Балық шаруашылығы – ауыл шаруашылығының ерекше мәні бар салаларының бірі. Ол тек халықты сапалы азық-түлікпен қамтамасыз етіп қана қоймай, жаңа жұмыс орындарын ашуға, кәсіпкерлікті дамытуға, экспорттық мүмкіндіктерді кеңейтуге үлкен үлес қосады. Сол себепті өңірдің әлеуметтік-экономикалық дамуын қамтамасыз етуде балық шаруашылығын жүйелі түрде дамыту – уақыт талабы.

Балық шаруашылығының дамуы өңір үшін маңызы бағыттардың бірі. Біріншіден, балық шаруашылығы – экономикалық табыс көзі. Өзен-көлдер мен жасанды тоғандарды тиімді пайдалану арқылы жергілікті бюджетке түсетін кіріс көлемін арттыруға болады. Сонымен қатар, бұл сала жаңа жұмыс орындарын ашып, ауыл халқының табысын көбейтуге мүмкіндік береді. Көптеген ауылды жерлер үшін балық өсіру шаруашылығы тұрақты табыс көзіне айнала алады. Балық өнімдері – денсаулыққа пайдалы, сұранысы жоғары тағам түрі. Демек, ішкі нарықты сапалы өніммен қамтамасыз етумен қатар, экспорт әлеуетін арттыруға да жол ашылады.

Бұл бағытта Түркістан облысында көптеген жобалар іске асырылып, балық шаруашылығына ден қойған кәсіпкерлердің саны артып келеді. Өңірдің аудан-қалаларында аталған кәсіп түрі қарқын алды. Солардың бірі Төлеби ауданы Киелітас ауылдық округінде орналасқан «Fish House» ЖШС. Жеке кәсіпкер Нұртас Шағыров балық шабақтары жіберілген арнайы бассейндерінде балықтың сазан және форель түрлерін уылдырық арқылы көбейтіп, арнайы жасалған тоғандарда бекіре балығын өсіруді қолға алған. Шаруашылыққа тартылған инвестиция құны – 500 млн теңге. Арнайы жасалған бассейндерге 15 тонна сазан шабағы, 60 тонна форель, 3 тонна бекіре тұқымдас балықтар жіберілген.

Мұнда бүгінде 50-ге жуық ауыл тұрғыны уақытша жұмыспен қамтылған. Алдағы уақытта 30 адамды тұрақты жұмыспен қамту көзделуде. Сонымен қатар қожалық иесінің жеке қаржысы есебінен жол бойына заманауи балалар ойын алаңшасын салып, халыққа пайдалануға берілген. Кәсіпкердің айтуынша, форель балығы салқын кезде арнайы орында өсіріліп, күз мезгілінде ашық бассейнге жіберіледі. Сондай-ақ, ол ауданға келуші туристерге балықтың бірнеше түрін ұсынып, этно стильде дәмхана ғимаратының құрылысын жүргізетінін жеткізді. Бүгінде тоған айналасына ерекше жеміс ағаштарын егіп, абаттандыру жұмыстары да қолға алынған.

Жалпы, Төлебиліктер көбіне форель шаруашылығын дамытуды қолға алып отыр. Бүгінгі таңда, аудан аумағында осы кәсіпті қолға алған кәсіпкерлер саны 16-ға жетті. Мәселен, былтыр 4 кәсіпкер өз қаржысымен балық шаруашылығын ашып, кәсіптерін дөңгелетіп отыр. Солардың бірі – «Сарсенов Сакен» ЖШС. Киелітас ауылдық округінде 0,14 га жерде балық ұстауға арналған бассейн жасап, 1500 дана сазан, 500 дана ақ амур және 5000 дана дөңмаңдай балықтарын өсіруде. Кәсіпкер балық шаруашылығынан бөлек демалыс аймағының құрылысын аяқтап, пайдалануға ұсынды. Сонымен қатар жеке кәсіпкер Исмаил Абдуллаев иелігіндегі 0,20 га жерге арнайы тоған жасап, 4000 дана сазан және 6000 дана тұқы балығын өндіруде.

Таулы аймақ кәсіпкерлері де балықтың суық суға төзімді форель түрін өсіруді қолға алды. Жеке кәсіпкерлер Жұмағали Қияқов, Олжас Сұлтанқұлов Қаратөбе ауылдық округіндегі жерлеріне 3000 дана және 10 мың дана форель балықтарын өсіріп жатыр. Қызыл балық тұқымдастарға жататын оның бәсі биік, нарықта сұраныс жоғары. Кәсіпкерлер форель шабағын алдырып, арнайы қоректендіреді. Шаруашылық басшылары форельмен алғаш рет айналысып отырса да, әзірге ұсақ шабақтарды өсіруде күрделі мәселе туындамағанын айтады. Одан бөлек, «Шымкентбалық» ЖШС Бірінші Мамыр ауылдық округінде орналасқан 2 га жерде жерде балық ұстауға арналған бассейн жасап, форель балықтарын өсіріп, жылына 300 тонна өнім алуды жоспарлап отыр.

Жетісай ауданында да тауарлы балық шаруашылығымен айналысуға қызығушылық білдірушілердің саны артып келеді. Соның бірі – Атамекен ауылдық округінің тұрғыны Айман Базарова. Жеке кәсіпкер биылғы жылдың мамыр айында өз қаржысына балықтың дөңмаңдай, амур, сазан сынды түрлерінің 30 мың дана шабағын Шардара ауданынан алып келген. Бүгінде аумағы 3 гектар, тереңдігі 2 метрді құрайтын тоғандарда өсіріліп жатқан балықтардың орташа салмағы 6 айда 1 келіге жеткен. Саудаға шығарылуы жоспарланған балықтарға қазірдің өзінде Алматы, Астана және Шымкент қалаларынан сұраныс бар.

