Мақтаарал ауданында мақта шикізатын терең өңдеуге бағытталған жаңа өндіріс орны бой көтеруде. Аудан әкімі Бақыт Асанов Мақтаарал ауылдық округі, Игілік елді мекенінде орналасқан «Хамро ата» ЖШС-нің мақта майын өңдеу зауытының құрылыс барысымен танысты. Жаңа кәсіпорынның құрылысы бүгінде қарқынды жүргізілуде. Жоба бойынша құрылыс-монтаж жұмыстарының 80 пайызы аяқталған. Нысанға қажетті құрал-жабдықтар жеткізіліп, өндірістік желілерді монтаждау жұмыстары жүргізілуде. Жоспарға сәйкес, кәсіпорынды 2026 жылдың III тоқсанында іске қосу көзделіп отыр.

Жобаның жалпы құны 1 млрд теңгені құрайды. Кәсіпорынның негізгі бағыты – жергілікті жерде өндірілетін мақта шикізатын қайта өңдеп, одан жоғары қосылған құны бар өнім шығару. Зауыт толық қуатына шыққан кезде жылына 50 мың тоннаға дейін мақта майын өңдеуге мүмкіндік береді. Өндіріс нәтижесінде нарыққа мақта майы ұсынылады. Бұл, ең алдымен, ауданда өсірілетін мақта өнімін тек шикізат күйінде өткізбей, оны терең өңдеу арқылы қосымша экономикалық құн қалыптастыруға жол ашады.Жоба аясында 36 жаңа жұмыс орнын ашу жоспарланған. Осылайша жаңа өндіріс жергілікті тұрғындарды тұрақты жұмыспен қамтуға, кәсіпкерліктің дамуына және ауданның өндірістік әлеуетін арттыруға ықпал етпек.

Зауытты іске қосу үшін қажетті инфрақұрылым мәселелері де кезең-кезеңімен шешілуде. Нысанға газ және ауыз су желілері тартылған, жер учаскесі қажетті мақсатқа пайдалануға дайындалған. Кәсіпорынның электр қуатына қажеттілігі 1500 кВт көлемінде қарастырылған.Өндірістік кешеннің құрылысында заманауи технологиялық шешімдерге басымдық берілген. Қазіргі таңда зауыт аумағында өндірістік ғимараттар, технологиялық желілер мен қажетті инженерлік нысандар бой көтеріп, жабдықтарды іске қосуға дайындық жұмыстары жүргізілуде.

«Мақтаарал – мақта шаруашылығы жақсы дамыған өңірлердің бірі. Сондықтан, мақта шикізатын терең өңдейтін кәсіпорындардың көбеюі аудан экономикасы үшін айрықша маңызды. Мұндай жобалар ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу үлесін арттырып қана қоймай, жергілікті шаруалардың өнімін өткізу нарығын кеңейтуге, жаңа жұмыс орындарын ашуға және өндірістік тізбекті қалыптастыруға мүмкіндік береді» – деді, аудан әкімі.

Кәсіпорын басшысы Боев Абдужалилдің айтуынша, қазіргі негізгі міндет – қалған құрылыс жұмыстарын сапалы аяқтап, технологиялық жабдықтарды толық орнатып, өндірісті белгіленген мерзімде іске қосу.

Қазіргі таңда еңбек нарығындағы басты талаптардың бірі – жұмыс берушілердің нақты сұранысына сай білікті кадр қалыптастыру. Кәсіпорындар мен ұйымдардың дамуы, жаңа жұмыс орындарының ашылуы және өндіріс көлемінің артуы кәсіби мамандарға деген қажеттілікті күшейтуде. Осыған байланысты Мақтаарал ауданында халықты жұмыспен қамту бағытындағы жұмыстармен қатар, әртүрлі салаларға қажетті кадрларды даярлаудың жаңа моделін қалыптастыруға ерекше мән берілуде. Бұл бағытта аудандық мансап орталығының мамандары жұмыс берушілер арасында кәсіптік оқыту мүмкіндіктері бойынша ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын жүргізіп келеді. Кездесулердің негізгі мақсаты – еңбек нарығындағы сұраныс пен ұсынысты өзара сәйкестендіріп, азаматтардың жаңа кәсіп меңгеруіне, кәсіби біліктілігін арттыруына және тұрақты жұмысқа орналасуына мүмкіндік жасау.

Кәсіптік оқыту – жұмыссыз азаматтарды еңбек нарығына бейімдеудің тиімді тетіктерінің бірі. Себебі қазіргі таңда жұмыс берушіге тек еңбек етуге дайын адам ғана емес, белгілі бір кәсіпті меңгерген, заманауи талаптарға жауап бере алатын білікті маман қажет. Сондықтан маман даярлау үдерісінде жұмыс берушілердің нақты қажеттілігін ескеру маңызды. Аудандық мансап орталығы өкілдері жұмыс берушілерге қызметкерлердің сұранысқа ие мамандықтарды меңгеруіне жағдай жасау, кәсіби біліктілігін арттыру және кәсіптік оқытудан өткен азаматтарды кейін тұрақты жұмыспен қамту мүмкіндіктерін түсіндіруде. Сонымен бірге кәсіптік оқытуға қатысу тәртібі, қойылатын талаптар мен азаматтарға көрсетілетін қолдау шаралары жөнінде ақпарат берілуде. Мұндай жұмыстардың маңызы еңбек нарығындағы өзгерістермен тікелей байланысты. Бүгінде ауыл шаруашылығы, қызмет көрсету, өндіріс, құрылыс, техникалық және басқа да салаларда кәсіби мамандарға сұраныс бар.

Әсіресе жұмыс берушілердің қажеттілігіне қарай қысқа мерзімді оқыту арқылы нақты кәсіпті меңгерту азаматтардың еңбек нарығына тезірек араласуына жол ашады. Жаңа кадр даярлау моделінің ерекшелігі – маман даярлау үдерісін тек оқу орнымен шектемей, жұмыс берушінің қажеттілігімен байланыстыру. Яғни қандай маман қажет екені алдын ала зерделеніп, сол сұранысқа сәйкес кадр дайындау маңызды. Бұл бір жағынан кәсіпорындардың білікті жұмысшыға деген қажеттілігін өтеуге мүмкіндік берсе, екінші жағынан азаматтардың оқуды аяқтағаннан кейін жұмыссыз қалу тәуекелін азайтады. Осы тұрғыдан алғанда, жұмыс берушілермен тұрақты байланыс орнату – жұмыспен қамту саясатының маңызды бөлігі. Кәсіпорындардағы бос жұмыс орындары мен кадр қажеттілігі туралы ақпараттың жүйелі түрде саралануы қандай мамандықтарға басымдық беру керектігін анықтауға мүмкіндік береді. Ал бұл өз кезегінде кәсіптік оқыту бағдарламаларын еңбек нарығының нақты сұранысына бейімдеуге жол ашады.

Мақтаарал ауданында жұмыспен қамтуды арттыруға бағытталған жұмыстар халықтың табысын көбейту міндетімен де сабақтас. Азаматтың тұрақты мамандық иесі болуы оның тұрақты табыс табуына, отбасының әлеуметтік жағдайын жақсартуына және экономикалық белсенділігін арттыруына ықпал етеді. Сондықтан кәсіби оқыту тек жұмысқа орналастырудың уақытша құралы емес, адамның еңбек әлеуетін арттыруға бағытталған ұзақ мерзімді инвестиция ретінде қарастырылады. Сонымен бірге еңбек нарығына қажетті кадрларды даярлау жастар үшін де маңызды мүмкіндік болып отыр. Мамандық таңдаған жас азаматтың сол кәсіп бойынша нақты жұмыс орнына орналасу мүмкіндігі жоғары болса, оның кәсіби жолын ертерек қалыптастыруға жағдай жасалады. Бұл ретте жұмыс берушілердің жастарды тәжірибеден өткізуі, кәсіби машықтануына мүмкіндік беруі және білікті маман ретінде қалыптасуына қолдау көрсетуі маңызды.

