дейін үнемдеуге мүмкіндік береді. Бұл әсіресе су тапшылығы сезілетін аймақтар үшін аса маңызды. Дәстүрлі арықпен немесе жайып суару кезінде судың бір бөлігі буланып кетсе, енді бір бөлігі топыраққа сіңіп, егістікке толық жетпей қалады. Ал тамшылатып суару жүйесінде әр тамшы есеппен жұмсалады. Тағы бір маңызды артықшылығы – еңбек шығынының азаюы. Бұл технологияны енгізу арқылы шаруалар қол еңбегін қысқартып, уақытты үнемдейді. Сонымен бірге минералды тыңайтқыштарды сумен бірге беруге мүмкіндік туып, тыңайтқыштың тиімділігі артады. Бұл өз кезегінде өнім сапасының жақсаруына оң әсер етеді.

Бүгінде тамшылатып суару көкөніс, бақша, жеміс-жидек және мақта, жүгері секілді бірқатар дақылдарда жоғары нәтиже көрсетіп отыр. Тәжірибе көрсеткендей, мұндай әдісті қолданған шаруашылықтарда өнім көлемі артып қана қоймай, шығын да едәуір қысқарған. Жалпы тамшылатып суару технологиясы – су үнемдеудің, өнімділікті арттырудың және ауыл шаруашылығын тұрақты дамытудың тиімді тетігі. Сондықтан бұл әдісті кеңінен енгізу – аграрлық саланың болашағы үшін маңызды қадам болып табылады.

Мақтаарал ауданындағы шаруашылықта да барлық агротехникалық талаптар сақталып, егіс жұмыстары белгіленген мерзімде жүргізілген. Қолайлы ауа райы жағдайында ас үй қызылшасының алғашқы өнімі сәуір айында пісіп жетіледі деп күтілуде. Ерте өнім алу нарықтағы бағаның тұрақталуына және тұрғындарды жаңа піскен көкөніспен қамтамасыз етуге оң әсерін тигізбек. Сонымен қатар ауданда жуық арада қырыққабат дақылын егу жұмыстары да басталады. Бұл көкөніс түрі де ерте пісетін дақылдардың қатарына жатады және ішкі нарықта сұранысқа ие өнім саналады.

Биыл,  Түркістан облысында ауыл шаруашылығы дақылдары 919 мың гектар жерге егіледі. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 13 мың гектарға артық. Оның 536 мың гектары – жаздық, 208 мың гектары – күздік дақылдар, ал 175 мың гектары – көпжылдық жоңышқа.

Түркістан облысының Келес ауданы – табиғаты мен тіршілігі тұтасып жатқан нағыз аграрлы өңір. Сулы Келес пен Құр Келес өзендерінің арасына жайғасқан бұл аймақтың топырағы аса құнарлы. Халық арасында айтылатын «шыбық қадасаң, тал болатын жер» деген сөз Келес жеріне дәл келеді. Мұнда тек жер ғана емес, сол жердің қадірін білетін еңбекқор тұрғындар да мол.

Келестік диқандар ерте көктемнен бастап жер-ананы баптап, қар түскенше маңдай терін төгеді. Соның нәтижесінде бүгінде ашық алқаптың өзінде жылына үш өнім алу тәжірибесі қалыптасқан. Бұл – өңірдің ауыл шаруашылығындағы әлеуетінің айқын дәлелі.

Осындай мүмкіндіктерді тиімді пайдалану мақсатында аудан аумағында ауыл шаруашылығы саласында ауқымды жобалар іске асырылуда. Жалпы құны 51.5 млрд теңгені құрайтын 7 ірі жоба жүзеге асырылып, 1 467 адамды жұмыспен қамту жоспарланған. Бұл бастамалар Келес ауданы мен жалпы облыстың экономикалық әлеуетін арттырып, ауыл тұрғындары үшін жаңа табыс көзін ашпақ.

Ең ірі жобалардың бірі – «Ecoculture-Eurasia» ЖШС қолға алған заманауи жылыжай кешені. Жалпы аумағы 500 гектарды құрайтын бұл жобаның алғашқы кезеңінде 50 гектар игерілуде. Құны 42 млрд теңге болатын жоба нәтижесінде 1 337 адам тұрақты жұмыспен қамтылады. Құрылыс 2025–2026 жылдары жүргізілсе, 2025 жылы-ақ оның 6,25 гектары пайдалануға берілді. Жоба Ақтөбе ауылдық округінде орналасқан.

