2025 жылы облыс тұрғындарын жұмыс орындарымен қамту және жұмыссыздық деңгейін төмендету мақсатында «Өңірлік жұмыспен қамту картасы» бекітілген болатын. Нәтижесінде былтыр 147 719 азамат жұмыспен қамтылды. Оның ішінде 100 046 тұрғын тұрақты жұмысқа орналасса , ал 47 673 азамат уақытша жұмыспен қамтылды. Бұл туралы брифингте Түркістан облысының жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасының басшысы Мекенхан Қозыханұлы мәлімдеді.

«Қазіргі таңда облыста 822 014 азамат жұмыспен қамтылған. Олардың ішінде жалдамалы қызметкерлер саны – 442 211, өздігінше жұмыспен қамтылғандардың саны – 379 803. Өңірдегі 40 мыңға жуық тұрғын жұмыссыз ретінде тіркелген. Аймақтағы жұмыссыздық деңгейі – 4,6%, жастар арасындағы жұмыссыздық деңгейі – 1,8%, ал әйелдер арасында – 5,4%. Сондай-ақ, 31 мыңнан астам азамат мемлекет тарапынан субсидияланатын жұмыс орындарына жолданды. Ұлттық жобалар аясында 357 жоба жүзеге асырылып, 4 333 жұмыс орны ашылды. Мемлекет басшысының «10 мың тұрғынға 100 жаңа жұмыс орындарын құру» тапсырмасына сәйкес өңірде 35 917 жұмыс орны ашылды. Жаңа бизнес жобаларды дамыту үшін 400 айлық есептік көрсеткіште 1 792 адамға 2,8 млрд теңгеге грант берілді. Биыл «Өңірлік жұмыспен қамту картасы» аясында 74 516 адамды жұмыспен қамту жоспарлануда. 2026 жылы облыста 77 инвестициялық жоба жүзеге асырылып, 1 136 жұмыс орнын ашу жоспарлануда. Бұдан өзге, пробация қызметінің есебінде тұрған адамдар үшін 2025 жылы бекітілген 177 квота орындары толығымен орындалып, 2026 жылға 119 мекемеге 180 квота орындары бекітілді. Былтыр облыста 62 244 адамға 6,1 млрд теңгеге атаулы әлеуметтік көмек төленді. 2026 жылы кедейлікті төмендету мақсатында 59,1 мың адамды АӘК-пен қамтамасыз ету жоспарланып, бұл мақсатқа 6,5 млрд теңге бөлінді» – деп баяндады басқарама басшысы.

Мемлекет басшысының тапсырмасымен аудан-қалаларда 17 Отбасын қолдау орталығы ашылды. Онда 6 667 азаматқа қызмет көрсетілген. Өңірде 102 401 адам мүгедектігі бойынша есепте тұр. 2025 жылы мүгедектігі бар адамдардың құқықтарын қорғауға жалпы көлемі 19,6 млрд теңге бөлінді. Сонымен қатар, биыл 65 994 мүгедектігі бар адамды әлеуметтік оңалту шараларымен қамтамасыз ету үшін республикалық және облыстық бюджеттерден 13,5 млрд тенге қаржы бөлінді. Сондай-ақ, 2025 жылы облысқа 990 этникалық қазақ қоныс аударып, оларға «Қандас» мәртебесі берілді. ҚР Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрінің бұйрығымен Түркістан облысы бойынша 2025 жылға шетелдік жұмыс күшін тартуға 1 107 бірлік квота бекітілді. Бөлінген квота негізінде 1 137 шетел азаматына рұқсат берілді.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев «Түркістан» газетіне берген сұхбатында мал шаруашылығын дамытудың стратегиялық маңызын атап өтіп, 2035 жылға қарай әлемде ет тұтыну көлемі 233 миллион тоннаға, ал ет импорты 27 миллион тоннаға дейін артатынын мәлімдеген болатын. Осы орайда Президент Қазақстанның, әсіресе Азия нарығына сапалы ет экспорттайтын ірі елге айналуына толық әлеуеті бар екенін атап өтті. Бұл міндет ауыл шаруашылығын сапалық тұрғыдан дамытуға бағытталған нақты жобалар арқылы кезең-кезеңімен жүзеге асырылуда.

