Кентау қалалық емханасының эндоскопия кабинетінің дәрігері Гладышова Ольга ФГДС зерттеуінің маңызы туралы түсіндіреді.

Адам денсаулығында ас қорыту жүйесінің алатын орны ерекше. Өңеш, асқазан және он екі елі ішек қызметінің бұзылуы адамның күнделікті өміріне айтарлықтай әсер етуі мүмкін. Алайда асқазан-ішек жолдарының кейбір аурулары бастапқы кезеңінде анық белгілер бермей, біртіндеп дамиды. Осындай жағдайда ауруды ерте анықтап, дер кезінде ем қабылдау үшін заманауи диагностикалық әдістердің маңызы зор. Солардың бірі – фиброгастродуоденоскопия, яғни ФГДС. Бұл зерттеу арнайы эндоскопиялық құралдың көмегімен өңештің, асқазанның және он екі елі ішектің ішкі қабатын тікелей көруге мүмкіндік береді. Зерттеу барысында дәрігер шырышты қабаттың жағдайын бағалап, қабыну белгілерін, жараларды, эрозияларды, полиптерді және басқа да өзгерістерді анықтай алады.

Кентау қалалық емханасының эндоскопия кабинетінің дәрігері Гладышова Ольга ФГДС-тің асқазан-ішек жолы ауруларын анықтауда маңызды диагностикалық әдістердің бірі екенін атап өтеді.

«Пациенттер кейде қыжыл, іштің жоғарғы бөлігіндегі ауырсыну немесе жайсыздық, жүрек айну сияқты белгілерді уақытша құбылыс деп қабылдап, дәрігерге баруды кейінге қалдырады. Бірақ мұндай шағымдардың себебін нақты анықтау маңызды. Белгілі бір белгілер жиі қайталанса немесе ұзақ уақыт бойы мазаласа, өздігінен ем қабылдамай, маманға қаралған дұрыс», – дейді дәрігер.

ФГДС зерттеуі дәрігердің медициналық көрсетіліміне сәйкес тағайындалады. Атап айтқанда, қыжылдың жиі мазалауы, іштің жоғарғы бөлігіндегі ауырсыну немесе ауырлық сезімі, тамақтан кейінгі жайсыздық, жүрек айну, құсу, ауызға қышқыл дәмнің келуі, тәбеттің өзгеруі, жұтынудың қиындауы сияқты шағымдар болған жағдайда дәрігер эндоскопиялық зерттеуді ұсынуы мүмкін. Сонымен қатар бұрын анықталған асқазан-ішек жолы ауруларының ағымын бақылау, емнің нәтижесін бағалау немесе белгілі бір өзгерістерге қосымша тексеру жүргізу үшін де ФГДС қажет болуы ықтимал. Ең бастысы – диагнозды тек белгілерге қарап анықтауға болмайды. Бірдей шағым әртүрлі ауруға байланысты болуы мүмкін. Сондықтан нақты себепті анықтау үшін дәрігердің тексеруі және қажет болған жағдайда қосымша диагностикалық зерттеулер жүргізіледі.

Эндоскопиялық зерттеу кезінде дәрігер өңештің, асқазанның және он екі елі ішектің шырышты қабатын мұқият қарайды. Қабыну, эрозиялық өзгерістер, ойық жараға тән белгілер, полиптер және басқа да патологиялық өзгерістер байқалса, олардың сипаты бағаланады. ФГДС-тің маңызды ерекшеліктерінің бірі – қажет болған жағдайда биопсия алуға мүмкіндік болуы. Биопсия кезінде шырышты қабаттан өте шағын тін үлгісі алынып, қосымша зертханаға жіберіледі. Бұл дәрігерге анықталған өзгерістердің табиғатын нақтылауға көмектеседі. Биопсия алу туралы ұсыныс жасалса, одан қорқудың қажеті жоқ. Оның қажеттілігін зерттеу барысында дәрігер анықтайды және пациентке түсіндіреді.

ФГДС нәтижесінің сапалы болуы үшін зерттеуге дұрыс дайындалу маңызды. Дайындық тәртібі пациенттің жағдайына, зерттеу мақсатына және дәрігердің ұсынымына байланысты болуы мүмкін. Сондықтан зерттеуге дейін емдеуші дәрігерден немесе эндоскопия кабинетінің маманынан дайындық талаптарын нақтылап алған жөн. Әдетте зерттеудің алдында асқазанның бос болуы талап етіледі. Тамақ пен сұйықтық қабылдау тәртібі туралы медициналық ұйым берген нұсқаулықты қатаң сақтау қажет. Сонымен қатар пациент қабылдап жүрген дәрі-дәрмектері, созылмалы аурулары, аллергиялық реакциялары немесе бұрын жасалған эндоскопиялық зерттеулер туралы дәрігерге алдын ала хабарлауы тиіс. Өз бетінше дәрі қабылдауды тоқтатуға немесе өзгертуге болмайды. Мұндай мәселе тек дәрігермен кеңескеннен кейін шешіледі.