« — Мемлекет тарапынан біз секілді ауыл тұрғындарына үлкен қолдау болып жатыр. Несие алып, өз кәсібімді бастауға мүмкіндік туды. Қазір жылыжай толық іске қосылды. Алдағы уақытта өнім көлемін арттырып, жаңа жұмыс орындарын ашуды көздеп отырмын. Өңірдің әлеуметтік-экономикалық дамуы оның тұрғындарына да қолдау болары анық. Қазір Түркістан облысы өркендеп келеді. Шағын және орта бизнеске, ауыл шаруашылығы саласына да қолдау ерекше», — дейді Өтеген Сағындықов.

Жылыжайда заманауи тамшылатып суару жүйесі орнатылған. Бұл тәсіл суды үнемдеп, өнім сапасы мен көлемін арттыруға септігін тигізеді. Сонымен бірге жылыжайдағы климаттық жағдай арнайы құрылғылармен бақыланады. Өтеген Сағындықовтың үлгісі ауылда да табысқа жетуге, ауыл шаруашылығын жаңа деңгейге көтеруге болатынының айқын дәлелі. Жоба арқылы қолдау тапқан әр азамат ауыл экономикасын дамытуға, отбасылық табысын арттыруға мүмкіндігі бар.

Ал, Түлкібас ауданында ауылдарды дамыту мақсатында «Ауыл аманаты» бағдарламасы бойынша несиелендіру 6 бағытта жүзеге асырылып, өсімдік, мал, құс, балық шаруашылықтары және кооперативтерді жабдықтау мен тұрғындардың өз кәсібін ашуға мүмкіндік жасалған. Бағдарлама былтыр Мичурин, Балықты, Рысқұлов, Шақпақ ауылдық округтерінде іске асырылып, 1 млрд 396 млн. теңгеге 209 жоба қаржыландырылды. Сонымен қатар, 2024-2026 жылдары ауыл шаруашылық саласы бойынша 9,8 млрд. теңгені құрайтын 11 инвестициялық жобаны іске асыру жоспар тізіміне енген. Нәтижесінде 200-ге тарта жаңа жұмыс орны ашылған болатын. Өткен жылы аудандағы жалпы ауылшаруашылық өнім көлемі – 61 млрд 266 млн. теңгені құраса, ауданның әлеуметтік-экономикалық дамуын арттыру мақсатында 4 орта, 22 шағын, 6 қосалқы кәсіпорын, барлығы 32 кәсіпорын жұмыс жасауда. Ауданда өнеркәсіп кәсіпорындарын дамыту мақсатында 2024-2026 жылдары өнеркәсіп саласы бойынша 447 млрд. теңгені құрайтын 11 жобаны сүйемелдеу жұмыстары жүргізіліп жатыр. Бұдан бөлек, аудан экономикасының дамуының маңызды бір бағыты туризм саласы. Бүгінде ауданда 36 туристік нысан бар. Жыл сайын ауданның керемет аймақтарына мыңдаған туристе келеді. Жалпы туризм саласы бойынша алдағы 3 жылда жалпы құны 12,4 млрд. теңгені құрайтын 8 жобаны сүйемелдеу жұмыстары жүргізіліп жатыр. Сонымен қатар, туризм саласын дамыту мақсатында аудан аумағынан 80 га жерге емдік-сауықтыру рекреациялық аймақ құру бойынша жұмыстар жүргізілуде. Мемлекеттік бағдарламалардың шеңберінде осы бағыттағы кәсіпті дамытуға ниетті азаматтар да жетерлік. Бұл кәсіп арқылы туризмді өркендетуге де мүмкіндік бермек.

Сонымен қатар, Түлкібастықтар ауыл шаруашылығын экономикамыздың стратегиялық мәні айрықша саласы деп біледі. Бұл саланың қарқынды дамуы Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаевтың ерекше назарында. Қазақстан аграрлық мемлекет ретінде терең өңделген өнім шығаруға басымдық беріп келеді. Осы орайда, мемлекеттік бағдарламалар ауыл кәсіпкерлігін қолдауға, өңірлік өндірістің нақты өсіміне серпін беру бағытындағы жұмыстарды жүйелендіруге мүмкіндік беріп отыр. Түркістан облысының негізгі экономикалық қуатын ауыл шаруашылығы құрайтыны белгілі. Облыс көлемінде ауыл шаруашылығы мен қайта өңдеу саласындағы өндірістік қуат артып, жаңа кәсіпорындар іске қосылып келеді.

Осындай кәсіпкерлік нысанның бірі – «Майтөбе–Сүт» ауыл шаруашылығы өндірістік кооперативі. Кооперативтің өндіріс желісі, өнім сапасы және маусымдық қабылдау көлеміне тоқталар болсақ, жаз айларында тәулігіне 5 мың тонна, қыста 3 мың тоннаға дейін сүт қабылдайтын кәсіпорын бүгінде 13 адамды тұрақты жұмыспен қамтып отыр. Бұл – ауылдағы еңбек нарығын қолдаудың маңызды көрсеткіші.

Келесі нысан – «Түлкібас жеміс-жидектері» ауыл шаруашылығы кооперативі. Заманауи қондырғылармен жабдықталған кәсіпорын жылына 5000 тонна жеміс-жидекті қайта өңдеуді жоспарлап отыр. Мұнда 20 азамат тұрақты жұмыспен қамтылған және бұл жоба өңірдегі қайта өңдеу саласының әлеуетін арттыруға жұмыс жүргізетін болады. Алдағы уақытта өндіріс технологиясының тиімділігі мен өнім өткізу нарығын кеңейту бойынша жергілікті билік нақты іс-шаралар жоспарын да назарға алған.