Кәсіптік оқытудың тиімділігі тек азаматтың сертификат алуымен емес, оның алған білімін іс жүзінде пайдаланып, тұрақты еңбекке араласуымен өлшенеді. Сондықтан оқыту мен жұмыспен қамту арасындағы байланысты күшейту – басты міндеттердің бірі. Осы мақсатта жұмыс берушілермен бірлескен жұмыстарды жүйелі түрде жүргізу еңбек нарығындағы кадр тапшылығын азайтуға ықпал етеді. Жалпы, Мақтаарал ауданында жұмыспен қамту саласындағы шараларды жаңа талаптарға бейімдеу арқылы еңбек нарығының сапалық көрсеткіштерін жақсартуға мүмкіндік бар. Білікті кадр – кез келген кәсіпорынның тұрақты дамуының негізгі тірегі. Ал кәсіби маман даярлау, оны жұмыс берушінің сұранысымен ұштастыру және азаматты тұрақты еңбекке бағыттау – халықтың кірісін арттыруға бастайтын нақты қадам. Сондықтан алдағы уақытта да жұмыс берушілердің қажеттілігін зерделеу, сұранысқа ие кәсіптер бойынша оқыту көлемін арттыру, кәсіби біліктілікті жетілдіру және оқудан өткен азаматтарды тұрақты жұмысқа орналастыру бағытындағы жұмыстарды жалғастыру маңызды. Бұл – ауданның еңбек әлеуетін күшейтіп қана қоймай, тұрғындардың тұрақты табысқа қол жеткізуіне және жергілікті экономиканың дамуына ықпал ететін тиімді бағыт.

Аким Туркестанской области Нуралхан Кушеров в ходе рабочей поездки в Сайрамский район принял участие в церемонии закладки капсулы под строительство скотной биржи по австралийской технологии в селе Аксу Аксукентского сельского округа и отметил важность проекта для экономики региона.

– Сегодня мы являемся свидетелями еще одного важного события на исторической земле Сайрама – церемонии закладки капсулы проекта скотной биржи компании «RED GOLD» в селе Аксу. Глава государства отмечал, что привлечение инвестиций, развитие сельского хозяйства и создание новых рабочих мест являются важным направлением повышения экономического потенциала регионов. Сегодняшний проект – яркое свидетельство практической реализации этих поручений. Скотная биржа «RED GOLD» – это масштабный и важный проект, не имеющий аналогов в нашей стране. Этот проект – одна из значимых инициатив, направленных на повышение инвестиционного потенциала Туркестанской области, вывод сферы сельского хозяйства на новый уровень и диверсификацию региональной экономики.

Мы всегда поддерживаем инициативы, создающие благоприятные условия для инвесторов и повышающие экономический потенциал региона. Выражаю благодарность инвесторам и гражданам, внесшим свой вклад в реализацию этого благого начинания. Уверен, что строительство объекта будет успешно завершено и послужит на благо народа! – сказал глава региона.

Проект реализуется ТОО «RED GOLD». На сегодняшний день в рамках проекта получены коммерческие предложения от австралийских компаний, ведутся соответствующие работы. Изготовление каркасов из металлоконструкций осуществляется турецкой компанией «Agro Fine».

Общая стоимость проекта составляет 5,2 млрд тенге. Из них 4,7 млрд тенге – льготный кредит, а 500 млн тенге финансируются за счет собственных средств инвестора. Площадь земельного участка – 24 гектара. Планируется, что 30% строительных материалов будут доставлены из Австралии, а 70% – из Турции.

Строительно-монтажные работы на скотной бирже начались в мае текущего года, в настоящее время на строительной площадке ведутся работы. На сегодня со стороны инвестора начаты подготовка строительной площадки и работы по закладке фундамента объекта. Реализацию данного масштабного проекта планируется завершить в 2026-2027 годах. После полного ввода предприятия в эксплуатацию оно сможет единовременно принимать 5000 голов крупного рогатого скота, 4000 лошадей и 10 тысяч голов мелкого рогатого скота. Кроме того, в рамках проекта будет создано более 20 новых рабочих мест, а средняя заработная плата сотрудников ожидается на уровне 300 тысяч тенге.

Проект окажет огромное влияние на организацию торговли скотом в регионе в соответствии с международными требованиями, расширение рынков сбыта сельскохозяйственной продукции и повышение экспортного потенциала.

Мақтаарал ауданында кәсіпкерлік пен өндірісті дамыту мәселелерімен қатар, еңбек нарығына қажетті білікті кадрларды даярлау бағытындағы жұмыстарды жүйелеуге ерекше мән берілуде. Өйткені жаңа өндіріс орындарының ашылуы мен кәсіпкерлік жобалардың көбеюі ең алдымен білікті мамандарға деген сұранысты арттырады. Осы ретте ауданда жұмыспен қамтуды арттыру мен әртүрлі салалар бойынша кадрларды даярлаудың жаңа моделін қалыптастыру өзекті міндеттердің біріне айналып отыр.

Осы бағыттағы жұмыстарды талқылау мақсатында Мақтаарал ауданының әкімі Бақыт Асанов өңірдегі белсенді кәсіпкерлермен және шаруалармен ашық форматта кездесу өткізді. Жиында кәсіпкерлікті дамыту, өндіріс орындарын көбейту, инвестициялық жобаларды жүзеге асырумен бірге, сол жобаларға қажетті еңбек ресурстарын қалыптастыру мәселелері де маңызды бағыт ретінде қарастырылды.

Аудан басшысы Бақыт Насырханұлы кәсіпкерліктің аудан экономикасындағы маңызына тоқталып, бизнестің дамуы жаңа жұмыс орындарын ашумен тікелей байланысты екенін атап өтті. Сондықтан кәсіпкерлік субъектілерін қолдау тек қаржыландыру немесе инфрақұрылыммен қамтамасыз етумен шектелмей, олардың тұрақты жұмыс істеуіне қажетті мамандарды даярлау ісімен қатар жүруі қажет.

Бүгінде Мақтаарал ауданы ауыл шаруашылығы саласында өзіндік орны бар өңірлердің бірі. Сонымен бірге ауданның өңдеу өнеркәсібін, логистиканы, сауда-саттықты және басқа да өндірістік бағыттарды дамытуға әлеуеті жоғары. Географиялық орналасуы мен көлік-логистикалық мүмкіндіктерінің кеңеюі алдағы уақытта кәсіпкерлік субъектілерінің санын арттырып, жаңа жобалардың іске қосылуына ықпал етуі мүмкін.

Аудан аумағында жүргізіліп жатқан теміржол құрылысы да экономикалық белсенділікті арттыруға қосымша мүмкіндік беретін маңызды фактор ретінде қарастырылуда. Көлік инфрақұрылымының дамуы тауар айналымын жандандырып қана қоймай, логистика, қойма шаруашылығы, қызмет көрсету және өндірістің түрлі бағыттарына жаңа мүмкіндіктер ашады. Ал мұндай өзгерістер еңбек нарығында жаңа мамандықтарға сұраныстың қалыптасуына әкеледі.

Кездесу барысында ауданның кәсіпкерлік және ауыл шаруашылығы бөлімінің басшысы Баязит Әлімқұл ауданның кәсіпкерлік саласындағы мүмкіндіктерін таныстырып, экономикалық аймақ пен өндірістік парктегі нысандарды тиімді пайдалану мәселесіне тоқталды. Кәсіп ашуға ниетті азаматтарға көрсетілетін мемлекеттік қолдау шаралары, жеңілдетілген несие тетіктері және өндірістік жобаларды іске асыру мүмкіндіктері түсіндірілді.

Өндірістік нысандардың көбеюі өз кезегінде мамандарға деген қажеттілікті арттырады. Мәселен, өңдеу өнеркәсібінде техникалық мамандарға, ауыл шаруашылығында аграрлық бағыттағы кадрларға, логистика саласында тиісті білікті қызметкерлерге сұраныс қалыптасуы мүмкін. Сондықтан кәсіпкерлік жобаларды жоспарлау кезінде кадр мәселесін қатар қарастыру – жұмыспен қамтудың тиімді тетіктерінің бірі. Жиында аудан әкімінің орынбасары Нұрбол Саттаров кәсіпкерлердің ортақ жобаларды бірлесіп жүзеге асыруының тиімділігіне тоқталды. Бір бағытта жұмыс істейтін бірнеше кәсіпкердің күш біріктіруі өндіріс көлемін ұлғайтып, жаңа жұмыс орындарын ашуға мүмкіндік береді. Ал жаңа жұмыс орындарының ашылуы жергілікті тұрғындарды тұрақты жұмыспен қамтып, кадр даярлау жүйесіне қойылатын талаптарды күшейте түседі.