Аталған тапсырма аясында Келес ауданына қарасты Ақтөбе ауылдық округі аумағында 20 мың басқа арналған заманауи ірі мал бордақылау алаңын салу жоспарланып отыр. Жоба жеке инвестордың бастамасымен жүзеге аспақ. Кәсіпкер 20 гектар жерге 8 млрд теңге инвестиция құйып, заманауи технологиялармен жабдықталған өндірістік кешен салуды көздейді. Жобада қоршаған ортаға зиян келтірмейтін, жағымсыз иіс пен қалдықтардың таралуын болдырмайтын экологиялық қауіпсіз шешімдер қарастырылған.

Жергілікті тұрғындардың алаңдаушылығы да назардан тыс қалған жоқ. Осыған байланысты Келес ауданының әкімі Жәнібек Ағыбаев жоспарланған нысан аумағында болып, ауыл тұрғындарымен кездесу өткізді. Кездесу барысында аудан басшысы жобаның әлеуметтік-экономикалық маңызын түсіндіріп, тұрғындар тарапынан қойылған сұрақтарға нақты әрі жан-жақты жауап берді.

Кездесу кезінде тұрғындар ауылішілік инфрақұрылымды жаңарту, мектеп пен мәдениет үйін салу жөнінде ұсыныстарын жеткізді. Бұл мәселеге қатысты аудан әкімі:

– Ауылда кәсіпкерлік дамыса, салық түсімі артады. Салық көлемінің өсуі – ауыл бюджетінің ұлғаюына тікелей әсер етеді. Соның нәтижесінде жол салынып, мектеп пен мәдениет нысандары бой көтереді. Сондықтан біз кәсіпкерлікті қолдауға мүдделіміз. Мұндай жобалар ауылдың дамуына нақты серпін береді, – деп атап өтті.

Сондай-ақ жайылымдық жерлер мәселесі де көтерілді. Аудан әкімі жайылымдық жерлер кәсіпкерге берілмейтінін, тек жобаның бастапқы кезеңінде 5 гектар жер уақытша пайдалануға ұсынылатынын түсіндірді. Сонымен қатар кәсіп бастауды көздеген жергілікті тұрғындарға мемлекеттік қолдау шаралары көрсетілетіні айтылды.

Инвестор өз кезегінде бордақылау алаңының санитарлық-қорғау аймағы, экологиялық қауіпсіздігі, қалдықтарды өңдеу жүйесі және иіс шығармайтын заманауи технологиялардың қолданылуы жөнінде толық ақпарат берді. Жоба іске асқан жағдайда 200 адам тұрақты жұмыспен қамтылады деп жоспарлануда.

Жалпы, бұл инвестициялық жоба Мемлекет басшысының ауыл шаруашылығын дамыту жөніндегі тапсырмаларын орындауға, аудан экономикасын нығайтуға және ауыл тұрғындарының әлеуметтік жағдайын жақсартуға бағытталған маңызды бастама болып табылады.

Түркістан облысы – агроөнеркәсіп кешенін дамытуға қолайлы, табиғи-климаттық жағдайы мен еңбек ресурсы мол өңірлердің бірі. Соңғы жылдары аймақта ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеуге, соның ішінде күнбағыс майын өндіру саласына инвестиция тарту бағытында жүйелі жұмыстар жүргізіліп келеді. Бұл сала ішкі нарықты сапалы өніммен қамтамасыз етіп қана қоймай, экспорттық әлеуетті арттыруда да маңызды рөл атқарады. Өңірде майлы дақылдардың егіс көлемі жыл сайын артып келеді. Күнбағыс өсіруге қолайлы аудандарда заманауи агротехнологиялар енгізіліп, өнімділік көрсеткіші жақсарып отыр. Бұл өз кезегінде өңдеу кәсіпорындарын тұрақты шикізатпен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Инвесторлар үшін басты артықшылықтардың бірі – шикізат көзінің жақындығы мен тұрақтылығы.