Сонымен қатар, Түлкібас ауданында «Тау Форель» ауыл шаруашылығы өндірістік кооперативінің жұмысы да қарқын алған. Жылына 8–10 тонна ханбалық өндіретін кәсіпорын бүгінде өнімін Шымкент, Алматы және Астана қалаларына жөнелтуде. Алдағы уақытта мұнда форельмен қатар сазан және бекіре балық тұқымдарын өсіру жоспарланған. Жоба құрлытайшылары өндіріс ауқымының ұлғаюуы тұтастай аудан экономикасын әртараптандыруға мүмкіндік беретінін айтады. Агроөнеркәсіп кешенінің басты бағыттары бойынша инвестициялық жобаларды жүзеге асыруға басымдық беріліп жатыр. Бұл саладағы өнімдердің экспортын ұлғайту – отандық кәсіпкерлер үшін стратегиялық мақсат болып белгіленген.

Әрбір ауылда кем дегенде бірнеше табысты шағын кәсіп қалыптасса, ауылдың әлеуеті артып, өмір сапасы жақсарып, болашаққа деген сенім нығая түсері сөзсіз.

Осы бағытта Ордабасы ауданындағы  Шұбар ауылдық округі, Тоқсансай ауылының тұрғыны жеке кәсіпкер Алпейс Арысбек Пернеханұлы 2023 жылы «Ниет» атты жобасын іске қосып, ауылдық жердегі шағын кәсіпкерлікті дамытуға өз үлесін қосуда. Кәсіпкер «Ауыл аманаты» бағдарламасы аясында 6,8 млн теңге көлемінде несие, сондай-ақ 1,2 млн теңге жеке қаражат есебінен 0,5 гектар аумақта тұрмыстық қажеттіліктерге арналған ағаш бұйымдары мен өзге де өнімдерді өндіру ісін қолға алған. Өндіріс барысында ағаш өңдеудің арнайы технологиялары қолданылып, өнім сапасының талапқа сай болуына ерекше назар аударған. Шаруашылықтың жалпы шығыны 8 млн теңгені құраса, қазіргі уақытқа дейін кәсіпкерлік қызметтен 12 млн теңге көлемінде таза пайда алынған. Алпейс Арысбектің бастамасы елді мекендегі шағын кәсіптің нақты көрсеткіші.

Сонымен қатар аталған бағдарлама аясында жылқы шаруашылығын дамыту мақсатында 7 200 000 теңге несие алған Ұялыжар ауылының тұрғыны жеке кәсіпкер Есболова Фарида несие қаражатын тиімді пайдалана отырып, жылқы басын көбейту бағытында бірқатар нәтижеге қол жеткізді. Қазіргі уақытта оның қожалығында 12 бас жылқы, соның ішінде 11 аналық жылқы және 1 құлын бар. Мал басының артуы шаруашылықтың тұрақты дамуына және табыстың өсуіне ықпал етіп отыр. Жем-шөп қоры толықтай кәсіпкердің өз қаражаты есебінен. Жалпы малдың қыс айына дайындығы уақтылы жүргізілген. Жеке кәсіпкердің жылдық табысы бүгінде 1 500 000 теңгені құрайды. Бағдарлама аясында қаржылай қолдау алған азаматтар арасындағы мұндай мысалдар ауылдық кәсіпкерлікті ынталандырып, өңір экономикасының дамуына оң әсерін тигізуде. Есболова Фарида өз ісін әрі қарай кеңейту бағытында жұмыстар жүргізіп, алдағы уақытта жылқы басын тағы да көбейтуді жоспарлап отыр.

Өз мамандығымен мемлекеттік қолдаудың арқасында алға мақсат қойған кәсібін дамытып отырған азаматтар да бар. Солардың бірі – аудан орталығы Темірланда табысты еңбек етіп отырған, «Елнұр-Айдар» өндірістік кооперативі.Агроном мамандығын игерген Елнұр Сайдазимов субсидияланатын жұмыс орындарының арқасында ауыл тұрғындарын жұмыспен қамтып, жылыжай шаруашылығын дамытып отыр. Заманауи технологиялар мен табиғи тыңайтқыштарды пайдалану арқылы лимон, мандарин, құлпынай, алма өсіріп, сапасы жоғары, экологиялық таза ауыл шаруашылық өнімдерін өндіруде. Елнұр Сайдазимовтің бұл табысы – еңбекқорлық пен жаңашылдықтың, мемлекеттік қолдауды тиімді пайдаланудың жемісі.

Аталған бағдарлама отбасылық шағын кәсіпке де нақты қолдау болып отыр. Мемлекеттік қолдаудың арқасында еңбеккерлер ауыл шаруашылығы саласын жаңа деңгейге көтеріп, тұрақты табыс көзіне айналдырып келеді. Бұл – көптеген шаруашылық иелерінің мысалында айқын көрініс тапты. Солардың бірі ауданымызға қарасты Шұбар елді мекенінің тұрғыны Пірәлі Берік. Ол 7 200 000 теңге көлемінде жеңілдетілген несие алып, жылқы бордақылау ісін бастады. Осы қаражат есебінен 18 бас жылқы сатып алған. 18 тонна шөп пен арпа қорын толықтырған. Қора-жайды жөндеп, қажетті құрал-жабдықтарға 1,3 млн теңге жұмсаған.