Сонымен қатар аудан әкімінің орынбасары Бижан Анарбеков коммерциялық мақсаттағы жер учаскелері мен ғимараттарды пайдалану мәселелеріне қатысты заңнамалық талаптарды түсіндірді. Кәсіпкерлік нысандарын заң талаптарына сәйкес орналастыру, қажетті құжаттарды рәсімдеу және жерді мақсатты пайдалану мәселелеріне назар аударылды. Бұл бағыттағы жұмыстардың барлығы бір-бірімен өзара байланысты. Кәсіпкерлік дамыса – өндіріс ашылады, өндіріс ашылса – жаңа жұмыс орындары пайда болады, ал жаңа жұмыс орындарына сай білікті кадр қажет. Сондықтан Мақтааралда жұмыспен қамтуды арттырудың жаңа моделін қалыптастыруда кәсіпкерлердің нақты сұранысын ескеру маңызды.

Осы ретте аудан кәсіпкерлерімен тұрақты түрде ашық кездесулер өткізу – тек мәселелерді тыңдау алаңы емес, сонымен қатар болашақтағы еңбек нарығын қалыптастырудың тиімді құралы бола алады. Кәсіпкерлер өздеріне қажетті мамандардың санын, кәсіби біліктілігін және нақты талаптарын ұсынса, кадр даярлау бағыты да соған сәйкес ұйымдастырылады. Мұндай жүйе жастардың сұранысқа ие мамандықтарды таңдауына, жұмыссыз азаматтардың қайта даярлау курстарынан өтіп, жаңа кәсіп меңгеруіне мүмкіндік береді. Сонымен бірге жергілікті еңбек ресурстарының аудан аумағында қалыптасуына жағдай жасалып, сырттан маман тартуға деген қажеттілік те азаюы ықтимал.

Кездесу соңында кәсіпкерлер өз жобаларын жүзеге асыру, өндірісті кеңейту, қаржыландыру, жер телімдерін пайдалану және мемлекеттік қолдау шараларына қатысты ұсыныстарын білдірді. Әр мәселе бойынша жауапты бөлімдер тарапынан түсіндіру жұмыстары жүргізіліп, тиісті тапсырмалар берілді.

Мақтаарал ауданында кәсіпкерлікті қолдау, жаңа өндірістерді іске қосу және сол өндірістерге қажетті кадрларды даярлау бағыттарының өзара сабақтастығын күшейту алдағы кезеңдегі жұмыспен қамту саясатының маңызды бағыты болмақ. Бұл өз кезегінде аудан экономикасының тұрақты дамуына, жаңа жұмыс орындарының көбеюіне және тұрғындардың табысын арттыруға негіз болады.

Ауылдық жерлерде кәсіп бастауға ниетті азаматтарға мемлекеттік қолдау көрсету – елді мекендердің экономикалық әлеуетін арттырып, тұрғындардың тұрақты табысын қалыптастырудың маңызды тетігі. Осы бағытта жүзеге асырылып жатқан «Ауыл аманаты» бағдарламасы ауыл тұрғындарына өз кәсібін бастауға және бұрыннан қалыптасқан шаруашылығын кеңейтуге нақты мүмкіндік беріп келеді. Бағдарламаның тиімділігін Түркістан облысының ауылдарындағы жүзеге асырылып жатқан жобалардан анық көруге болады. Соның бірі – Арыс қаласына қарасты Саналы елді мекеніндегі түйе шаруашылығымен айналысып отырған азаматтардың кәсібі.

Саналы ауылында түйе шаруашылығын дамытып отырған Боранбай Көшербаев үшін мемлекеттік бағдарлама жаңа мүмкіндіктерге жол ашқан. Шаруа «Ауыл аманаты» бағдарламасы арқылы жылдық 2,5 пайыздық жеңілдетілген несие алып, 8 миллион теңге көлемінде қаражатқа қол жеткізген. Бұл қаражат шаруашылықтың материалдық базасын нығайтып, түйе санын көбейтуге мүмкіндік берген. Бүгінде шаруа түйе басын арттырып қана қоймай, одан өндірілетін өнімдерді нарыққа шығаруды қолға алған. Негізгі өнімдерінің бірі – шұбат. Құнарлы әрі табиғи сусын ретінде шұбатқа деген сұраныс жоғары. Сондықтан түйе шаруашылығын дұрыс ұйымдастырып, алынған өнімді өңдеп, тұтынушыға ұсыну – ауылдағы кәсіп иелері үшін табысты бағыттардың бірі.

Боранбай Көшербаевтың айтуынша, жеңілдетілген несие шаруашылықты дамытуға қажетті мүмкіндікті пайдалануға жол ашқан.

«Мемлекет тарапынан көрсетіліп жатқан қолдауға ризамын. «Ауыл аманаты» бағдарламасы арқылы 2,5 пайыздық жеңілдетілген несие алып, шаруашылығымызды дамытуға мүмкіндік туды. Қаржыға түйе санын көбейтіп, кәсібімізді кеңейтіп жатырмыз. Қазір түйеден алынатын өнімдерді, соның ішінде шұбатты нарыққа шығарып, табыс тауып отырмыз. Осындай қолдаудың ауылдағы шаруалар үшін маңызы зор», – дейді түйе шаруашылығының жетекшісі.

Саналы елді мекеніндегі түйе шаруашылығымен айналысып отырғандардың қатарында Эльвира Дарманбекова да бар. Ол жұбайымен бірге ауыл шаруашылығын дамытып, бұл кәсіпті он жылдан бері жүргізіп келеді. Жылдар бойы қалыптасқан тәжірибенің арқасында шаруашылықтағы түйе саны да көбейіп, малды жайылымға шығару арқылы табиғи жағдайда бағуға басымдық берілген.

Эльвира Дарманбекова – Саналы елді мекеніндегі «Күмісай апа» ауыл шаруашылығы өндірістік кооперативінің мүшесі. Шаруашылықта бүгінде 6 адам тұрақты жұмыспен қамтылған. Бұл – ауылдағы шағын шаруашылықтың тек бір отбасының табысын арттырып қана қоймай, басқа тұрғындарға да тұрақты жұмыс орындарын қалыптастыра алатынын көрсетеді.

Шаруашылық иелері «Ауыл аманаты» бағдарламасының мүмкіндігін өндірістік бағытта да тиімді пайдаланған. Бағдарлама аясында сүт өнімдерін сақтауға қажетті құрылғылар алынған. Мұндай жабдықтар өнімнің сапасын сақтап, оны ұзақ уақытқа жарамды күйде ұстауға және тұтынушыға талапқа сай жеткізуге мүмкіндік береді.

«Жолдасым екеуіміз осы кәсіпті бірге жүргізіп, шаруашылықты біртіндеп дамытып келеміз. Он жылдан бері шаруа қожалығымен айналысып, түйе басын көбейттік. Мемлекеттік қолдаудың арқасында жұмысымызды кеңейтуге мүмкіндік алдық. «Ауыл аманаты» бағдарламасы арқылы сүт өнімдерін сақтауға қажетті құрылғылар сатып алдық. Бұл біз үшін үлкен көмек болды. Кәсібіміздің дамуына жағдай жасап отырған мемлекетке алғысымызды білдіреміз», – дейді Эльвира Дарманбекова.

Түйе шаруашылығының тағы бір ерекшелігі – өнімділігі мен алынатын өнімнің құндылығы. Шаруашылықтағы бір түйеден бір сауғанда шамамен 10 литрге дейін сүт алынады. Бұл көрсеткіш түйе шаруашылығын ауыл тұрғындары үшін экономикалық тұрғыдан тиімді кәсіптің біріне айналдырып отыр.

Түйе сүтінен дайындалатын шұбат – ұлттық тағам мәдениетінің бір бөлігі ғана емес, ауылдағы қайта өңдеу өндірісін дамытуға мүмкіндік беретін өнім. Егер шаруашылықта сүтті сауып алу, сақтау, салқындату, өңдеу және қаптау жұмыстары жолға қойылса, қарапайым мал шаруашылығы біртіндеп толыққанды агробизнеске айналады. Яғни түйе өсірудің пайдасы мал басын көбейтумен ғана шектелмейді. Оның сүті, шұбаты және басқа да өнімдері қосымша табыс көзіне айналады.

Сонымен бірге түйе – шөлейт және қуаң аймақтардың табиғи жағдайына бейімделген мал. Арыс өңірінің климаттық ерекшеліктерін ескерсек, түйе шаруашылығын дамыту ауыл тұрғындарының дәстүрлі кәсіпті заманауи тәсілдермен ұштастыруына мүмкіндік береді. Жайылымды тиімді пайдалану, мал басын асылдандыру, сүт өнімдерін қайта өңдеу және дайын өнімді нарыққа шығару арқылы шаруашылықтың табыстылығын арттыруға болады.