Кейбір адамдар эндоскопиялық зерттеуден қорқып, қажетті тексеруді кейінге қалдырады. Әр адамның зерттеуді қабылдауы әртүрлі болғанымен, қазіргі медицинада пациенттің қауіпсіздігі мен жайлылығына ерекше көңіл бөлінеді. Зерттеу барысында дәрігер пациенттің жағдайын бақылап, процедураны медициналық талаптарға сай жүргізеді. Сондықтан пациенттің дәрігермен ашық сөйлесіп, өзінің қорқынышы немесе жайсыздыққа қатысты алаңдаушылығы болса, алдын ала айтуы маңызды.

ФГДС – тек диагноз қою үшін жасалатын тексеру ғана емес. Кей жағдайда ол аурудың нақты себебін анықтауға, қауіпті өзгерістерді ерте кезеңде байқауға және әрі қарайғы емдеу тактикасын дұрыс таңдауға мүмкіндік береді. Асқазанның қыжылы, іштің ауыруы немесе жүрек айнуы сияқты белгілер күнделікті өмірде жиі кездескенімен, оларды үнемі елемеуге болмайды. Әсіресе шағымдар қайталана берсе, күшейсе немесе жаңа белгілер қосылса, дәрігерге қаралған дұрыс. Ауруды ерте анықтау – емдеудің тиімділігін арттыруға мүмкіндік беретін маңызды қадамдардың бірі. Өз денсаулығына жауапкершілікпен қарау дегеніміз – міндетті түрде ауырған кезде ғана дәрігерге бару емес, ағзадағы өзгерістерді дер кезінде байқап, маманнан кеңес алу.

Кентау қалалық емханасының эндоскопия кабинетінің дәрігері Гладышова Ольганың айтуынша, ФГДС зерттеуіне қатысты ең маңызды қағида – оны өз бетінше жоспарламай, медициналық көрсетілім мен дәрігердің ұсынымына сәйкес жүргізу. Денсаулыққа қатысты шағымдарды елемей, өздігінен диагноз қоюға және ем қабылдауға болмайды. Уақытылы тексерілу – ауруды ерте анықтаудың, асқынудың алдын алудың және денсаулықты сақтаудың маңызды жолы.

2026 жылдың бірінші жартыжылдығында «Кентау қалалық емханасында» тіркелген халық арасында АИТВ-инфекциясының кеш анықталу жағдайларына талдау жүргізілді. Іс-шараның негізгі мақсаты – инфекцияны анықтау мерзімдерін саралау, кеш диагностикалауға алып келетін себептерді зерделеу және АИТВ-ның алдын алу бағытындағы жұмыстарды одан әрі жетілдіру.

Талдау жұмысына «Облыстық АИТВ-инфекциясының алдын алу орталығы» басшысының орынбасары Д.Қ. Рыскелдиев және дәрігер-эпидемиолог Д.З. Абдукадирова қатысты. Мамандар медициналық ұйым қызметкерлерімен бірге АИТВ-инфекциясын ерте анықтаудың маңыздылығын, халық арасында тестілеу мәдениетін қалыптастырудың қажеттілігін және профилактикалық іс-шаралардың тиімділігін талқылады. АИТВ-инфекциясы – адамның иммундық жүйесін зақымдайтын созылмалы инфекция. Оның ерекшелігі – инфекция жұққаннан кейін ұзақ уақыт бойы адамда айқын белгілер байқалмауы мүмкін. Сондықтан адам өзін толық сау сезінгенімен, инфекцияның бар-жоғын тек арнайы зертханалық тексеру арқылы анықтауға болады. Осыған байланысты АИТВ-ны ерте диагностикалау медициналық көмекті дер кезінде бастауға мүмкіндік беретін маңызды қадам болып саналады.

Дәрігер-эпидемиолог Д.З. Абдукадированың айтуынша, АИТВ-инфекциясын ерте анықтау үшін тұрғындардың медициналық тексеруден уақытылы өтуі және өз денсаулығына жауапкершілікпен қарауы маңызды.