Бүгінде шаруашылық ай сайын табыс әкелуде. Жылқы бордақылаудың орташа айналымы 90–120 күн аралығында. Осы кезеңде әр малдан 70–90 мың теңге пайда түседі.Беріктің айтуынша, кәсіп басталғалы отбасының тұрмысы жақсарып, табыс тұрақты арнаға түскен. Кәсіптің тиімді тұсы еңбекті еселеп, табысты көбейте беру мүмкіндігінде. Алдағы жоспар ретінде Берік Пірәлі мал басын 50 басқа дейін көбейтуді, шағын жемшөп қоймасын салуды, қосымша бірнеше адамды жұмыспен қамтуды көздеп отыр.

Жалпы айтқанда мемлекеттік бағдарламалар ауылға сенім, еңбекқор азаматтарға мүмкіндік. Осындай еңбекқор кәсіпкердің бірі – Ордабасы ауданының тұрғын Өтеген Сағындықов. Ол төмен пайызбен несие алып, 60 соттық жерге жылыжай салып, табысты кәсіптің жолын бастады. Жобаның арқасында салынған жылыжайдың 50 соттығына қызанақ, ал 10 соттығына қияр егілген. Қазір Өтеген Сағындықов өнімді күтіп-баптау, сапасын арттыру және нарыққа шығару бағытында жүйелі жұмыс жүргізуде. Жылыжай шаруашылығы оның айтуынша маусымға тәуелсіз табыс көзі және ауылдағы тұрақты жұмыспен қамту мүмкіндігі.

Бүгінде ауылдың әлеуетін арттыру, халықтың тұрмыс-тіршілігін жақсарту ең өзекті міндеттердің бірі. Осы мақсатқа жетуде ең сенімді құрал – шағын және орта кәсіпкерлік. Себебі шағын кәсіп ауыл экономикасына серпін беріп қана қоймай, жұмыс орындарын көбейтіп, тұрғындардың табысын арттыруға мүмкіндік туғызады. Ең алдымен, шағын кәсіп – ауылдағы жұмыссыздықты азайтудың тиімді жолы. Шаруашылық, мал және егін өнімдерін өңдеу, сүт, ет, нан өнімдерін өндіру, шағын шеберханалар ашу, қызмет көрсету саласын дамыту – мұның бәрі жергілікті тұрғындарды жұмыспен қамтып, тұрақты табыс көзін қалыптастырады. Жастардың ауылдан көшуін тежеп, туған жерде еңбек етуге ынталандырады. Екіншіден, шағын кәсіп ауыл экономикасын әртараптандырады. Бұрын тек мал немесе егінге ғана тәуелді болған ауыл шаруашылығы бүгінде туризм, қолөнер, агроөңдеу, логистика, сервистік қызметтер арқылы кеңейіп келеді. Бұл ауылға жаңа технология, жаңа мәдениет, жаңаша ойлау әкеледі. Сонымен қатар, шағын кәсіптің дамуы инфрақұрылымның жақсаруына, жол, байланыс, қызмет сапасының артуына ықпал етеді.

Мемлекет тарапынан да қолдау бар: жеңілдетілген несиелер, гранттар, оқыту бағдарламалары, инфрақұрылымдық қолдау – мұның бәрі ауыл кәсіпкерлеріне үлкен мүмкіндік береді. Ең бастысы – тұрғындардың ынтасы, еңбекке деген ниеті және жаңашылдыққа ұмтылысы.

Бұл бағытта Ордабасы ауданында мемлекеттік қолдауды тиімді пайдаланған көптеген ауыл азаматтары өз кәсібін ашып, тұрмыстарын жақсартып келеді. Солардың бірі – Шұбар ауыл округінің тұрғыны Серік Манапұлы. Ол «Ауыл аманаты» бағдарламасы аясында 2,5% мөлшерлемемен 4 400 000 теңге жеңілдетілген несие алып, өз үйінде шағын тігін цехын ашқан. Кәсіпкер қазіргі уақытта ауыл тұрғындарына қажетті түрлі тұрмыстық тапсырыспен тігін өнімдерін дайындауда. Жобаның іске асуы отбасылық табысты арттырып, ауыл ішінде шағын кәсіпкерліктің дамуына үлес қосуда. Серік Манапұлы алдағы уақытта цехты кеңейтіп, қосымша тігін машиналарын алып, кәсіп ауқымын ұлғайтуды жоспарлап отыр. Ауыл тұрғындары үшін мұндай бастамалар шабыт беріп, кәсіп ашуға деген сенімін арттыра түсетіні айқын.

Ордабасы ауданында соңғы жылдары жылыжай шаруашылығында да жаңа серпін қалыптасты. Соның жарқын мысалының бірі ауданға қарасты Шұбарсу елді мекеніндегі – «Алан-Нұр» жылыжай кешені.  Шаруашылықтың  төрағасы Нұрлан Алимханов жылыжай ісіне 2017 жылы кіріскен. Алғашқыда 1 гектар аумақта тәуекелге толы тірлік бастады. Дұрыс жоспарлау мен үздіксіз жұмыстың арқасында шаруашылық жыл сайын кеңейіп, 2025 жылға қарай жер көлемі 4 гектарға жетіп, ірі өндірістік жылыжайға айналды. Бүгінде аумақтың аграрлық әлеуетіне елеулі үлес қосып отыр.