«Ауыл аманатының» негізгі артықшылығы да осында. Бағдарлама азаматқа дайын жұмыс іздеуден бөлек, өз кәсібін қалыптастыруға жағдай жасайды. Жеңілдетілген несие алған тұрғын өзіне қажетті құрал-жабдықты сатып алып, мал басын көбейтіп, өндірісін жолға қоя алады. Ал кәсіптің дамуы жаңа жұмыс орындарының ашылуына және ауыл экономикасының жандануына әсер етеді.

Түркістан облысында бағдарламаның ауқымы да жылдан-жылға кеңейіп келеді. 2023-2025 жылдары республикалық бюджеттен бөлінген 30,2 млрд теңге қаржы есебінен облыста 4 223 жоба қаржыландырылған. Нәтижесінде 4 635 жаңа жұмыс орны құрылып, 593 жылыжай салынды. Сонымен қатар ауыл шаруашылығының түрлі бағыттарын дамыту үшін 76,8 мыңнан астам ауыл шаруашылығы малы сатып алынып, 79 қайта өңдеу кәсіпорны іске қосылды.

Бағдарламаның әлеуметтік әсері де байқалады. Жүздеген азамат кәсіп бастап, тұрақты табыс көзіне ие болудың арқасында атаулы әлеуметтік көмек алушылар қатарынан шыққан. Атап айтқанда, іске асырылған жобалардың нәтижесінде 441 азамат атаулы әлеуметтік көмек алушылар қатарынан шыққан. Бұл – мемлекеттік қолдаудың халықтың әл-ауқатын арттыруға бағытталған нақты нәтижелерінің бірі. Ауыл шаруашылығы өндірісінің көлеміне де бағдарламаның ықпалы бар. Қазіргі таңда осы жобалардың нәтижесінде облыста жыл сайын шамамен 80 млрд теңгенің ауыл шаруашылығы өнімі өндірілуде. Бұл көрсеткіш ауылдағы шағын және орта шаруашылықтардың өңір экономикасындағы рөлінің артып келе жатқанын аңғартады.

Биыл «Ауыл аманаты» бағдарламасын іске асыру үшін республикалық бюджеттен 15,3 млрд теңге қарастырылған. Оның алғашқы 7 млрд теңгелік траншы толық игеріліп, 583 жоба қаржыландырылды. Бұл жобалардың нәтижесінде 1 234 жаңа жұмыс орнын ашу жоспарланып отыр. Биылғы кезеңде әлеуметтік тұрғыдан қолдауды қажет ететін азаматтарға басымдық берілуде. Атап айтқанда, Отбасылық цифрлық картаның «D» және «E» санатындағы азаматтарын қолдауға ерекше назар аударылып, жеңілдетілген несиелер ең алдымен осы санаттағы тұрғындарға бағытталуда.

Жалпы, Саналы елді мекеніндегі Боранбай Көшербаев пен Эльвира Дарманбекованың тәжірибесі «Ауыл аманаты» бағдарламасының ауыл тұрғындары үшін жай ғана қаржылай көмек емес, кәсіпті нақты іске айналдыруға мүмкіндік беретін тиімді құрал екенін көрсетеді. Бірі жеңілдетілген несие арқылы түйе басын көбейтіп, шұбат өндірісін дамытып жатса, енді бірі сүт өнімдерін сақтау мүмкіндігін арттырып, бірнеше адамды тұрақты жұмыспен қамтып отыр.

Мұндай мысалдар ауылдағы кәсіпкерліктің болашағы зор екенін көрсетеді. Әсіресе табиғи ресурстарды тиімді пайдаланып, дәстүрлі мал шаруашылығын заманауи технологиялармен ұштастыру – ауыл экономикасын дамытудың маңызды бағыттарының бірі. Ал мемлекет тарапынан берілетін жеңілдетілген несие мен қажетті құрал-жабдыққа қолжетімділік шаруалардың өз кәсібін кеңейтіп, өнім көлемін арттыруына жол ашады. Алдағы уақытта Түркістан облысында «Ауыл аманаты» бағдарламасы аясында ауыл тұрғындарының табысын арттыру, қайта өңдеу өндірістерін дамыту және тұрақты жұмыспен қамтуды күшейту бағытындағы жұмыстар жалғаса береді. Бұл өз кезегінде ауылдағы кәсіпкерлікті жандандырып, жаңа жұмыс орындарын көбейтуге, жергілікті өнім өндірісін арттыруға және ауыл тұрғындарының тұрмыс сапасын жақсартуға ықпал етпек.

Саналы ауылындағы түйе шаруашылығы – осы мүмкіндіктің нақты көрінісі. Ең бастысы, мемлекеттік қолдауды тиімді пайдаланып, оны табыс әкелетін тұрақты кәсіпке айналдыру. Бұл – ауыл аманатын ақтайтын нақты еңбек пен нәтижеге бастайтын жол.

Мақтаарал ауданында инвестиция тарту жұмыстарының басты нәтижелерінің бірі – жаңа өндірістердің ашылып, тұрғындарды тұрақты жұмыспен қамту мүмкіндігінің артуы. Бүгінде ауданда жүзеге асырылып жатқан ірі жобалар өндірістік әлеуетті күшейтумен қатар, жергілікті халық үшін жаңа жұмыс орындарын қалыптастыруға бағытталып отыр.  Әсіресе 2026–2028 жылдарға жоспарланған инвестициялық жобалардың әлеуметтік-экономикалық маңызы жоғары. Осы кезеңде аудан аумағында жалпы құны 110,5 млрд теңгені құрайтын 19 инвестициялық жобаны іске асыру көзделген. Жобалар толық жүзеге асқан кезде 1207 жаңа жұмыс орны ашылады. Бұл – аудан тұрғындарын тұрақты жұмыспен қамтуға және халықтың табысын арттыруға ықпал ететін маңызды көрсеткіш.

Жаңа жұмыс орындарының ашылуы аудандағы еңбек нарығына да оң әсер етпек. Себебі инвестициялық жобалардың басым бөлігі өңдеу өнеркәсібі, ауыл шаруашылығы, тамақ, тоқыма және құрылыс салаларымен байланысты. Яғни жаңа кәсіпорындардың іске қосылуы түрлі бағыттағы мамандарға сұранысты арттырып, тұрғындардың өз ауданында еңбек етуіне мүмкіндік береді. Бұл бағыттағы жұмыс өткен жылдан-ақ нақты нәтижесін көрсетті. 2025 жылы ауданда 8 инвестициялық жоба толық іске қосылып, 153 тұрақты жұмыс орны ашылды. Сол жылы ауданға 56,4 млрд теңге инвестиция тартылып, жоспар 110 пайызға орындалған болатын. Бұл инвестиция тартудың тек қаржылық көрсеткіш емес, нақты экономикалық және әлеуметтік нәтиже беретінін аңғартады.

2026 жылы да инвестициялық белсенділік жоғары деңгейде қалыптасып отыр. Ауданға жыл қорытындысымен 60 млрд теңге инвестиция тарту жоспарланған. Жылдың алғашқы алты айында бұл бағытта 23,4 млрд теңге инвестиция тартылған. Алдағы жобалардың толық қуатына шығуы жаңа жұмыс орындарының санын одан әрі арттыруға мүмкіндік береді. Жергілікті кәсіпкерлер жүзеге асырып жатқан жобаларда да жұмыспен қамту мәселесіне ерекше мән берілген. Жалпы құны 3,9 млрд теңгені құрайтын 4 жобаның нәтижесінде 236 адамды тұрақты жұмыспен қамту жоспарланып отыр. Солардың бірі – «Мырза» ЖШС-нің ет өнімдерін терең өңдеу цехы. Жобаның құны 350 млн теңгені құрайды. Қазіргі таңда кәсіпорында жартылай дайын өнімдер бөлімі жұмыс істеп тұр. Биыл төртінші тоқсанда ет өңдеу бағытын толық іске қосу жоспарланған. Өндірістің кеңеюі жаңа жұмыс орындарын қалыптастыруға мүмкіндік береді. Ал «Халық» ЖШС жалпы құны 2 млрд теңге болатын тігін өндірісін іске асыруда. Кәсіпорынға қажетті құрал-жабдықтар толық жеткізіліп, монтаждау жұмыстары аяқталған. Қазір мамандарды даярлау және тапсырыстар қабылдау кезеңі жүріп жатыр. Бұл жоба әсіресе өндірістік мамандықтарды игерген тұрғындар үшін еңбек етуге жаңа мүмкіндік қалыптастырады. Ауданда ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу саласында да жаңа жұмыс орындарын ашуға бағытталған жобалар жүзеге асуда. «Хамро Ата» ЖШС 1,5 млрд теңге инвестиция салып, мақта майын өндіретін зауыт салуда. Қазіргі таңда құрылыс жұмыстарының 80 пайызы орындалған, құрал-жабдықтарды орнату толық аяқталған. Кәсіпорынды биыл үшінші тоқсанда іске қосу жоспарланып отыр. Ал «Тамила» шаруа қожалығы 500 млн теңге инвестиция есебінен мал бордақылау кешенін салуда. Жыл соңына дейін 2000 басқа арналған кешенді пайдалануға беру жоспарланса, 2027 жылы оның қуаты 5000 басқа дейін ұлғайтылады. Өндіріс көлемінің артуы ауылдық жерлердегі жұмыспен қамту мүмкіндіктерін де кеңейтеді.