«АИТВ-инфекциясының бастапқы кезеңі кей жағдайда ешқандай ерекше белгілерсіз өтуі мүмкін. Сол себепті адамның өзін жақсы сезінуі инфекция жоқ дегенді білдірмейді. Кеш анықталған жағдайларда адамның медициналық бақылауға алынуы да кешігуі ықтимал. Сондықтан профилактикалық тексерулер мен АИТВ-ға тест тапсырудың маңызы зор», – деді Д.З. Абдукадирова.

Маманның пікірінше, АИТВ-ға қатысты ақпараттандыру жұмыстарында қорқыныш пен стигмаға емес, нақты медициналық мәліметтерге басымдық берілуі қажет. Тұрғындар инфекцияның берілу жолдары, алдын алу шаралары және диагностика мүмкіндіктері туралы дұрыс ақпарат алған жағдайда, өз денсаулығына қатысты шешімдерді саналы түрде қабылдай алады.

Кездесу барысында АИТВ-инфекциясының кеш анықталуына әсер етуі мүмкін факторларға да назар аударылды. Олардың қатарында профилактикалық тексерулерден уақытылы өтпеу, аурудың алғашқы кезеңінде белгілердің байқалмауы, медициналық көмекке кеш жүгіну және инфекцияға байланысты қалыптасқан әлеуметтік стигма бар. Осы факторлардың алдын алу үшін медициналық ұйымдарда түсіндіру жұмыстарын тұрақты түрде жүргізудің маңызы атап өтілді. «Облыстық АИТВ-инфекциясының алдын алу орталығы» басшысының орынбасары Д.Қ. Рыскелдиев медициналық ұйымдардың өзара іс-қимылын күшейту қажеттігін атап өтті. Оның айтуынша, АИТВ-инфекциясын анықтау тек зертханалық диагностикамен шектелмеуі керек. Пациентті тексеруге бағыттау, нәтижелерді уақтылы саралау, қажет болған жағдайда мамандандырылған медициналық көмекке жолдау және пациентті әрі қарай бақылау бірізді жүргізілуі маңызды.

«АИТВ-инфекциясын ерте анықтау – тек бір пациенттің денсаулығына қатысты мәселе емес, қоғамдық денсаулық сақтаудың маңызды бағыты. Инфекция неғұрлым ерте анықталса, адам соғұрлым ерте медициналық бақылауға алынып, қажетті ем қабылдауға мүмкіндік алады. Сонымен қатар өзінің инфекциялық мәртебесін білетін адам алдын алу шараларын сақтап, инфекцияның басқа адамдарға берілу қаупін төмендетуге мүмкіндік алады», – деді Д.Қ. Рыскелдиев.

Мамандар профилактикалық жұмыстарды күшейту барысында бастапқы медициналық-санитариялық көмек ұйымдарының рөлі ерекше екенін атап өтті. Өйткені тұрғындармен тікелей байланыс орнататын медицина қызметкерлері аурудың алдын алу, скринингтік және диагностикалық тексерулерге бағыттау, сондай-ақ денсаулықты сақтау мәселелері бойынша түсіндіру жұмыстарын жүргізе алады. АИТВ-ға қатысты ақпараттық жұмыстар халықтың әртүрлі топтарын қамтуы тиіс. Әсіресе жастар арасында инфекцияның алдын алу, қауіп факторлары және қауіпсіз мінез-құлық туралы түсіндіру жұмыстарын тұрақты жүргізу маңызды. Сонымен бірге медициналық қызметкерлердің кәсіби біліктілігін арттыру, заманауи диагностикалық тәсілдер туралы ақпаратпен қамтамасыз ету және медициналық ұйымдар арасындағы байланысты жетілдіру де оң нәтижеге ықпал етеді.

Кездесу барысында АИТВ-инфекциясына қатысты стигма мен кемсітушіліктің алдын алу мәселесі де көтерілді. АИТВ диагнозы адамның қоғамдағы құқықтарын шектемеуі тиіс. Мұндай жағдай анықталған кезде пациентке медициналық көмекпен қатар психологиялық және ақпараттық қолдау көрсету маңызды. Адамдардың медициналық ұйымға тексерілуге қорықпай жүгінуіне қолайлы жағдай қалыптастыру – ерте анықтаудың негізгі шарттарының бірі.

Мамандардың пікірінше, профилактика – АИТВ-инфекциясының таралуын азайтудың ең тиімді бағыттарының бірі. Ол үшін халыққа инфекцияның алдын алу жолдарын түсіндірумен қатар, медициналық тексерулердің қолжетімділігі мен ақпараттың түсініктілігін қамтамасыз ету қажет. Әрбір азамат өзінің денсаулығына бейжай қарамай, қажет болған жағдайда АИТВ-ға тестілеуден өтуі маңызды.