Бұл жолда мемлекет қолдауы да маңызды рөл атқарды. Кәсіпкер өз қаржысына қосымша «Ауыл аманаты» бағдарламасы аясында 29,8 млн теңге көлемінде қолдау алып, кәсібіне инвестиция салды. Нәтижесінде заманауи технологиямен жабдықталған тұрақты өндіріс орны құрылды. Жылыжайда негізінен қияр мен қызанақ өсіріледі. Заманауи тамшылатып суару технологиясы еңбек өнімділігін айтарлықтай арттырып, бір гектардан 90 тоннаға дейін өнім алуға мүмкіндік береді. Жалпы 4 гектардан жыл сайын 360 тоннаға жуық сапалы көкөніс нарыққа шығарылады. Өндіріс көлемінің артуы жаңа жұмыс орындарын ашуға жол ашты. Бүгінде жылыжайда 30 адам тұрақты жұмыспен қамтылған. Бұл бірегей кәсіптің өркендеуі- табанды еңбектің, батыл қадамның жемісі. «Алан-Нұр» жылыжайының жетістігі – жас кәсіпкерлерге үлгі. Қиындықты еңсеріп, заманға сай технологиямен жұмыс істеп, ауылда да табысты бизнес қалыптастыруға болатынын дәлелдейтін нақты мысал.

Биыл Түркістан облысында «Ауыл аманаты» жобасы аясында 62 ауылдық округте 749 жобаны қаржыландыру жоспарланып отыр. Нәтижесінде 1185 тұрақты жұмыс орны ашылып, 100-ге жуық отбасы атаулы әлеуметтік көмекке мұқтаждықтан арылады деп күтілуде. Яғни, шағын бизнестің дамуы – әлеуметтік тұрақтылықтың кепілі. Отбасының табысы артса, білім мен денсаулыққа көңіл көбейеді, ауылда мәдениет пен қоғамдық белсенділік жанданады. Шағын кәсіп иелері – ауылдың белсенді тобы, олар демеушілік жасап, әлеуметтік жобаларды қолдап, қоғамның дамуына үлес қосады.

Жыл ішінде «Ауыл аманаты» жобасымен өсімдік шаруашылығын дамыту бойынша – 195, мал шаруашылығын дамыту бойынша – 175, құс шаруашылығын дамыту бойынша – 108, балық шаруашылығын дамыту бойынша – 71, кооперативтерді құрал-жабдықтармен жабдықтау бойынша – 62, өз кәсібін ашу бойынша 138 жобаны іске асыру көзделуде. Мұндай жобалар ауыл дамуының берік тірегі, экономиканың қозғаушы күші болып табылады. Оны дамыту – тек экономикалық емес, әлеуметтік әрі стратегиялық маңызды міндет.

Сонымен бірге, «Zhongzhi Mayson Technology Co., Ltd.» компаниясы Орталық Азиядағы өнеркәсіптік әріптестік мүмкіндіктері жөніндегі толық таныстырылым ұсынды.Инвесторлар Сауран ауданымен ауыл шаруашылығы, өңдеу өнеркәсібі, құрылыс материалдары, тоқыма өндірісі және жер қойнауын пайдалану бағыттарында бірлескен жобалар құруға дайын екенін жеткізді. Табиғи шикізаттың молдығы, инфрақұрылымның қолжетімділігі, өндірістік алаңдардың болуы және инвесторларға әкімшілік қолдау өңірдің басты артықшылықтары ретінде атап өтілді.

Кездесу барысында Шаньдун «Zhongzhi Mayson» технологиялар компаниясы құрған халықаралық платформаның жұмысы таныстырылды. Платформа құрамында 1600-ден астам қытайлық өнеркәсіптік кәсіпорын бар екені, сондай-ақ Қытайдың мемлекеттік және ірі жеке компанияларымен бірлесіп 4 млрд АҚШ долларын құрайтын өнеркәсіптік қор құрылғаны айтылды. Бұл қор Орталық Азиядағы жобаларды қаржыландыру, бөліп төлеу және несиелеу арқылы қолдауға бағытталған. Инвесторлар өнеркәсіптік жабдықтарды 15 жылға дейін бөліп төлеу, Қазақстан аумағында зауыт салу, технология трансферін іске асыру, ауыл шаруашылығы және азық-түлік өнеркәсібі бойынша толық өндірістік тізбекті енгізу сияқты ұсыныстарын ортаға салды. Қызанақ, ет, жарма, нан, фри, шырын, балық, құс өнімдері, консерві желілері және санитарлық-экологиялық жабдықтар бойынша жобалар таныстырылды. Міне осындай кездесулердің қорытындысында тараптар өзара ынтымақтастықты жалғастыруға ниетті екендерін білдірді.

Одан бөлек, Сауран ауданында мал шаруашылығын дамыту мақсатында заманауи бордақылау алаңдарын салу бойынша инвестициялық жобалар іске асырылуда. Бұл бағытта инвестиция салуға ниетті жергілікті кәсіпкерлер де жетерлік. Мысалы Ескі Иқан ауылдық округінде 15 мың бас ірі қараға арналған 30 мал бордақылау кластерінің алаңы қалыптасып жатыр. Бұл кешен аудандағы мал шаруашылығы инфрақұрылымын жаңа деңгейге көтеруді көздейді. Алдағы уақытта аталған аумақта 10 мың бас ірі қараға арналған 20 қора салу жоспарланған. Бұл өз кезегінде ауданның өндірістік қуатын арттырып, мал шаруашылығын қарқынды дамытуға мүмкіндік береді. Қазіргі таңда Сауран ауданына қарасты 12 ауылдық округтің аумағынан жалпы көлемі 185 гектар жер телімі бөлініп, 2026-2027 жылдар аралығында 292 мал бордақылау алаңының құрылысы жоспарланып отыр. Жобаның басты ерекшелігі – инфрақұрылым мен қызметтерді бір орталыққа шоғырландыру арқылы тиімділікті арттырып, өндіріс шығындарын азайту және сапаны жоғарылату.