Мақтааралдағы индустриялық аймақтың дамуы да еңбекпен қамтуға тікелей ықпал ететін маңызды бағыттардың бірі. 2014 жылы құрылған аумағы 24 гектар индустриялық аймақ бүгінде толық игерілуге жақын. Қазіргі таңда мұнда небәрі 1 гектар бос жер қалған. Биыл индустриялық аймақта жалпы құны 3,5 млрд теңгені құрайтын 6 жоба жүзеге асырылып, 91 жаңа тұрақты жұмыс орны ашылады деп жоспарланған. Мұнда мата, темір-бетон өнімдері, асфальт-бетон, мақта талшығы мен мақта майын өндіру, сондай-ақ пластикалық өнімдерді қайта өңдеу бағытындағы кәсіпорындар іске қосылуда. Аталған өндірістердің іске қосылуы Мақтааралдағы жұмыс орындарының санын ғана арттырып қоймай, еңбек нарығының құрылымын да кеңейтеді. Тұрғындарға өндірістік, техникалық және басқа да мамандықтар бойынша еңбек етуге мүмкіндік пайда болады.

Аудандағы жұмыспен қамтудың тағы бір ірі резерві – арнайы экономикалық аймақта жүзеге асырылып жатқан жобалар. Қазіргі таңда мұнда жалпы құны 104,2 млрд теңгені құрайтын 5 ірі инвестициялық жоба іске асырылуда. Жобалар толық қуатына шыққан кезде 845 адам тұрақты және маусымдық жұмыспен қамтылады. Бұл көрсеткіш Мақтааралдағы инвестициялық жобалардың ауқымын ғана емес, олардың аудан тұрғындарының әл-ауқатына ықпалын да көрсетеді. Өндірістік нысандардың көбеюі жаңа жұмыс орындарының ашылуына, жергілікті кадрларға сұраныстың артуына және тұрғындардың тұрақты табыс көзін қалыптастыруына жағдай жасайды.

Арнайы экономикалық аймақта «БНК групп» ЖШС кәсіпкерлерге өндірістік алаңдарды жалға беру мақсатында 8 броунфилдтің құрылысын аяқтаған. Сонымен қатар «HanYa Holdings» ЖШС, «Мақтаарал Xing Feng» ЖШС және «Каз Про Темир» ЖШС өндірістік нысандарының құрылысы жүргізілуде. Бұл кәсіпорындардың 2026–2028 жылдары толық пайдалануға берілуі жоспарланған. Шағын және орта бизнесті қолдау арқылы да жаңа жұмыспен қамту мүмкіндіктері қалыптасуда. Мақтарал ауылдық округінен 2 гектар жер бөлініп, әрқайсысының аумағы 450 шаршы метр болатын 5 өндірістік ғимараттың құрылысы аяқталған. Қазіргі таңда жалпы құны 540 млн теңгені құрайтын жобаларды іске асыратын 5 кәсіпкермен меморандум жасалған.

Өндірістік ғимараттарды жалға алу немесе сатып алу арқылы кәсіпкерлер өз жобаларын іске қосып, жаңа жұмыс орындарын қалыптастырады. Сонымен бірге осы нысандарда жұмысын бастайтын екі кәсіпкерді «Ауыл аманаты» бағдарламасы арқылы жеңілдетілген несиеге қол жеткізумен қамтамасыз ету бойынша құжаттандыру жұмыстары жүргізілуде. Осылайша, Мақтааралдағы инвестициялық саясаттың негізгі нәтижесі тек аудан экономикасына қаржы тартумен шектелмейді. Оның маңызды көрсеткіші – адамдарды жұмыспен қамту, тұрақты табыс көздерін қалыптастыру және жергілікті еңбек нарығын дамыту.

Бүгінде 2026–2028 жылдарға жоспарланған 19 инвестициялық жобаның нәтижесінде 1207 жаңа жұмыс орнының ашылуы көзделіп отыр. Ал 2025 жылы іске қосылған жобалар арқылы 153 тұрақты жұмыс орны құрылды. Алдағы жылдары инвестициялық жобалардың толық қуатына шығуы бұл көрсеткішті одан әрі арттырып, Мақтаарал тұрғындары үшін жаңа еңбек мүмкіндіктерін қалыптастырады. Бұл – инвестицияның аудан экономикасына ғана емес, әр отбасының әлеуметтік жағдайына әсер ететінін көрсететін нақты нәтиже. Өйткені жаңа кәсіпорын – жаңа өндіріс қана емес, ең алдымен жаңа жұмыс орны, тұрақты табыс және халықтың болашағына деген сенім.

Мақтаарал ауданында жастарды жұмыспен қамту, олардың еңбек нарығына белсенді араласуына мүмкіндік жасау және тұрақты жұмысқа орналасуына қолдау көрсету бағытындағы жұмыстар жүйелі түрде жалғасуда. Осы мақсатта аудандық мансап орталығының ұйымдастыруымен жастарға арналған бос жұмыс орындары жәрмеңкесі өткізілді. Аталған шараның басты мақсаты – жұмыс іздеп жүрген жастарға еңбек нарығындағы нақты мүмкіндіктерді таныстыру, жұмыс берушілер мен жас мамандардың тікелей байланысын қалыптастыру және мемлекеттік жұмыспен қамту бағдарламалары туралы кеңінен ақпарат беру. Жәрмеңкеге қатысқан жастар өздеріне қажетті мәліметтер алып қана қоймай, жұмыс берушілер ұсынған бос жұмыс орындарымен танысып, еңбекке орналасу мүмкіндіктерін қарастырды. Бүгінде жастардың тұрақты жұмыспен қамтылуы – әлеуметтік-экономикалық дамудың маңызды бағыттарының бірі. Жас буынның еңбекке араласуы олардың жеке әлеуетін жүзеге асыруына, кәсіби тәжірибе жинақтауына және қоғамдағы белсенділігін арттыруына жол ашады. Сондықтан жастарға бос жұмыс орындарын ұсынумен қатар, алғашқы еңбек жолын бастауына жағдай жасау ерекше маңызға ие.

Жәрмеңке барысында қатысушыларға аудан аумағындағы еңбек нарығының жағдайы, жұмысқа орналасу мүмкіндіктері және жұмыс берушілер тарапынан ұсынылып отырған бос жұмыс орындары туралы түсіндірілді. Сонымен бірге жастарға еңбек қатынастары, жұмыс іздеу жолдары және мемлекеттік қолдау тетіктері жөнінде кеңестер берілді. Шараның маңызды бағыттарының бірі – «Жастар практикасы» бағдарламасы болды. Бұл бағдарлама оқу орындарын жаңадан тәмамдаған жастар үшін кәсіби тәжірибе жинақтап, еңбек жолын бастауға мүмкіндік беретін тиімді тетіктердің бірі саналады. Жәрмеңке барысында бірқатар жасқа «Жастар практикасы» бағдарламасына жолдамалар берілді.