Аталған бағытта, Сарыағаш ауданы Дарбаза ауылдық округінде орналасқан индустриялық аймақта «Альбарака 077» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің күнбағыс майын өндіру цехының құрылысы жүріп жатыр. Бұл өндіріс Қазақстанда майлы дақылдарды қайта өңдеу көлемінің өсуіне және өңірдің экономикалық дамуына серпін беруі жоспарланып отыр.

Жобаның жалпы инвестициялық құны 800,0 млн теңгені құрайды. Кәсіпорын толық іске қосылғанда, 20 адам тұрақты жұмыспен қамтылады. Индустриялық аймақ аумағынан кәсіпорынға 3 гектар жер телімі бөлінген.

Сарыағаш ауданының әкімі Арман Абдуллаев күнбағыс майын өндіру цехының құрылыс алаңында болып, құрылыс барысы мен іске қосуға дайындық жұмыстарымен танысты. Нысанның белгіленген мерзімде іске қосылуын қамтамасыз ету қажеттігін айтып, сала мамандарына тиісті тапсырмалар жүктеді.

« – Күнбағыс майын өндіруге салынған инвестиция тек кәсіпкер үшін ғана емес, өңір үшін де тиімді. Жаңа зауыттардың іске қосылуы жаңа жұмыс орындарының ашылуына, ауыл тұрғындарының табысын арттыруға, шағын және орта бизнестің дамуына, өңірдің жалпы экономикалық өсіміне ықпал етеді.Түркістан облысында күнбағыс майын өндіру саласына инвестиция салу – экономикалық тұрғыдан тиімді әрі стратегиялық маңызды бағыт. Бай шикізат қоры, мемлекеттік қолдау, дайын инфрақұрылым және экспорттық мүмкіндіктер бұл саланы инвесторлар үшін тартымды етеді. Күнбағыс майы – ішкі нарықта да, сыртқы нарықта да сұранысқа ие өнім. Түркістан облысында өндірілген өнімді Қазақстанның өзге өңірлеріне, Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан сияқты көршілес елдерге, алдағы уақытта Қытай және Таяу Шығыс нарықтарына экспорттауға мүмкіндік бар.» – деді аудан әкімі.

Жалпы, Қазақстанда күнбағыс майының өндірісі соңғы жылдары өсіп келеді: елімізде жалпы өсімдік май өндірісі артты, оның ішінде күнбағыс майы да едәуір өскен. Бұл өсім алдыңғы жылдарға қарағанда 20–25%-ға дейін жыл сайын ұлғайып, ал экспорт көлемдері де кеңейіп келеді. Күнбағыс майын өндіру жобалары мемлекет тарапынан жан-жақты қолдауға ие. Атап айтқанда, ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіруге және өңдеуге арналған субсидиялар, өндірістік жабдықтар сатып алуға берілетін инвестициялық жеңілдіктер, инфрақұрылыммен қамтамасыз етілген индустриялық аймақтарда жер телімдерін ұсыну, корпоративтік табыс салығы мен мүлік салығы бойынша жеңілдіктер қарастырылған. Бұл қолдау шаралары инвесторлардың бастапқы шығындарын азайтып, жобаның өзін-өзі ақтау мерзімін қысқартуға мүмкіндік береді.

Облыс аумағында құрылған индустриялық аймақтарда электр энергиясы, газ, су, жол сияқты негізгі инфрақұрылымдар дайын. Мұндай аймақтарда күнбағыс майын өндіретін зауыт салу уақыт пен қаржы үнемдеуге жол ашады. Сонымен қатар логистикалық тұрғыдан облыстың Орталық Азия нарықтарына жақын орналасуы өнімді тасымалдауды жеңілдетеді.

Қазіргі таңда Сарыағаш ауданындағы аталған цехтың негізгі ғимаратының құрылыс жұмыстары толық аяқталған. Күнбағыс майын өндіруге арналған заманауи технологиялық құрал-жабдықтарды орнату және іске қосу-баптау жұмыстары қарқынды жүргізілуде. Жобаны 2026 жылдың І тоқсанында толық іске қосу жоспарланып отыр.