Ауданның өзге елді мекендерінде де ауыл шаруашылығы қарқынды дамып келеді. Ошақты ауылдық округінде «EcoPaulownia KZ» ЖШС 100 гектар аумақта павлония көшеттерін отырғызып, 500 млн теңгелік инвестиция тартады. Бұл бастама 30 жаңа жұмыс орнын ашуға мүмкіндік береді.

Мал шаруашылығы да Келес ауданында қарқынды дамуда. Қошқарата ауылдық округінде «Абдималиков Мейіржан» шаруа қожалығы 15 000 басқа арналған ірі қара мал бордақылау алаңын салуды жоспарлап отыр. 8,0 млрд теңгелік жоба 2026 жылы іске асырылып, 30 адам жұмыспен қамтылады.

Бау-бақша және жүзім шаруашылығы бағытында да тың жобалар бар. Біртілек ауылдық округінде «Умаров» шаруа қожалығы 12 гектар аумаққа шабдалы бауын отырғызуда. 200 млн теңге көлеміндегі бұл жоба 10 адамға жұмыс береді. Сонымен қатар осы округте жеке кәсіпкер «Абдиев» жүзім шаруашылығын дамытып, 3,2 млрд теңге инвестиция салуды көздеп отыр. Нәтижесінде 20 жаңа жұмыс орны ашылады.

Алпамыс батыр ауылдық округінде АӨК «Ер-Тайыр» 67 гектар аумақта жүзім бауын дамытуды қолға алған. 400 млн теңгелік жоба 2025–2026 жылдары жүзеге асып, 30 адамды жұмыспен қамтымақ. Сондай-ақ Ақтөбе ауылдық округінде «Бозсу» шаруа қожалығы балық шаруашылығын дамытып, 200 млн теңге көлемінде инвестиция тартуда. Бұл жоба аясында 10 адам тұрақты жұмыспен қамтылады.

Берекелі жері мен еңбекқор халқы бар Келес ауданы бүгінде ауыл шаруашылығы саласында жаңа белестерді бағындыруда. Іске асырылып жатқан жобалар – өңір экономикасының тірегі ғана емес, ауылдың болашағына бағытталған нақты қадам. Келес – аграрлық әлеуеті зор, дамуға даңғыл жол ашқан өңір.

Түркістан облысының табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасының басшысы Ғалымжан Тулепов арнайы жұмыс сапарымен Созақ ауданындағы «Созақ орман және жануарлар әлемін қорғау жөніндегі мемлекеттік мекемесі» коммуналдық мемлекеттік мекемесіне барды.

Іссапардың мақсаты – басқармаға қарасты коммуналдық мемлекеттік мекемелердің жұмысын үйлестіру. Сапар барысында тұқымбақтағы көшеттердің сапасына бақылау жүргізіліп, 2026 жылғы көктемгі ағаш отырғызу науқанына дайындық мәселелері пысықталды. Сондай-ақ техникалардың жарамдылығы тексерілді.

Одан кейін басқарма басшысы Бәйдібек ауданындағы «Сырдария – Түркістан» мемлекеттік өңірлік табиғи паркінде болды. Мұнда материалдық-техникалық базаның жұмысқа жарамдылық жағдайы зерделенді. Сонымен қатар 2026 жылға арналған жұмыс және өндірістік жоспарлар тексеріліп, жауапты мамандарға нақты тапсырмалар жүктелді. Аталған бағыттағы іссапар алдағы уақытта өзге аудандарда жалғасын табады.

Түркістан облысында соңғы жылдары табиғи газбен қамту мәселесі өңірлік дамудың басым бағыттарының біріне айналды. Мемлекет басшысының тапсырмалары мен Үкімет бекіткен бағдарламалар аясында облыста газ инфрақұрылымын дамыту жұмыстары жүйелі әрі қарқынды түрде жүзеге асырылып келеді. Бұл бастама тұрғындардың өмір сүру сапасын арттырумен қатар, аймақтың әлеуметтік-экономикалық әлеуетін күшейтуге зор үлес қосуда. Табиғи газ – қазіргі заманғы ең тиімді әрі экологиялық таза отын көздерінің бірі. Түркістан облысында елді мекендерді газбен қамту арқылы тұрғындар бұрынғыдай көмір, отын немесе сұйытылған газға тәуелді болмай, қолайлы әрі қауіпсіз тұрмысқа қол жеткізуде. Әсіресе ауылдық жерлер үшін көгілдір отынның келуі үлкен жеңілдік әкелді. Үй жылыту, ас дайындау, тұрмыстық қажеттіліктерді өтеу бұрынғыдан әлдеқайда оңай әрі үнемді бола түсті.