Жастар практикасы арқылы жас мамандар өз мамандығы бойынша алғашқы жұмыс тәжірибесін жинақтап, еңбек ұжымының ішкі тәртібіне бейімделіп, теориялық білімін іс жүзінде қолдануға мүмкіндік алады. Бұл өз кезегінде жастардың кәсіби қабілетін шыңдап қана қоймай, болашақта тұрақты жұмысқа орналасуына да оң ықпал етеді. Жалпы, мұндай бос жұмыс орындары жәрмеңкелері жұмыс іздеушілер мен жұмыс берушілер арасындағы байланысты нығайтуға мүмкіндік береді. Жастар бір жерден бірнеше жұмыс берушінің ұсынысымен танысып, өз білімі мен қабілетіне сәйкес келетін жұмыс түрін таңдауға мүмкіндік алады. Ал жұмыс берушілер өздеріне қажетті кадрларды тікелей іздеп, жас мамандардың кәсіби мүмкіндіктерін бағалай алады.

Мақтаарал ауданында жастардың жұмыспен қамтылуына бағытталған шаралардың өткізілуі еңбек нарығындағы сұраныс пен ұсынысты үйлестіруге де ықпал етеді. Әсіресе оқу орнын енді аяқтаған, жұмыс тәжірибесі аз жастар үшін кәсіби ортаға алғашқы қадам жасау оңай емес. Осындай кезде мансап орталықтарының жұмысы мен мемлекеттік бағдарламалардың мүмкіндіктері маңызды қолдау болып табылады. Жастарды жұмыспен қамту – тек жұмыс орнын ұсынумен шектелмейтін кешенді бағыт. Оның құрамына кәсіби бағдар беру, еңбек нарығына қажетті мамандықтарды түсіндіру, жұмыс іздеу дағдыларын қалыптастыру, тәжірибеден өтуге мүмкіндік жасау және жұмыс берушілермен байланысты жолға қою секілді жұмыстар кіреді. Осы тұрғыдан алғанда, ұйымдастырылған жәрмеңке жастардың еңбекке араласуына нақты мүмкіндік берген маңызды алаң болды.

Еңбекпен қамтылған жас – өзінің болашағын жоспарлай алатын, кәсіби тұрғыдан дамуға ұмтылатын және қоғамның экономикалық өміріне үлес қосатын азамат. Сондықтан жастардың жұмыспен қамтылуына жағдай жасау ауданның әлеуметтік тұрақтылығы мен экономикалық әлеуетін арттырудың маңызды факторларының бірі болып қала береді.

Мақтаарал ауданында алдағы уақытта да жастарды қолдауға, олардың кәсіби дамуына және еңбек нарығына бейімделуіне бағытталған жұмыстарды жалғастырудың маңызы зор. Әрбір жасқа өз қабілетін жүзеге асыруға мүмкіндік беру – болашаққа салынған инвестиция. Ал бүгінгі еңбекке араласқан жас маман ертең ауданның әлеуметтік-экономикалық дамуына өз үлесін қосатын білікті кадрға айналмақ.

Мақтаарал ауданында еңбек қауіпсіздігін қамтамасыз ету, жұмысшылардың еңбек құқықтарын қорғау және жұмыс берушілердің заң талаптарын сақтауына бақылауды күшейту бағытындағы жұмыстарға басымдық берілуде. Бұл мәселе аудан әкімдігінде өткен аппараттық мәжілісте жан-жақты талқыланды. Аудан әкімі Бақыт Асановтың төрағалығымен өткен жиында еңбек қатынастарының заң талаптарына сай жүргізілуі, қызметкерлердің әлеуметтік құқықтарының сақталуы және өндірістегі қауіпсіздік шараларының қамтамасыз етілуі бойынша атқарылған жұмыстар сараланды.

Ауданның жұмыспен қамту және әлеуметтік бағдарламалар бөлімінің басшысы Н.Елшібаевтың мәліметінше, еңбек заңнамасын сақтау бойынша жүргізілген бақылау және түсіндіру жұмыстарының нәтижесінде бірқатар оң өзгеріс бар. Атап айтқанда, шілде айының басында еңбек шарттарын тиісті түрде тіркемеген 130 мекеме анықталған. Жүргізілген түсіндіру жұмыстары мен қабылданған шаралардың нәтижесінде олардың саны 28 мекемеге дейін қысқарған. Осылайша, 102 мекеме еңбек қатынастарын заң талаптарына сәйкестендірген.

Бұл көрсеткіш жұмыс берушілер арасында еңбек шарттарын ресімдеу талаптарын сақтау бағытында жүргізіліп жатқан жұмыстың нәтижесін көрсетеді. Өйткені еңбек шарты – қызметкердің құқықтары мен әлеуметтік кепілдіктерін қамтамасыз ететін негізгі құжаттардың бірі. Ресми еңбек қатынасының болуы жұмысшының еңбекақы алуына ғана емес, оның зейнетақы және әлеуметтік аударымдарының жүргізілуіне, еңбек демалысына шығуына және өндірістегі жазатайым оқиғалардан қорғалуына мүмкіндік береді. Мәжілісте қызметкерлердің зейнетақы жарналары мен әлеуметтік аударымдарының уақытылы жүргізілуі де назардан тыс қалмады. Баяндамашының айтуынша, аталған бағытта да оң динамика қалыптасқан. Бұған дейін зейнетақы жарналарын аудармаған 405 мекеме анықталса, қазіргі таңда олардың саны 153-ке дейін төмендеген. Ал әлеуметтік аударымдары жүргізілмеген қызметкерлер саны 1428 адамнан 689 адамға дейін азайған.

Бұл бағыттағы көрсеткіштердің төмендеуі жұмыс берушілердің еңбек заңнамасы талаптарын орындауға біртіндеп көшіп жатқанын аңғартады. Дегенмен, қол жеткізілген нәтижелермен шектелуге болмайды. Себебі әрбір қызметкердің еңбек құқығы толық сақталуы үшін жұмыс берушілер тарапынан заң талаптары тұрақты түрде орындалуы қажет. Жиында өндірістегі жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандыру мәселесіне де ерекше назар аударылды. Қазіргі таңда өндірістегі жазатайым оқиғалардан міндетті сақтандыру шартын жасамаған 108 мекеме бар екені айтылды.

Аталған мәселе еңбек қауіпсіздігін қамтамасыз етудің маңызды құрамдас бөлігі саналады. Қызметкердің өндірістегі қауіпсіздігін қамтамасыз ету тек қажетті құрал-жабдықтармен қамтумен немесе қауіпсіздік талаптарын түсіндірумен шектелмейді. Жұмыс беруші заңда белгіленген міндетті сақтандыру талаптарын да орындауы тиіс. Осыған байланысты жиында сақтандыру шарттарын жасамаған мекемелермен түсіндіру жұмыстарын күшейту қажеттігі айтылды. Жауапты бөлімдерге заң талаптарын орындамаған жұмыс берушілермен жұмысты жандандырып, еңбек қатынастары саласындағы кемшіліктерді кезең-кезеңімен жою тапсырылды. Жалпы, ауданда еңбек қауіпсіздігі мен еңбек заңнамасының сақталуы тек тексеру шараларымен ғана емес, алдын алу және түсіндіру жұмыстары арқылы да қамтамасыз етілуде. Мұндай тәсіл жұмыс берушілердің заң талаптарын ерікті түрде орындауына ықпал етіп, еңбек қатынастарын заңдастыруға мүмкіндік береді.

Еңбек қауіпсіздігі – қызметкердің өмірі мен денсаулығын қорғауға бағытталған маңызды бағыт. Сондықтан әрбір мекеме мен кәсіпорында қауіпсіз еңбек жағдайын қалыптастыру, жұмысшылардың әлеуметтік құқықтарын қамтамасыз ету және еңбек заңнамасының талаптарын сақтау тұрақты бақылауда болуы тиіс. Аппараттық мәжілісте еңбек мәселелерімен қатар ауданның санитариялық-эпидемиологиялық ахуалы да қаралды. Жыл басынан бері Конго-Қырым геморрагиялық қызбасына күдікті үш жағдай тіркеліп, оның біреуі зертханалық жолмен расталғаны айтылды. Сондай-ақ кене шағуына байланысты 40 тұрғынның медициналық көмекке жүгінгені хабарланды. Кенеге қарсы ветеринариялық және залалсыздандыру жұмыстарының барысы да талқыланды. Бұдан бөлек, аудандағы қоғамдық-саяси тұрақтылықты сақтау, төтенше жағдайлар туындаған кездегі мемлекеттік органдардың өзара іс-қимылы, қоғамдық резонанс тудыруы мүмкін оқиғалар жөніндегі ақпарат алмасу мәселелері қаралды. Этносаралық келісімді нығайту бағытындағы жұмыстардың барысы да сараланды.