Түркістан облысы еліміздегі агроөнеркәсіп саласында көш бастап тұрған өңір. Республика бойынша жалпы өндірілетін өнімнің 13 пайызы облысқа тиесілі. 2025 жылдың қорытындысымен 1 трлн 226 млрд теңгенің өнімі өндірілген. Сондай-ақ, облыс – экспортқа шығарылатын ірі қара мал етінің 80 пайызын, қой етінің 75 пайызын қамтып отыр. Бүгінде ет кластерін одан әрі дамыту бағытында құны 49 млрд теңгені құрайтын 7 инвестициялық жоба жүзеге асырылуда. Бұл жұмыстар толық аяқталған соң қосымша 35 мың тонна ет өндіріліп, экспорт көлемі 2 есеге ұлғаймақ. Бұл жайында Түркістан облысының ауыл шаруашылығы басқармасы басшысының орынбасары Әлібек Плалов брифингте мәлімдеді.

«2025 жылы ауыл шаруашылығы дақылдары 907 мың гектарға егіліп, өткен жылға қарағанда 34 мың гектарға артты. Ал, көкөніс және бақша алқаптары 117,5 мың гектарға егілді. Нәтижесінде 695 мың тонна дәнді дақыл, 54 мың тонна майлы дақыл, 1,5 млн тонна көкөніс пен картоп, 1,7 миллион тонна бақша өнімі, 5 миллион тонна мал азықтық дақыл және 428 мың тонна мақта жиналды. Сондай-ақ, облыстағы су үнемдеу технологияларын қолданатын алқап саны 59 мың гектарға артып, жалпы көлемі 114 мың гектарға жетті. Нәтижесінде ағын су 30-50 пайызға үнемделіп, өнділік 20-30 пайызға артты»- деді спикер.

Биыл өңірде мақта өнімін жинау бойынша соңғы 18 жылдағы рекордтық көрсеткішке қол жеткізілді. Орташа өнімділік гектарына 30 центнерді құрап, жалпы 428 мың тонна шитті мақта жиналған. Сонымен қатар, мақта өніміне экспорттық тәуелділікті жою, дайын өнім секторына кешенді өту бағытында өңірде мақта тоқыма кластерін құру жобасы басталды. Бұл бағытта құны 201 млрд. теңгені құрайтын 5 жоба іске асырылады. Нәтижесінде 7 мыңнан астам жұмыс орнын құру көзделіп отыр.

Сонымен қатар, Әлібек Әбдіхалықұлы өңірдегі жылыжайлар көлемінің артқанын да тілге тиек етті. Өткен жылы жалпы көлем 75 гектарға өсіп, 1 715 гектарды құраған. Бұл жұмыстар өңірдің аталған саладағы үлесін 76 пайызға жеткізіп отыр. Айта кетейік, 2025 жылы жылыжайлардан 150 мың тоннадан астам көкөніс өнімі, 550 тонна банан, 3,2 мың тонна лимон мен 13 мың тонна құлпынай өндірілген. Облыстың ауыл шаруашылығы саласына инвестиция тарту бойынша да республикада көш бастап тұр. 2025 жылы салаға 246 млрд теңге қаржы тартылған. Ал, «Ауыл аманаты» жобасы аясында 7,4 млрд теңге бөлініп, 3,5 млрд теңгеге 401 жоба қаржыландырылған.

Түркістан облысы, Ордабасы ауданына қарасты Төрткөл ауылдық округінде орналасқан «ТӨРТКҮЛ-ҚҰС» ауыл шаруашылығы өндірістік кооперативінде халықаралық маңызы бар ірі аграрлық жоба іске асырылуда. Аталған жоба өңірдегі құс шаруашылығын жаңа деңгейге көтеруге, сондай-ақ халықаралық озық тәжірибені жергілікті өндіріс үдерісіне енгізуге бағытталған.