Кентау қалалық емханасында жүргізілген талдау нәтижелері алдағы уақытта профилактикалық және ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын жетілдіруге, АИТВ-инфекциясын ерте анықтауға бағытталған шараларды жүйелеуге және медициналық ұйымдар арасындағы өзара іс-қимылды күшейтуге негіз болады.

АИТВ-инфекциясын ерте анықтау – уақытылы медициналық көмек көрсетудің, пациенттің денсаулығын сақтаудың және инфекцияның таралу қаупін төмендетудің маңызды шарты. Сондықтан бұл бағыттағы жұмыс тек медицина қызметкерлерінің емес, бүкіл қоғамның ортақ жауапкершілігін талап етеді. Денсаулыққа жауапкершілікпен қарау, профилактикалық тексерулерден уақытылы өту және медициналық ақпаратты дұрыс пайдалану – инфекцияның алдын алудың маңызды қадамдары.

Арыс қаласында тазалық пен абаттандыру талаптарының сақталуын қамтамасыз ету бағытындағы жұмыстар жүйелі түрде жүргізілуде. Қала аумағында санитарлық тазалықты сақтау, қоғамдық орындардың көркін жақсарту және тұрғындардың қоршаған ортаға деген жауапкершілігін арттыру мақсатында арнайы жұмысшы топ рейдтік іс-шараларды тұрақты ұйымдастырып келеді.

Кезекті рейд барысында мамандар тұрғын үйлерге іргелес аумақтарды аралап, тазалық талаптарының сақталу жағдайын тексерді. Іс-шара кезінде күл-қоқысты, құрылыс материалдарын және өзге де қалдықтарды белгіленбеген орындарға шығару сияқты құқықбұзушылықтар анықталды. Мұндай әрекеттер қаланың санитарлық жағдайына кері әсер етіп қана қоймай, қоршаған ортаның ластануына және тұрғындарға қолайсыздық туындауына себеп болады.

Рейд барысында анықталған құқықбұзушылықтарға байланысты 9 азаматқа ескерту жасалып, заң талаптары түсіндірілді. Мамандар құқықбұзушылықты қайталаған жағдайда қолданыстағы заңнамаға сәйкес әкімшілік жауапкершілік қарастырылатынын ескертті. Қала аумағында тазалық талаптарын бұзған азаматтарға қатысты атқарылған жұмыстардың нәтижесі де назар аударарлық. Жыл басынан бері Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқықбұзушылық туралы кодексінің 434-2-бабы бойынша 118, ал 505-бабы бойынша 215 әкімшілік құқықбұзушылық туралы хаттама толтырылған. Нәтижесінде абаттандыру және тазалық талаптарын бұзуға қатысты барлығы 333 әкімшілік хаттама рәсімделген.

Мамандардың айтуынша, тазалықты сақтау тек жауапты мекемелердің міндеті емес. Бұл – қала тұрғындарының ортақ жауапкершілігі. Әрбір азамат өз үйінің аумағын таза ұстап, тұрмыстық және құрылыс қалдықтарын белгіленбеген жерге шығармауы қажет. Әсіресе құрылыс жұмыстарынан кейін қалған материалдарды көшеге, арықтарға, бос жатқан жерлерге немесе басқа да рұқсат етілмеген орындарға тастауға жол берілмеуі тиіс.

Тазалық талаптарын сақтау – ең алдымен тұрғындардың өзіне қолайлы әрі қауіпсіз орта қалыптастыруға бағытталған. Таза көше, жинақы аула және абаттандырылған қоғамдық кеңістік қаланың жалпы келбетіне оң әсер етеді. Сондықтан мамандар тұрғындарды заң талаптарын сақтауға, тазалыққа немқұрайлы қарамауға және өз аумағына жауапкершілікпен қарауға шақырады.

Жұмысшы топтың рейдтік шаралары алдағы уақытта да жалғасады. Оның негізгі мақсаты тұрғындарды жазалау емес, ең алдымен тазалық мәдениетін қалыптастырып, заң талаптарын сақтаудың маңызын түсіндіру. Мамандар қала тұрғындарын белгіленбеген орындарға қоқыс тастамауға, абаттандыру талаптарын сақтауға және Арыстың тазалығы мен көркеюіне ортақ үлес қосуға үндейді. Қаланың тазалығы – баршаға ортақ міндет, ал оны сақтау әр азаматтың күнделікті мәдениеті мен жауапкершілігінен басталады.