Жиында ауданның 2026 жылғы І жартыжылдықтағы әлеуметтік-экономикалық даму көрсеткіштері бойынша қызмет тиімділігінің рейтингі де жарияланды. Аудан әкімдігі мен бөлімдер жұмысына қатысты бекітілген 103 индикатордың 86-сы орындалып, 17 көрсеткіш бойынша жоспарлы межеге қол жеткізілмеген. Қорытындысында Мақтаарал ауданы 14,2 ұпай жинап, облыстағы 17 қала мен аудан арасында 5-орынға тұрақтаған. Аппараттық мәжілісті қорытындылаған аудан әкімі Б.Асанов жауапты мемлекеттік органдар мен бөлім басшыларына еңбек заңнамасының сақталуын күшейту, қызметкерлердің әлеуметтік құқықтарын қорғау, өндірістегі қауіпсіздік талаптарының орындалуын қамтамасыз ету, сондай-ақ ауданның әлеуметтік-экономикалық және қоғамдық-саяси тұрақтылығына қатысты жұмыстарды жүйелі түрде жалғастыру жөнінде нақты тапсырмалар берді.

Түркістан облысының Созақ ауданында уран өндіру саласының маңызды кәсіпорындарының бірі – «АППАК» ЖШС өз жұмысын өндірістік тиімділікпен қатар, еңбек қауіпсіздігіне, қызметкерлердің әлеуметтік жағдайына және жергілікті халықты қолдауға басымдық бере отырып жүргізіп келеді.

Жуырда бұқаралық ақпарат құралдарының өкілдері арнайы кәсіпорынға барып, «Батыс Мыңқұдық» кенішінің жұмысымен танысты. БАҚ өкілдеріне кәсіпорынның өндірістік қуаты, еңбек қауіпсіздігі, қызметкерлерге жасалған жағдай, медициналық қызмет көрсету жүйесі және әлеуметтік бағыттағы жобалары туралы кеңінен ақпарат берілді.

«Батыс Мыңқұдық» кеніші Созақ ауданында орналасқан және «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ-ның еншілес ұйымы болып табылатын «АППАК» ЖШС құрамына кіреді. Кәсіпорынның құрылтайшылары қатарында «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ, жапониялық Sumitomo Corporation және Kansai Electric Power Co., Inc. бар.

Мыңқұдық кен орнында уран өндіруге арналған келісімшарт 2005 жылы жасалып, 2035 жылға дейін қолданылады. Кеніш 2007 жылы іске қосылып, 2011 жылы жобалық қуатына толық шыққан.

2025 жылдың қорытындысы бойынша «Батыс Мыңқұдық» кенішінде жоспарланған 800 тонна уранның орнына 810,7 тонна уран өндірілді. Ал сары кек (ЗОУ) түріндегі дайын өнім көлемі жоспардағы 800 тоннаның орнына 805,1 тоннаны құрады. 2026 жылы 800,1 тонна уран өндіру жоспарланса, 2027 жылға арналған өндірістік жоспар 820,2 тоннаны құрайды.

Кәсіпорын қызметінің маңызды бағытының бірі – еңбек қауіпсіздігі мен қызметкерлердің денсаулығын қорғау. Бүгінде «АППАК» ЖШС-де ауысым алдындағы медициналық тексерулер толық автоматтандырылып, цифрландырылған. Бұл жүйе медициналық бақылаудың сапасы мен объективтілігін арттырып, жұмысқа жіберуге кедергі келтіретін медициналық қарсы көрсетілімдерді дер кезінде анықтауға мүмкіндік береді.

Кәсіпорындағы медициналық қызметтің жоғары деңгейде ұйымдастырылуының нәтижесінде соңғы бес жыл ішінде жұмыс орнында денсаулық жағдайының күрт нашарлауына байланысты бірде-бір өлім жағдайы тіркелмеген. Бұл – өндірістегі қауіпсіздік пен медициналық алдын алу шараларына ерекше көңіл бөлінетінін көрсететін маңызды көрсеткіш.

Сонымен қатар кәсіпорында қауіпті өндіріс қызметкерлерін алғашқы көмек көрсету дағдыларына үйретуге басымдық берілген. Халықаралық деңгейде мойындалған арнайы курстардан өткен екі нұсқаушы-жаттықтырушы дайындалған. Қазіргі таңда қауіпті өндіріс қызметкерлері алғашқы көмек көрсету бойынша қажетті оқудан толық өткен.

«Батыс Мыңқұдық» кенішінде қызметкерлердің салауатты өмір салтын ұстануына да жағдай жасалған. Вахталық кент аумағында спорт залы жұмыс істейді. Мұнда корпоративтік турнирлер, спорттық жарыстар, денсаулық марафондары ұйымдастырылып, аурулардың алдын алу және алғашқы көмек көрсету бағытында дәрістер мен семинарлар өткізіледі. Қызметкерлерге психологиялық қолдау көрсететін корпоративтік психологтың жұмысы да жолға қойылған.

2026 жылғы 30 маусымдағы мәлімет бойынша «АППАК» ЖШС-де 423 адам еңбек етеді. Оның 372-сі тікелей «Батыс Мыңқұдық» кенішінде жұмыс істейді. Қызметкерлердің 66 пайыздан астамы Созақ ауданы мен Түркістан облысының басқа аудандарында тұрады. Бұл кәсіпорынның өңір тұрғындарын тұрақты жұмыспен қамтудағы рөлінің жоғары екенін аңғартады.

Кәсіпорын кадрлардың кәсіби біліктілігін арттыруға да айрықша мән береді. 2026 жылдың алғашқы жартыжылдығында «Батыс Мыңқұдық» кенішінің 207-ден астам қызметкері әртүрлі бағыттар бойынша оқудан өтті. Олардың қатарында еңбек және өнеркәсіптік қауіпсіздік, үнемді өндіріс, қаржылық сауаттылық, жасанды интеллект технологияларын қолдану, уранды бақылау және ядролық материалдарға қатысты арнайы бағыттар бар.

Жас мамандарды дамыту мақсатында «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ-ның «IZBASAR» бағдарламасы аясында тағылымдамалар ұйымдастырылуда. Соңғы үш жылда «АППАК» ЖШС-де атом холдингіне қарасты басқа кәсіпорындардан келген бес жас маман тәжірибеден өткен. Бұл бастама жастардың өндірістік тәжірибе жинақтап, кәсіби құзыреттерін жетілдіруіне мүмкіндік беріп отыр.

Кәсіпорын қызметкерлердің еңбек жағдайын жақсартуға бағытталған жобаларды да тұрақты түрде жүзеге асыруда. Өндірістегі қауіпсіздік талаптарының бұзылуын нақты уақыт режимінде анықтауға мүмкіндік беретін бейнеаналитика жүйесі енгізілген. Сонымен қатар қызметкерге өмірі мен денсаулығына қауіп төнген жағдайда жұмысты тоқтатуға мүмкіндік беретін «ТОҚТА-карталар» жүйесі жұмыс істейді.

Қызметкерлер заманауи жеке қорғаныс құралдарымен және арнайы киіммен қамтамасыз етіледі. Вахталық кентте тамақтану және демалу бөлмелері, санитарлық-тұрмыстық орындар ұйымдастырылған. Ал өндірістік инфрақұрылымды одан әрі дамыту мақсатында вахталық кентті 120 орынға кеңейту жобасы жүзеге асырылуда. Бұдан бөлек, заманауи санитарлық-тұрмыстық корпус пен шамамен 1000 шаршы метр аумақта дене шынықтыру-сауықтыру кешенін салу жоспарланған.

«АППАК» ЖШС үшін өндірістік көрсеткіштермен қатар, жергілікті халықты қолдау да маңызды бағыттардың бірі. Кәсіпорын жұмыс істейтін өңірлерде тұрақты түрде әлеуметтік және қайырымдылық жобалар жүзеге асырылады.

2026 жылдың алғашқы жартыжылдығында кәсіпорын тарапынан бірқатар әлеуметтік бастама қолға алынды. Халықаралық әйелдер күніне орай еңбек ардагерлері, «Алтын алқа» және «Күміс алқа» иегерлері мен көпбалалы аналар қатарындағы 30 әйелге азық-түлік себеттері табысталды. Наурыз мерекесі кезінде Созақ ауданының Степное, Шолаққорған және Құмкент елді мекендеріндегі мерекелік іс-шараларға демеушілік көрсетілді.