Жоба аясында Түркістан облысына Senior Experten Service (SES) халықаралық бағдарламасы шеңберінде Германия Федеративтік Республикасынан жоғары білікті аграрлық сарапшы арнайы шақырылды. Бұл жергілікті кәсіпкерлер үшін әлемдік деңгейдегі тәжірибені тікелей өндіріс орнында меңгеруге мүмкіндік беретін маңызды қадам болып отыр.

Халықаралық жобаны жүзеге асыруда «TÚRKISTAN» кәсіпкерлерге қызмет көрсету орталығы шешуші рөл атқарды. Орталық тарапынан SES халықаралық ұйымымен өзара байланыс орнату, қажетті құжаттарды рәсімдеу, шетелдік сарапшыны тарту және жобаны үйлестіру бойынша кешенді жұмыстар атқарылды.

Осыған орай, «TÚRKISTAN» кәсіпкерлерге қызмет көрсету орталығының басшысы Берік Кенжебаев өндіріс орнына арнайы барып, жоба барысымен және халықаралық сарапшының жұмысымен танысты. Кездесу барысында ол мұндай бастамалардың өңір кәсіпкерлері үшін стратегиялық маңызға ие екенін атап өтіп, Ордабасы ауданы ғана емес, Түркістан облысының барлық аудандарындағы кәсіпкерлерге бизнес бастау, өндірісті кеңейту және халықаралық бағдарламаларға қатысу бағытында жан-жақты қолдау көрсетуге дайын екенін жеткізді.

Ауыл шаруашылығы өндірістік кооперативі 2023 жылдан бастап бройлер тауықтарын өсіру, өндіру және қайта өңдеу бағытында тұрақты жұмыс істеп келеді. Қазіргі таңда кәсіпорында 5 адам тұрақты жұмыспен қамтылған. Өндіріс үдерісі толықтай жергілікті шикізатқа негізделген. Кооператив COBB-500 тұқымды тәуліктік балапандарды пайдаланып, құстарды отандық жем-шөппен азықтандырады.

Кәсіпорын басшылығы SES бағдарламасы аясында халықаралық сарапшының тәжірибесін пайдалана отырып, бірқатар стратегиялық міндеттерді жүзеге асыруды жоспарлап отыр. Атап айтқанда, тәуліктік балапандардың өміршеңдігін арттыру, 100 пайыз қалдықсыз өндіріс жүйесін енгізу, яғни құс етінен бөлек қауырсын, көң және ішкі ағзаларды толық өңдеу арқылы қосымша өнім көздерін қалыптастыру көзделген. Сонымен қатар, жылдық өндіріс көлемін 800 тоннаға дейін ұлғайту, өнімнің өзіндік құнын төмендету және болашақта экспорттық нарықтарға шығу мүмкіндіктерін қарастыру негізгі мақсаттардың қатарында.

Германиядан келген халықаралық аграрлық сарапшы Эберхард Вестхаузер кәсіпорын басшылығымен алғашқы жұмыс кездесулерін өткізіп, өндірістік үдерістермен жан-жақты танысты. Неміс маманы Түркістан өңірінде екі апта бойы жұмыс істеп, құс шаруашылығын дамыту бағытындағы кәсіби тәжірибесімен бөліседі.

Эберхард Вестхаузер – аграрлық ғылымдар саласында көпжылдық тәжірибесі бар, мал және құс шаруашылығы бойынша халықаралық деңгейде танылған сарапшы. Ол ірі қара, шошқа, ешкі және бройлер тауықтарын өсіру мен азықтандыру саласында терең білімге ие. Бұған дейін Кения, Танзания, Косово, Молдова және Уганда елдерінде SES бағдарламасы аясында 17-ден астам халықаралық жобада жұмыс істеп, фермерлерді оқыту мен ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының өндірістік тиімділігін арттыруға елеулі үлес қосқан.

Аталған жоба Түркістан облысының агроөнеркәсіптік әлеуетін арттырумен қатар, өңірді отандық және халықаралық нарықта бәсекеге қабілетті ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіретін аймақ ретінде қалыптастыруға ықпал етпек.