Сауран ауданы кәсіпкерлік саласында тағы бір айтулы жетістікке қол жеткізді. Биыл Қазақстан Республикасы Президентінің «Алтын сапа» сыйлығын алуға арналған конкурс, «Қазақстанның үздік тауары» республикалық конкурс-көрмесі және «Адал Азамат» премиясы бойынша аудан кәсіпорындары үздік деп танылып, ұлттық деңгейде жоғары марапаттарға ие болды.

Қазақстан Республикасы Президентінің 2006 жылғы Жарлығына сәйкес жыл сайын өткізілетін «Алтын сапа» конкурсы еліміздің ең үздік өндіріс орындарын анықтауды мақсат етеді. Конкурс талаптарына сәйкес сапа менеджменті жүйесі, өнімнің жоғары стандарттарға сәйкестігі және инновациялық шешімдер басты назарға алынады. Биылғы жылдың қорытындысы бойынша Сауран ауданынан «Ақниет Holding» мүгедектер қоғамы» қоғамдық бірлестігі «Іскер 2025» арнайы номинациясының жеңімпазы атанды. Компания білім беру ұйымдарына арналған жиһаз өндірумен айналысады және соңғы үш жылда 50-ге жуық мектепті қажетті жабдықтармен қамтамасыз еткен. Қазіргі уақытта кәсіпорын «Жайлы мектеп» ұлттық жобасына сәйкес стандартталған жиһаз үлгілерін шығарып, оларды республикадағы оқу мекемелеріне жеткізіп отыр. Сонымен қатар мекеме «KAZMEDPRIBOR» компаниясымен бірлесе отырып, денсаулық сақтау саласына арналған медициналық жабдықтарды өндіруді жүзеге асырады.

Сонымен қатар, 2025 жылы өткен «Қазақстанның үздік тауары» республикалық конкурс-көрмесіне 180 кәсіпорын қатысып, нәтижесінде «Халыққа арналған үздік тауарлар» номинациясы бойынша 9 кәсіпорын жеңімпаз деп танылды. Солардың ішінде Сауран ауданын танытқан «Sem Brand» жеке кәсіпкерлігі бар. Кәсіпорын металл қаңқалы үстелдер мен орындықтар өндірісімен айналысып, аймақтық және республикалық нарықта тұрақты сұранысқа ие өнім шығарып келеді.

Бизнес саласындағы жоғары этикалық стандарттарды дәріптейтін «Адал Азамат» премиясы да өңір кәсіпорнына бұйырды.«Идеал Туркестан» ЖШС биылғы марапатқа лайық деп танылды. Пластик жиһаз өндіретін кәсіпорын экологиялық технологияларды қолдану, ашықтық қағидаларын сақтау және қоғам алдындағы жауапкершілікті арттыру бағытында үздік тәжірибеге ие.

Бұл табыстар Сауран ауданындағы кәсіпкерліктің қарқынды дамуының, сапалы өнімге деген сұраныстың артуының және адал еңбек принциптерінің орнығуының нәтижесі болып табылады. Аудан алдағы уақытта да жергілікті кәсіпорындарды қолдап, олардың бәсекеге қабілеттілігін арттыруға бағытталған жұмыстарды да жалғастыра бермек.

Cауран ауданындағы “өндірістік парк” аймақтары өндіріс орналастыруға қолайлы инфрақұрылыммен қамтамасыз етілген. Аудан аумағындағы өндіріс бағыттары да айқын әрі сан салалы.

Мысалы: Құрылыс материалдары шығаратын – 36 цех; Жиһаз өндірісі – 35 цех; Азық-түлік өнімдерін өндіру – 25 цех; Резеңке және пластмасса бұйымдарын өңдеу – 8 цех; Тігін өндірісі – 5 цех; Электротехникалық өндіріс – 5 цех; Дәрі-дәрмек өндіретін – 1 өндіріс орны; Ауылшаруашылық жабдықтарын жасайтын – 8 цех; Қағаз өңдейтін – 1 цех іске қосылатын болады. Өндірістік жобалардың қарқынды дамуы Сауран ауданының индустриалдық әлеуетін өсіріп, өңірдегі экономикалық белсенділікті арттыруға және жаңа жұмыс орындарын ашуға кең мүмкіндік беруде. Негізі облыс бойынша жалпы 21 шағын өндірістік алаңдары құрылған. Бүгінгі таңда, 192 ғимараттың құрылысы қарқынды жүргізілуде.

Айта кетейік, Түркістан қаласында өткен халықаралық «TURKISTAN INVESTMENT AND TOURISM FORUM – 2025» форумында жалпы құны 432,2 млрд теңге болатын 7 маңызды меморандум бекітілген болатын. Оның бірі Сауран ауданында іске асатын 16 млрд теңгелік агроөнеркәсіптік жоба. Жоба аясында шетелдік «Xiang Hopi i Ma Aerial Machinery» компаниясымен екіжақты меморандумға қол қойылды. Бұл жобаның Сауран ауданында жүзеге асырылуы – ауыл шаруашылығы саласын технологиялық жаңғыртуға, жаңа өндіріс орындарын ашуға, заманауи агротехникалық шешімдер енгізуге мүмкіндік беріп отыр. Компания – топырақ өңдеу, егін жинау және агроөндірістік процестерді автоматтандыруға арналған жоғары технологиялы ауыл шаруашылығы техникасын өндіруге маманданған. Олардың өнімдері тек Қазақстанда ғана емес, сонымен қатар көрші елдерге де экспортталады. Енді алдағы уақытта, Сауран ауданы инвесторлармен серіктестікті нығайтып, ауыл шаруашылығы саласын технологиялық тұрғыда жаңғыртуға дайын.