Сондай-ақ соғыс ардагерлері мен тыл еңбеккерлерінің 20-сына материалдық көмек көрсетіліп, Балаларды қорғау күніне орай Құмкент ауылдық округіндегі әлеуметтік осал топтарға жататын 54 балаға арналған мерекелік шара ұйымдастырылды.

Кәсіпорынның әлеуметтік жауапкершілігі білім беру саласын да қамтиды. «АППАК» ЖШС жер қойнауын пайдалану жөніндегі келісімшарттық міндеттемелері аясында Созақ ауданындағы әлеуметтік осал топтардан шыққан студенттердің оқуына тұрақты түрде қолдау көрсетеді. Мәселен, 2025 жылы өңірден 41 студентке білім алуға қаржылай көмек берілген.

Ал 2026 жылдың екінші жартыжылдығында әлеуметтік жағдайы төмен және көпбалалы отбасыларға, жетім балаларға және мүгедектігі бар балаларға қолдау көрсету мақсатында «Мектепке жол» қайырымдылық акциясына қатысу жоспарланып отыр. Бұл бастама аясында 60 отбасыға көмек көрсету көзделген. Сонымен қатар әлеуметтік осал топтарға жататын 50 отбасыны қатты көмірмен қамтамасыз ету және студенттердің оқуына қаржылай қолдау көрсету жоспарланған.

Жалпы, БАҚ өкілдерінің кәсіпорынға арнайы барып, өндіріс барысымен танысуы «АППАК» ЖШС жұмысының негізгі бағыттарын көзбен көруге мүмкіндік берді. Өндірістік көрсеткіштермен қатар, кәсіпорындағы еңбек қауіпсіздігі, қызметкерлердің денсаулығын қорғау, кадрларды дамыту, әлеуметтік қолдау және жергілікті қауымдастықпен өзара байланыс мәселелеріне ерекше назар аударылатыны байқалады.

Бүгінде «АППАК» ЖШС үшін өндіріс көлемін арттырумен қатар, қауіпсіз еңбек ортасын қалыптастыру, адам капиталын дамыту және өзі қызмет ететін өңірлердің әлеуметтік-экономикалық тұрақтылығына үлес қосу маңызды міндеттердің бірі болып отыр. Бұл бағыттағы жүйелі жұмыстар кәсіпорынның корпоративтік әлеуметтік жауапкершілік пен тұрақты даму қағидаттарына адалдығын көрсетеді.

Су – тіршіліктің негізгі көзі ғана емес, ауыл шаруашылығы үшін аса маңызды стратегиялық ресурс. Әсіресе егін және мал шаруашылығы қатар дамыған өңірлерде суды тиімді пайдалану, оны ысырапсыз жеткізу және суару жүйелерін жаңғырту мәселесінің маңызы жыл өткен сайын артып келеді. Климаттың өзгеруі, су тапшылығы және ауыл шаруашылығы өндірісіне түсетін жүктеменің көбеюі су ресурстарына деген жауапкершілікті күшейтуді талап етеді. Осы тұрғыдан алғанда, су үнемдеу технологияларын енгізу мен ирригациялық жүйелерді жаңарту – бүгінгі күннің маңызды міндеттерінің бірі. Суды тиімді жеткізу және оны дұрыс пайдалану бойынша жергілікті мекемелерге, шаруаларға және су пайдаланушыларға артылатын жауапкершілік те жоғары.

Арыс қаласында бұл бағыттағы жұмыстар жүйелі түрде жүргізілуде. Қазіргі таңда қала аумағындағы ирригациялық каналдарды жөндеу және реконструкциялау жұмыстары қарқынды жүзеге асырылып жатыр. Биылдың өзінде өңірдегі бес негізгі каналды бетондау және лоток орнату жұмыстары басталды. Атап айтқанда, Жиделі мен Байырқұм ауылдық округтері және олармен іргелес елді мекендерді ағын сумен қамтамасыз ететін БК-1, БК-1А, 3-К-1, 3-К-2 және 3-К-3 каналдары жаңғыртылуда. Аталған каналдардың барлығы өткен ғасырдың 80-жылдары пайдалануға берілген. Бірнеше онжылдық бойы ел игілігіне қызмет еткен су арналары бүгінде тозып, күрделі жөндеуді қажет ететін деңгейге жеткен.

Каналдардың тозуы су ресурстарын тиімді пайдалануға кері әсер етеді. Ашық арналар арқылы су жеткізу барысында оның белгілі бір бөлігі топыраққа сіңіп немесе буланып, шаруашылықтарға қажетті көлем толық жетпеуі мүмкін. Мұндай жағдайда су тапшылығының әсері күшейіп, егістік алқаптарын уақытылы суару қиындайды. Сондықтан суару жүйелерін жаңарту – тек инфрақұрылымдық жоба емес, ауыл шаруашылығының тұрақты дамуына тікелей ықпал ететін маңызды қадам. Жоба аясында ұзындығы 25 шақырымды құрайтын негізгі каналдарды бетондау жоспарланған. Сонымен бірге жалпы ұзындығы 117,7 шақырым болатын тармақтардағы ескі лотоктар жаңасына алмастырылады. Бұл жұмыстар каналдардың өткізу қабілетін арттырып қана қоймай, судың шаруаларға тиімді әрі тұрақты жеткізілуіне мүмкіндік береді.

Жаңғырту жұмыстары кезең-кезеңімен жүзеге асырылып, 2027 жылға дейін жалғасады. Жобаның толықтай Ислам даму банкі арқылы қаржыландырылуы оның ауқымдылығын және су шаруашылығы инфрақұрылымын дамытуға бағытталған маңызды инвестициялық жоба екенін көрсетеді. Мамандардың пікірінше, жөндеу және реконструкциялау жұмыстары толық аяқталғаннан кейін Арыс өңіріндегі ағын су мәселесі едәуір жақсарады. Ең бастысы – ауыл шаруашылығы тауар өндірушілерінің егістік алқаптарына қажетті суды уақтылы жеткізу мүмкіндігі артады. Бұл өз кезегінде ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігіне, шаруалардың шығынын азайтуға және өндірістің тұрақтылығын қамтамасыз етуге оң әсерін тигізеді. Дегенмен су инфрақұрылымын жаңарту жұмыстарының нәтижесі тек каналдардың жағдайына байланысты емес. Су ресурстарын үнемдеу мәдениетін қалыптастыру да аса маңызды. Жаңа жүйелер іске қосылғаннан кейін шаруалар суды белгіленген тәртіппен пайдаланып, оның ысырап болуына жол бермеуі қажет. Әсіресе суару кезінде тиімді технологияларды қолдану, су беру уақытын дұрыс жоспарлау және егістіктің қажеттілігіне қарай су мөлшерін реттеу маңызды.

Су үнемдеу технологияларының қатарына тамшылатып және жаңбырлатып суару жүйелері, каналдарды бетондау, заманауи су өлшеу құралдарын орнату және суару процестерін автоматтандыру сияқты тәсілдер жатады. Мұндай технологиялар суды аз жұмсай отырып, ауыл шаруашылығы дақылдарына қажетті ылғалды тиімді жеткізуге мүмкіндік береді. Бүгінде су мәселесі тек шаруалардың емес, бүкіл қоғамның ортақ жауапкершілігін талап етеді. Мемлекет тарапынан су инфрақұрылымын жаңғыртуға жағдай жасалса, жергілікті атқарушы органдар оның тиімді іске асырылуын қамтамасыз етуі тиіс. Ал ауыл шаруашылығы тауар өндірушілері берілген мүмкіндікті ұтымды пайдаланып, суды ысырап етпеуге мүдделі болуы керек.

Арыстағы каналдарды жаңғырту жұмыстары – осы бағыттағы нақты шаралардың бірі. Бірнеше онжылдық бойы пайдаланылған су арналары жаңартылып, заманауи талаптарға бейімделуде. Бұл жұмыстардың түпкі мақсаты – суды тиімді жеткізу, ысырапты азайту және ауыл шаруашылығының тұрақты дамуына қажетті жағдай қалыптастыру. Су – шексіз ресурс емес. Сондықтан оны бүгін тиімді пайдалану – ертеңгі күннің азық-түлік қауіпсіздігі мен ауыл шаруашылығының болашағын қамтамасыз етудің маңызды шарты. Арыста жүзеге асып жатқан ирригациялық жүйелерді жаңғырту жұмыстары осы жауапкершілікті арттыруға және су ресурстарын тиімді басқарудың жаңа кезеңіне жол ашады.