Осы мақсатта 2025 жылы 87 нысанның құрылысы қолға алынды. Соның ішінде 45 жобаның құрылысы аяқталса, қалған 42 жобаны биыл аяқтау жоспарланған. Жыл қорытындысымен 70 мың халқы бар 41 елді табиғи газбен қамтылды. Нәтижесінде облыста газдандыру деңгейі 606 елді мекенге жетіп, 75,1 пайызды құрады. 1,9 млн халық «көгілдір отынмен» қамтылып, қамту деңгейі 88,9 пайызға жетті.

Газдандырудың тағы бір маңызды қыры – экологиялық ахуалдың жақсаруы. Қатты отынды пайдаланудың азаюы ауаға таралатын зиянды қалдықтарды төмендетіп, қоршаған ортаны қорғауға оң әсер етуде. Бұл өз кезегінде халық денсаулығын нығайтуға ықпал етеді.

Облыста газдандыру жұмыстары кезең-кезеңімен жүзеге асырылуда. Магистральды және ішкі газ құбырларын тарту, автоматтандырылған газ тарату станцияларын салу, елді мекен ішіндегі желілерді жаңарту сияқты ірі жобалар қолға алынған. Бұл жұмыстар тек ірі қалаларда ғана емес, шалғай ауылдарды да қамтып отыр. Газ инфрақұрылымының дамуы өңірдегі инженерлік желілердің жалпы сапасын арттырып, жаңа тұрғын үйлер мен әлеуметтік нысандардың салынуына жол ашуда. Мектептер, балабақшалар, ауруханалар мен мәдениет үйлерінің газға қосылуы бюджет шығындарын оңтайландырып, мекемелердің үздіксіз жұмыс істеуіне мүмкіндік беруде.

Табиғи газдың қолжетімді болуы кәсіпкерлік пен өндірістің дамуына да оң ықпалын тигізуде. Газ – көптеген өндірістік нысандар үшін негізгі энергия көзі. Осыған байланысты өңірде шағын және орта бизнес субъектілері көбейіп, жаңа жұмыс орындары ашылуда. Наубайханалар, жылыжай кешендері, өңдеу цехтары сияқты кәсіпорындар газдың арқасында өнім көлемін арттырып, өзіндік құнын төмендетуге мүмкіндік алып отыр.

Сонымен қатар газ инфрақұрылымының дамуы инвестициялық тартымдылықты арттырады. Инвесторлар үшін дайын инженерлік желілері бар аумақтар аса маңызды. Бұл Түркістан облысының өндірістік және аграрлық әлеуетін тиімді пайдалануға жол ашады.

Өткен жылы, Созақ ауданындағы автоматтандырылған газ тарату станциясының құрылысы толық аяқталып, газға қосылды. Бұл қыс мезгілінде магистральді газ құбырын өшірмей, кез келген уақытта газ алуға мүмкіндік береді. Сонымен қатар Еврохим магистральді газ құбырында тазалау, құбыр бойындағы крандарды тексеру, қысымдаудан өткізу жұмыстары атқарылды. Сондай-ақ, Жамбыл облысы әкімдігімен газ құбырын қосу бойынша арнайы жол картасы бекітілді. Одан бөлек, Сайрам ауданындағы Құтарыс және Қызылжар елді мекендерін газға қосу бойынша құрылыс-монтаж жұмыстарын толық аяқталып, газға қосылды.

Газдандыру – тек экономикалық жоба ғана емес, әлеуметтік маңызы бар бастама. Көгілдір отынға қосылған ауылдарда халықтың өмір сүру деңгейі айтарлықтай жақсарып, жастардың туған жерінде тұрақтап қалуына жағдай жасалуда. Бұл өз кезегінде ауылдардың дамуына, әлеуметтік тұрақтылықтың сақталуына ықпал етеді.

Облыс басшылығы алдағы жылдары газбен қамтуды одан әрі кеңейтуді мақсат етіп отыр. Жоспар бойынша қалған елді мекендерді кезең-кезеңімен газ жүйесіне қосу арқылы өңір халқының басым бөлігін көгілдір отынмен қамтамасыз ету көзделуде.

Түркістан облысында табиғи газбен қамту жұмыстары қарқынды әрі нәтижелі жүргізілуде. Бұл бастама халықтың тұрмысын жеңілдетіп, экологиялық жағдайды жақсартумен қатар, экономиканың дамуына және инвестициялық әлеуеттің артуына зор серпін беріп отыр. Көгілдір отын – өңірдің тұрақты дамуы мен тұрғындардың әл-ауқатын арттыруға бағытталған маңызды қадамдардың бірі болып қала береді.