Жалпы облыста 2025-2028 жылдар аралығында 111 инвестжобалар пулы қалыптасқан. Жоба толық іске асқан жағдайда 23 915 жаңа жұмыс орнын ашу көзделген. Биыл 58 инвестициялық жоба қолға алынып, нәтижесінде 8 250 тұрақты жұмыс орны ашылады. Сонымен қатар биыл 10 айдың қорытындысымен облыстың капиталына 1 178,4 млрд. теңге көлемінде инвестиция тартылыпты. Облысқа 2025 жылға 475 млн. АҚШ доллары көлемінде тікелей шетелдік инвестициялар тарту индикаторы бекітілген. II тоқсанның қорытындысымен тікелей шетелдік инвестициялар көлемі 543,5 млн. АҚШ долларын құрап, жылдық жоспар артығымен орындалған.

Айта кетейік, Түркістан облысының әкімдігі жыл басынан бері 90-нан астам шетелдік компаниямен кездесулер өткізіп, Қытай, Иран және Өзбекстан елдеріне ресми сапарлар ұйымдастырды. Нәтижесінде арнайы аймақтарда белсенді қоспалар мен дәрумендер өндірісі, кеңселік қағаз өндірісі, сэндвич-панельдер мен еден жабындарын өндіру, тамшылатып суару жүйелерін енгізу, балыққа арналған құрама жем өндіру және өсімдік майын өндіру бойынша ауқымды жобалардың тізімі айқындалды. Сонымен қатар, энергетика саласына да ірі инвестициялық жобалар бағытталуда. Күн электр станциясы сияқты жасыл энергетика нысандарының салынуы – өңірдің энергетикалық қауіпсіздігін нығайтып қана қоймай, экологиялық тұрғыдан таза әрі тұрақты даму мүмкіндігін береді. Бұл – болашақ ұрпақ үшін жасалған маңызды қадам.

« – Түркістан – еліміздегі халық тығыз орналасқан облыс. Өңірде еңбекке қабілетті жастағы тұрғындар үлесі 33,7% деңгейінде, бұл Түркістан облысының кадрлық әлеуетін күшейтіп, инвесторлар үшін тұрақты еңбек ресурстарын қамтамасыз етеді. Қытай мен Еуропа арасында тасымалданатын жүктің 85 пайызы Түркістан облысынан өтетін «Батыс Еуропа – Батыс Қытай» халықаралық транзит дәлізі арқылы тасымалданады. Бұл дәліз әлемдік нарыққа шығудың жаңа мүмкіндіктерін ашады. Сонымен қатар, Қытайдағы Ляньюньган портындағы қазақ-қытай логистикалық терминалы және Сианьдағы құрғақ порт сияқты бірлескен жобалар біздің транзиттік әлеуетімізді одан әрі нығайта түседі. Қазіргі уақытта облыста инвесторларға дайын инфрақұрылымы бар жер учаскелерін ұсынатын индустриалды аймақтар және дайын ғимараттарды жеңілдетілген шарттармен жалдау немесе сатып алу құқығымен берілетін шағын өнеркәсіптік парктер бар. Арнайы экономикалық аймақта да инвесторларға мүмкіндік мол. Түркістан облысында инвестициялық ахуал өте жақсы. Маңызды жобаларды сүйемелдеп, толық қолдау көрсетуге дайынбыз. Мақсатымыз – өндіріс орындарын көбейту,» – деген облыстың әкімі Нұралхан Көшеров инвестиция тарту, өңір экономикасын әртараптандыру және өндіріс саласын дамыту бойынша жаңа жобалар қолға алынып, олардың кезең-кезеңімен жүзеге асырылып жатқанын да айтып келеді.

Сондай-ақ, өңір басшысы аудан әкімдеріне инвесторлармен кездесулер өткізіп, аймақтың мүмкіндіктерін таныстыру және жаңа жобаларды жүзеге асырып, жаңа жұмыс орындарын құру бағытында белсенді жұмыс атқаруды тапсырған болатын. Бұл бағытта Сауран ауданы жүйелі іс-шараларды атқарып жатыр. Атап айтар болсақ, аудан әкімі Мақсат Таңғатаров Қытай Халық Республикасының өнеркәсіптік жабдықтар мен тамақ өнімдерін өңдеу саласында жұмыс істейтін жетекші 9 компаниясының басшылары ресми кездесулер өткізіп, металл құю жабдықтары, бөтелке қалыптау машиналары, қуыру желілері, макарон өндірісі, сүт өңдеу, мұздатылған тағамдар, орау машиналары салаларында қызмет ететін компаниялардың жетекшілерімен келіссөздер жүргізді.

Сауран ауданы бүгінде тек тарихи және мәдени құндылығы жоғары өңір ғана емес, сонымен бірге экономикалық тұрғыдан әлеуеті зор, болашағы жарқын инвестициялық аймақ ретінде қалыптасып келеді. Түркістан облысындағы жаңадан құрылған Сауран ауданы қысқа уақыт ішінде қарқынды дамып, инвестиция тарту бағытында айтарлықтай жетістіктерге қол жеткізді. Ауданның инфрақұрылымдық мүмкіндіктері кеңейіп, ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп, энергетика және кәсіпкерлік салаларында жаңа жобалар жүзеге асуда. Бұл өз кезегінде өңір экономикасын жандандырып, халықтың әлеуметтік жағдайын жақсартуға үлкен серпін беруде.

