Түркістан облысы, Мақтаарал ауданында қаңтардың қақ ортасында ерте пісетін көкөніс дақылдарын егу жұмыстары басталды. Ауыл шаруашылығы саласын дамыту және өңір тұрғындарын сапалы отандық өніммен қамтамасыз ету мақсатында биыл аудан бойынша жалпы көлемі 60,3 мың гектар егістік алқапты игеру көзделген болса, оның ішінде 1405 гектар жерге ерте және орта мерзімде пісетін көкөніс дақылдарын егу жоспарланып отыр.

Аталған жұмыстар аясында Мақтаарал ауылдық округінде ерте өнім алуға бағытталған нақты қадамдар жасалуда. Ауыл шаруашылығы саласында тәжірибесі мол шаруалардың бірі – Күшербаев Шағыр Ертуғанұлы 8 гектар алқапқа ас үй қызылшасын заманауи тамшылатып суару технологиясы арқылы егуде.

Бұл әдіс су ресурстарын үнемдеуге, тыңайтқыштарды өсімдік түбіне дәл жеткізуге және өнімділікті арттыруға мүмкіндік береді. Мамандардың айтуынша, тамшылатып суару технологиясын қолдану арқылы өнім көлемін дәстүрлі әдістермен салыстырғанда екі есеге дейін арттыруға болады. Тамшылатып суару – өнімділікті арттырудың тиімді жолы.

Қазіргі таңда су ресурстарын үнемді пайдалану ауыл шаруашылығындағы ең өзекті мәселелердің біріне айналып отыр. Климаттың өзгеруі, жауын-шашын көлемінің азаюы және суға деген сұраныстың артуы егін шаруашылығында жаңа технологияларды енгізуді талап етеді. Осы орайда тамшылатып суару технологиясы тиімділігімен ерекшеленіп, аграрлық салада кеңінен қолданыла бастады. Бұл әдістің басты артықшылығы – су тікелей өсімдіктің түбіріне жеткізіліп, ысырапсыз пайдаланылуы. Нәтижесінде топырақтың ылғалы бірқалыпты сақталып, дақылдың өсуіне қолайлы жағдай қалыптасады.

Сонымен қатар, тамшылатып суару суды 40–50 пайызға дейін үнемдеуге мүмкіндік береді. Бұл әсіресе су тапшылығы сезілетін аймақтар үшін аса маңызды. Дәстүрлі арықпен немесе жайып суару кезінде судың бір бөлігі буланып кетсе, енді бір бөлігі топыраққа сіңіп, егістікке толық жетпей қалады. Ал тамшылатып суару жүйесінде әр тамшы есеппен жұмсалады. Тағы бір маңызды артықшылығы – еңбек шығынының азаюы. Бұл технологияны енгізу арқылы шаруалар қол еңбегін қысқартып, уақытты үнемдейді. Сонымен бірге минералды тыңайтқыштарды сумен бірге беруге мүмкіндік туып, тыңайтқыштың тиімділігі артады. Бұл өз кезегінде өнім сапасының жақсаруына оң әсер етеді.

Бүгінде тамшылатып суару көкөніс, бақша, жеміс-жидек және мақта, жүгері секілді бірқатар дақылдарда жоғары нәтиже көрсетіп отыр. Тәжірибе көрсеткендей, мұндай әдісті қолданған шаруашылықтарда өнім көлемі артып қана қоймай, шығын да едәуір қысқарған. Жалпы тамшылатып суару технологиясы – су үнемдеудің, өнімділікті арттырудың және ауыл шаруашылығын тұрақты дамытудың тиімді тетігі. Сондықтан бұл әдісті кеңінен енгізу – аграрлық саланың болашағы үшін маңызды қадам болып табылады.

Мақтаарал ауданындағы шаруашылықта да барлық агротехникалық талаптар сақталып, егіс жұмыстары белгіленген мерзімде жүргізілген. Қолайлы ауа райы жағдайында ас үй қызылшасының алғашқы өнімі сәуір айында пісіп жетіледі деп күтілуде. Ерте өнім алу нарықтағы бағаның тұрақталуына және тұрғындарды жаңа піскен көкөніспен қамтамасыз етуге оң әсерін тигізбек. Сонымен қатар ауданда жуық арада қырыққабат дақылын егу жұмыстары да басталады. Бұл көкөніс түрі де ерте пісетін дақылдардың қатарына жатады және ішкі нарықта сұранысқа ие өнім саналады.