Биыл Түркістан ауыл шаруашылығы дақылдарының егіс көлемі өткен жылмен салыстырғанда 13 мың гектарға артып, жалпы 919 мың гектарды құрайды. Оның ішінде жаздық дақылдар – 536 мың гектар, күздік егіс – 208 мың гектар, ескі жоңышқа – 175 мың гектар. Көктемгі дала жұмыстарын сапалы атқару мәселесі Түркістан облысы әкімі аппаратының апталық мәжілісінде талқыланды. Мәжілісте облыс әкімі Нұралхан Көшеров жауапты басқарма басшылары мен аудан, қала әкімдеріне көктемгі дала жұмыстарын сапалы әрі уақтылы үйлестіру бойынша нақты тапсырмалар берді.

Облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының басшысы Файзулла Байдуллаевтың айтуынша, биыл егіс құрылымын қалыптастыру барысында рентабельділігі жоғары әрі құрғақшылыққа төзімді дақылдарға басымдық берілген. Атап айтқанда, мақта егісі 18 мың гектарға ұлғайып, 162 мың гектарды, жүгері 16 мың гектарға артып, 55,2 мың гектарды, мақсары 14 мың гектарға көбейіп, 85,5 мың гектарды құрайды. Ал бидай алқабы 24 мың гектарға қысқартылып, 216,3 мың гектарға егілмек.

Жалпы өнім көлемін екі есеге арттыру жөніндегі жол картасы аясында облыста күріш дақылын 3,5 мың гектарға орналастыру жоспарланған. Өткен жылы трансшекаралық өзендердегі су тапшылығы туындауына байланысты, биыл күріш тек Шардара ауданында ғана егіледі.

Жүгері дақылының егіс көлемін арттыру мақсатында мемлекеттік қолдау тетіктері күшейтілді. «Басым дақылдардың өндірісін дамытуды субсидиялау» бағдарламасы аясында жүгеріні субсидиялау нормативі тоннасына 10 мың теңгеден 30 мың теңгеге дейін ұлғайтылды. Сондай-ақ мақсары дақылына берілетін субсидия көлемі 10 мың теңгеден 25 мың теңгеге дейін артты.

Қазіргі таңда жер жырту жұмыстары 49 пайызға, ал сор шаю жұмыстары 2 пайызға орындалды. Агротехникалық талаптарға сәйкес, жер жырту жұмыстары наурыз айында, ал сор шаю 20 ақпанға дейін аяқталуы тиіс. Осыған байланысты аудан, қала әкімдіктеріне жұмыстарды белгіленген мерзімде аяқтау тапсырылды.

2026 жылғы дала жұмыстарына арналған жеңілдетілген жанар-жағармай бойынша өтінімдер 1-30 желтоқсан аралығында қабылданып, жалпы қажеттілік 106,3 мың тонна деп анықталды. Босату жұмыстары ақпан айынан басталады. Минералдық тыңайтқыштармен қамтамасыз ету үшін облыстық бюджеттен 9,5 млрд теңге қаржы қарастырылып, 134 мың тонна тыңайтқыш енгізу жоспарланған. Сонымен қатар Ауыл шаруашылығы министрлігінің жол картасына сәйкес, жыл соңына дейін облыста 203,5 мың тонна минералды тыңайтқыш енгізіледі. Бүгінгі таңда қоймаларда 25 мың тонна тыңайтқыш қоры бар.

Дала жұмыстарына облыс бойынша 25,4 мың ауыл шаруашылығы техникасы жұмылдырылады. Оның ішінде 15 мың трактор, 2 мың комбайн және 9 мың агрегат бар. Техникалардың 98 пайызы көктемгі жұмыстарға дайын. Биыл техника паркін жаңарту мақсатында 2 мыңнан аса техника сатып алу жоспарланып, бұл бағытқа 16 млрд теңге қаржы бөлінді. Ауыл шаруашылығы саласын қаржыландыру бағытында өткен жылы 2 333 жобаға 26,4 млрд теңге бөлінсе, биыл бұл көрсеткішті 34,7 млрд теңгеге дейін арттыру көзделіп отыр. Қазіргі таңда 180 жоба бойынша 3,8 млрд теңгеге өтінім қабылданып, 101 жоба 1,8 млрд теңгеге қаржыландырылды.

Мәжілісті қорытындылаған облыс әкімі Нұралхан Көшеров аудан, қала әкімдіктеріне бекітілген егіс құрылымын қатаң сақтау, агротехникалық шараларды мерзімінде аяқтау, дизель отынын тұрақты жеткізу, техника жаңартуды 8 пайызға жеткізу, тыңайтқыштарды ғылыми негізде енгізу және шаруаларға мемлекеттік қолдау шаралары бойынша түсіндіру жұмыстарын күшейту жөнінде нақты міндеттер жүктеді.