Соңғы жылдары ауданға қомақты көлемде инвестиция тартылып, бірнеше ірі жобалар іске қосылды. Атап айтқанда, құс шаруашылығы, мал және егін шаруашылығы бағытында жаңа өндірістер дамып, агроөнеркәсіп кешені заманауи технологиялармен жабдықталуда. Сауран аумағында құс етін өндіретін жоғары қуатты ферма құрылысы қолға алынып, ішкі нарықты қамтамасыз етуге және экспорттық мүмкіндік қалыптастыруға жол ашылды.

Жобаны «Eco-Chiken» жауапкершілігі шектеулі серіктестігі жүзеге асырып жатыр. Жалпы құны 2,5 миллиард теңгені құрайтын бұл өндіріс орны толық қуатында жұмыс істегенде, еліміздегі құс етіне деген сұранысты өтеуге елеулі үлес қоспақ. Құс фермасының басты ерекшелігі – оның заманауи талаптарға сәйкес салынуы. Өндіріс алаңы автоматтандырылған жүйелермен қамтамасыз етіліп, құстарды күту, жем-шөп беру, санитарлық жағдайды бақылау толықтай жаңа технологиялар негізінде жүзеге асырылған. Мұндай мүмкіндік жоғары сапалы өнім шығаруға, шығынды азайтуға және еңбек өнімділігін арттыруға жол ашады. Жоба толық іске қосылған кезде аудан тұрғындары үшін жаңа жұмыс орындары ашылып, жергілікті халықтың табыс көзі артады. Сонымен бірге, Сауран ауданында өндірілетін құс еті өңірдің ішкі қажеттілігін қамтамасыз етіп қана қоймай, облыс және республика деңгейінде нарыққа шығаруға мүмкіндік береді. Сонымен қатар, болашақта көрші мемлекеттерге де экспортталмақ. Экспорттық бағытта Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан және Ауғанстан елдерінің нарығына шығу жоспарланып отыр. Бұл – өңірлік азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуда маңызды қадам. Жоба аясында шамамен 150-200 жаңа тұрақты жұмыс орны ашылады. Бұл – Шаға және оған жақын маңдағы елді мекен тұрғындары үшін жаңа табыс көзі.

Сонымен қатар, құс шаруашылығы саласына салынған инвестиция аудандағы кәсіпкерліктің дамуына, ауыл шаруашылығын әртараптандыруға және инвестициялық климаттың жақсаруына оң әсерін тигізуде. Мұндай өндіріс орындарының ашылуы инфрақұрылымның дамуына, қосымша сервистік қызметтердің қалыптасуына және экономиканың тұрақты өсіміне ықпал етеді. Сауран ауданындағы құс фермасы – тек бір кәсіпорын ғана емес, өңірдің болашағына салынған маңызды инвестиция. Ол ауданның экономикалық қуатын арттырып, әлеуметтік жағдайды жақсартуға, сапалы отандық өнім өндіруге зор мүмкіндік беретін стратегиялық жоба ретінде бағаланады.

Сонымен қатар, Сауранда өндірістік және кәсіпкерлік инфрақұрылым да қарқынды дамып келеді. Ауданда шағын индустриалды аймақтар мен өндірістік парктер құрылып, кәсіпкерлерге қолайлы жағдай жасалуда. Инженерлік инфрақұрылым тартылып, заманауи кәсіпорындар ашуға мүмкіндік берілуі – Сауранды инвестиция үшін тартымды аймаққа айналдырып отыр. Бұл жобалар жергілікті бизнестің дамуына жол ашып қана қоймай, аудан экономикасын әртараптандыруға ықпал етуде.

Түркістан маңында отандық өндірісті дамыту және қайта өңдеуді қолдау мақсатында 100 гектар аумақта «Шағын өнеркәсіптік парк» жобасы іске асырылып жатыр. Жоба аясында 152 ғимарат салып, 6040 жұмыс орнын құру жоспарланған. Жобаның І кезеңінде 40 ғимарат салынып, 32 жоба қосылды. 1 220 жұмыс орны ашылды.

Өндірістік парк аумағында жиһаз, жаңбырлатып суғару, сусын, мұздатқыш және құрылыс заттарын шығаратын зауыттар ашылған. Отандық өндірісті дамыту есебінен 27 млрд теңгеге импорттық тауарларды алмастыруға қол жеткізілді. Алдағы уақытта бейнекамера, медициналық жиhаз, тұрмыстық химиялық бұйымдармен елімізді қамтамасыз етуге және экспортқа шығаруға мүмкіндік болады. Шағын өндірістік алаңдарды дамыту үшін жергілікті кәсіпкерлер белсенді атсалысып келеді. Әрбір аудан мен қалада, халық тығыз орналасқан ауыл округтерінде өндірістік алаңдарын құрып, кәсіпорындар мен зауыттар ашу жұмыстары да басталып кетті.

Облыс әкімі Нұралхан Көшеровтің тапсырмасына сәйкес, өндіріс орындарын ашу, инвестиция тарту бағытында жүйелі жұмыстар атқарылуда. Осы жұмыстар нәтижесінде Сауран ауданында жеке инвестиция есебінен 55 гектар аумақта 5 шағын өндірістік алаң құрылды. Мұнда 30 млрд теңгеге 115 жобаны іске асырып, 1 124 жұмыс орнын құру жоспарланған. Бүгінгі таңда «Қарашық», «Иассы», «Шорнақ», «Үшқайық» және «Жүйнек» өндірістік алаңдарында 37 ғимараттың құрылысы жүргізіліп, нақты жұмыстар атқарылып жатыр.