Биыл,  Түркістан облысында ауыл шаруашылығы дақылдары 919 мың гектар жерге егіледі. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 13 мың гектарға артық. Оның 536 мың гектары – жаздық, 208 мың гектары – күздік дақылдар, ал 175 мың гектары – көпжылдық жоңышқа.

Түркістан облысының Келес ауданы – табиғаты мен тіршілігі тұтасып жатқан нағыз аграрлы өңір. Сулы Келес пен Құр Келес өзендерінің арасына жайғасқан бұл аймақтың топырағы аса құнарлы. Халық арасында айтылатын «шыбық қадасаң, тал болатын жер» деген сөз Келес жеріне дәл келеді. Мұнда тек жер ғана емес, сол жердің қадірін білетін еңбекқор тұрғындар да мол.

Келестік диқандар ерте көктемнен бастап жер-ананы баптап, қар түскенше маңдай терін төгеді. Соның нәтижесінде бүгінде ашық алқаптың өзінде жылына үш өнім алу тәжірибесі қалыптасқан. Бұл – өңірдің ауыл шаруашылығындағы әлеуетінің айқын дәлелі.

Осындай мүмкіндіктерді тиімді пайдалану мақсатында аудан аумағында ауыл шаруашылығы саласында ауқымды жобалар іске асырылуда. Жалпы құны 51.5 млрд теңгені құрайтын 7 ірі жоба жүзеге асырылып, 1 467 адамды жұмыспен қамту жоспарланған. Бұл бастамалар Келес ауданы мен жалпы облыстың экономикалық әлеуетін арттырып, ауыл тұрғындары үшін жаңа табыс көзін ашпақ.

Ең ірі жобалардың бірі – «Ecoculture-Eurasia» ЖШС қолға алған заманауи жылыжай кешені. Жалпы аумағы 500 гектарды құрайтын бұл жобаның алғашқы кезеңінде 50 гектар игерілуде. Құны 42 млрд теңге болатын жоба нәтижесінде 1 337 адам тұрақты жұмыспен қамтылады. Құрылыс 2025–2026 жылдары жүргізілсе, 2025 жылы-ақ оның 6,25 гектары пайдалануға берілді. Жоба Ақтөбе ауылдық округінде орналасқан.

Ауданның өзге елді мекендерінде де ауыл шаруашылығы қарқынды дамып келеді. Ошақты ауылдық округінде «EcoPaulownia KZ» ЖШС 100 гектар аумақта павлония көшеттерін отырғызып, 500 млн теңгелік инвестиция тартады. Бұл бастама 30 жаңа жұмыс орнын ашуға мүмкіндік береді.

Мал шаруашылығы да Келес ауданында қарқынды дамуда. Қошқарата ауылдық округінде «Абдималиков Мейіржан» шаруа қожалығы 15 000 басқа арналған ірі қара мал бордақылау алаңын салуды жоспарлап отыр. 8,0 млрд теңгелік жоба 2026 жылы іске асырылып, 30 адам жұмыспен қамтылады.

Бау-бақша және жүзім шаруашылығы бағытында да тың жобалар бар. Біртілек ауылдық округінде «Умаров» шаруа қожалығы 12 гектар аумаққа шабдалы бауын отырғызуда. 200 млн теңге көлеміндегі бұл жоба 10 адамға жұмыс береді. Сонымен қатар осы округте жеке кәсіпкер «Абдиев» жүзім шаруашылығын дамытып, 3,2 млрд теңге инвестиция салуды көздеп отыр. Нәтижесінде 20 жаңа жұмыс орны ашылады.

Алпамыс батыр ауылдық округінде АӨК «Ер-Тайыр» 67 гектар аумақта жүзім бауын дамытуды қолға алған. 400 млн теңгелік жоба 2025–2026 жылдары жүзеге асып, 30 адамды жұмыспен қамтымақ. Сондай-ақ Ақтөбе ауылдық округінде «Бозсу» шаруа қожалығы балық шаруашылығын дамытып, 200 млн теңге көлемінде инвестиция тартуда. Бұл жоба аясында 10 адам тұрақты жұмыспен қамтылады.