Түркістан облысы әкімі аппаратының апталық мәжілісінде өңірді ағын сумен қамтамасыз ету мен су ресурстарын қорғау және су үнемдеу технологияларын енгізу бағытында атқарылып жатқан жұмыстар қаралды. Мәжіліске облыс әкімі Нұралхан Көшеров төрағалық етіп, жауапты басқармалар мен аудан, қала әкімдеріне нақты тапсырмалар жүктеді.

– Вегетациялық маусым басталғанға дейін тиісті жұмыстарды ұйымдастырып, су қоймаларға су көлемін толық жинауды, арық-атыздар мен каналдарды тазалау, дренаждарды жөндеу жұмыстарын уақтылы аяқтауды тапсырамын. Аудан, қала әкімдіктерімен бірлесіп, бекітілген егіс құрылымы бойынша шаруалармен ағын су бөлу келісім-шарттарға тұруды тапсырамын. Су үнемдеу технологияларын енгізу жұмыстарын жандандыру керек, – деді Нұралхан Көшеров.

Облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының басшысы Файзулла Байдуллаевтың айтуынша, Облыста суармалы жердің жалпы көлемі – 575 мың гектар. 2025 жылға облысқа 4,6 млн м³ ағын су лимиті бекітілген. Алайда су көлемінің аз келу болжамына байланысты биылға лимит 3,8 млн м³ болып қайта қаралды. Өткен жылы нақты алынған су көлемі 3,5 млн текше метрді құрап, бекітілген лимиттің 76 пайызы орындалды.

Облыстың жылдық су пайдалану лимитінің 63 пайызы көрші мемлекеттердің аумағынан келетін трансшекаралық өзендерге тиесілі. Жаһандық жылынудың әсерінен трансшекаралық өзендерден келетін су көлемі жыл сайын азайып келеді. Өткен жылы бекітілген 3,2 млрд м³ лимиттің 2,8 млрд текше метрі немесе 88 пайызы ғана нақты босатылған. Қазіргі таңда облыстағы 42 су қоймасының жалпы сыйымдылығы 8,8 млрд текше метрді құрайды. Су қоймаларындағы су көлемі – 4,0 млрд м³ немесе 47 пайыз деңгейінде. Атап айтқанда, Шардара су қоймасына 3,3 млрд м³, Көксарай су реттегішіне 567 млн м³, Бөген су қоймасына 169 млн м³ су жиналған.

Су тапшылығының алдын алу мақсатында жаңа су қоймаларын салу жұмыстары жүргізілуде. Бәйдібек ауданында «Бәйдібек ата» су қоймасының құрылысы 75 пайызға аяқталып, нысанды осы жыл соңына дейін пайдалануға беру жоспарланып отыр. Нәтижесінде келер жылғы вегетациялық маусымда 9,7 мың гектар жаңа суармалы жер айналымға енгізіледі. Сонымен қатар Төлеби ауданындағы «Қарақуыс» су қоймасының құрылысы биыл аяқталып, 350 гектар жер сумен қамтамасыз етіледі.

Алдағы жылдары Ордабасы және Сауран аудандарында «Боралдай» және «Иқан су» су қоймаларын салу көзделген. Бұл жобалар толық іске асқан жағдайда Бөген су қоймасына қосымша 120 млн м³ ағын су жеткізіліп, Түркістан қаласы аумағындағы су мәселесін шешуге мүмкіндік туады. Биыл Ислам даму банкінің қаржысы есебінен су шаруашылығы инфрақұрылымын жаңғырту жұмыстары басталады. Бірінші кезеңде «Қазсушар» арқылы 63,2 млрд теңгеге 11 жоба, «Тұран су» кәсіпорны арқылы 73,6 млрд теңгеге 14 жоба іске асырылады. Нәтижесінде 296 шақырым канал бетонмен қапталып, 63 мың гектардан астам суармалы жердің сумен қамтамасыз етілуі жақсарады.

Су ресурстарын тиімді пайдалану мақсатында 2030 жылға дейін су үнемдеу технологияларын енгізу жоспары бекітілген. Жыл сайын 50 мың гектарға су үнемдеу технологияларын енгізу арқылы 2030 жылға қарай 622,8 млн м³ су үнемдеуге қол жеткізу көзделіп отыр. Биыл Мақтаарал, Шардара және Жетісай аудандарында 24 мың гектар алқапқа су үнемдеу технологияларын енгізу жоспарлануда. Қазіргі таңда 10,6 мың гектар жерге су үнемдеу технологиясын енгізу бойынша тауар өндірушілерден ұсыныстар түскен.