Түркістан облысында тұрғындарды еңбекпен қамту, өндіріс орындарын ашу бағытында ауқымды жұмыс жүріп жатыр. 2025 жылы облыс тұрғындарын сапалы жұмыс орындарымен қамту арқылы жұмыссыздық деңгейін төмендетуге бағытталған «Өңірлік жұмыспен қамту картасы» бекітілген. Жұмыспен қамту картасы шеңберінде 130 769 жаңа жұмыс орнын құру көзделген. Бұл республика бойынша құрылатын жұмыс орындарының 14,5 пайызын құрап, ең жоғары көрсеткіш болып қалыптасты. 2025 жылдың қорытындысымен 147 719 азамат жұмыспен қамтылып, жоспар артығымен орындалған. Оның ішінде 100 046 тұрақты жұмыс орны құрылса, 47 673 уақытша жұмыс орны жасақталған. Жұмыссыздық деңгейі 4,6%-ды құрап, төмендеген.

Аталған салаға қатысты мәселелер мен жоспарлар облыс әкімі аппаратының апталық мәжілісінде талқыланды. Өңір басшысы Нұралхан Көшеров жұмыспен қамту және өндіріс орындарын ашу ең негізгі міндеттер екенін кезекті рет ескертіп, жауапты басқарма басшысы мен аудан, қала әкімдеріне жұмысты күшейтуді тапсырды.

– «Өңірлік жұмыспен қамту картасы» аясындағы міндеттерді сапалы орындауды, жұмысқа орналасқан азаматтарға міндетті зейнетақы жарналарының аударылуын қадағалауды тапсырамын. Субсидияланатын жұмыс орындарына, жастар практикасы, әлеуметтік жұмыс орындары мен «Күміс жас» жобасына тартылған тұрғындар нақты жұмыспен қамтылуы тиіс. Аудан, қала әкімдері, жауапты басқарма өңірдегі кәсіпорындарды түгел аралап, штаттық кестесін, қанша жұмыс орны қажет екенін анықтап, халықты еңбекке тартыңыздар. Жұмысты үйлестіріңіздер. Тұрғындарды қолдауымыз керек, түсіндіру жұмыстарын жандандырыңыздар, – деді Нұралхан Көшеров.

Мәжілісте жұмыспен қамту жоспарын орындамаған аудан, қала әкімдерінің есептері тыңдалып, тиісті ескертулер берілді.

Жұмыспен қамтуды үйлестіру және әлеуметтік бағдарламалар басқармасының басшысы Мекенхан Қозыханұлының айтуынша, еңбекпен қамту 5 бағыт бойынша жүргізілген. 4074 жұмыс орны ұлттық жобалар мен жеке инвестициялық жобалар шеңберінде құрылса, 22 595 жұмыс орны «10 мың тұрғынға 100 жаңа жұмыс орны» шеңберінде ашылған. 45 мың адам субсидияланатын жұмыс орындарына жіберілсе, 57 221 адамды еңбек нарығындағы бос орындар арқылы жұмысқа орналастыру және 1793 адамға грант беру көзделіп, тиісті индикатор орындалған.

Ал 2026 жылға арналған «Өңірлік жұмыспен қамту картасы» аясында 74 516 адамды (54481 – тұрақты, 20035 – уақытша) жұмыспен қамту жоспарлануда. Оның ішінде 40 588 адам бос жұмыс орындарына жолданса, 2472 тұрғын ұлттық жобалар негізінде ашылатын жұмыс орындарына тартылады. 11476 тұрғын «10 мың тұрғынға 100 жаңа жұмыс орны» жобасы, ал 18530 адам субсидияланатын жұмыс орындары арқылы еңбекке тартылады деп жоспарланған. 1450 адамға грант беру межеленген.

Тұрғындар облыстағы инфрақұрылымдық жобаларды жүзеге асыру, өнеркәсіп және кәсіпкерлік, туризм, ауыл шаруашылығы салаларына жолданады. Оның ішінде «Түркістан мақта агроөнеркәсіптік кешені» және «JASYL SUYQ QAZAQSTAN» компанияларына тағы мыңнан астам тұрғынды жұмысқа орналастыру көзделіп отыр.