Берекелі жері мен еңбекқор халқы бар Келес ауданы бүгінде ауыл шаруашылығы саласында жаңа белестерді бағындыруда. Іске асырылып жатқан жобалар – өңір экономикасының тірегі ғана емес, ауылдың болашағына бағытталған нақты қадам. Келес – аграрлық әлеуеті зор, дамуға даңғыл жол ашқан өңір.

Түркістан облысында инвестициялық жобаларды арттыру мақсатында Өндірістік парктің құрылысы жүргізіліп жатыр. Жалпы аумағы 100 гектарды қамтитын парк аумағында 152 ғимарат салу жоспарланған. Жалпы тартылатын инвестиция көлемі – 308 млрд теңге. Өндірістік парк толығымен іске қосылған соң 6 040 жаңа жұмыс орны құрылады. Аталған нысанның тыныс-тіршілігімен танысу мақсатында БАҚ өкілдеріне арнайы баспасөз туры ұйымдастырылды.

Жалпы Өндірістік парк құрылысы 2 кезеңмен жүзеге асырылуда. Бірінші кезеңде 3 қатардан тұратын 40 ғимарат салынған. Бүгінде оның 32-сі іске қосылған. Тартылған инвестиция көлемі – 30,7 млрд. теңге, ашылған жұмыс орын саны – 700. Бүгінде жұмыс істеп тұрған өндіріс орындарының қатарында жаңбырлатып және тамшылатып суару жүйелерін шығаратын, ауыл шаруашылығына қажетті тракторларды және сэндвич панелдерді өндіретін «BNK Group» ЖШС, сондай-ақ мектепке арналған және медициналық, кеңселік жиһаздарды өндіретін «Ақниет Holding» ЖШС, өнеркәсіптік тоңазытқыштарды өндіретін украиндық «JASYL SUYQ QAZAQSTAN» ЖШС, тамшылатып суару жүйелерін шығаратын «Тұран су» ЖШС, медициналық жабдықтар өндіретін «Отар құрылыс» ЖШС, кеңсе және медициналық жиһаздарын, газ қазандықтарын өндіретін «Ақниет Holding» ЖШС, бейнекамералар өндіретін «BIR BELDEU BIR ZHOL TECHNOLOGY» ЖШС сынды кәсіпорындар бар. Сондай-ақ, пластикалық пакеттер мен қоқыс қаптарын өндіретін «Tur-Sapa» ЖШС, дрон құрылғысын дайындайтын «Avatar Agricultural» ЖШС, кептірілген жемістер өндіретін «Талифа» ЖШС, дәмдеуіштер шығаратын «Onelee Food Technology Co» ЖШС жұмыс істеп тұр. Ал екінші кезеңде 2025-2026 жылдары 70 гектар аумақта 112 ғимарат соғу жоспарлануда.

БАҚ өкілдері баспасөз туры барысынды бірнеше өндіріс орындарының жұмысымен танысты. Соның бірі – өнеркәсіптік тоңазытқыштарды өндіретін украиндық «JASYL SUYQ QAZAQSTAN» ЖШС. Жобаның жалпы құны – 20 млн евро. Жоба 2 кезең бойынша жүзеге асады. Қазіргі таңда бірінші жобасы аяқталып, 350 жұмысшы айына 4 мың тоңазытқыш құрастырып отыр. Екінші кезеңде 1 мың жұмыс орны құрылып, айына 10 мың тоңазытқыш дайындалмақ.

Түркістан облысы Отырар ауданына қарасты Қарақоңыр ауылдық округінде орналасқан «Түркістан мақта агроөнеркәсіптік кешені» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің заманауи мақта өңдеу зауыты пайдалануға берілді.

Ашылу салтанатына Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеров қатысып, өндіріс ұжымын және аудан тұрғындарын жаңа нысанның іске қосылуымен құттықтады. Аймақ басшысы бұл жоба өңірдің агроөнеркәсіптік әлеуетін арттырып, ауыл шаруашылығы саласын жаңа деңгейге көтеретін маңызды қадам екенін атап өтті.

📌– Түркістан облысы үшін ауыл шаруашылығы мен оны терең өңдеу – экономиканы дамытудың басты бағыттарының бірі. Бүгін іске қосылып отырған «Түркістан мақта агроөнеркәсіптік кешені» – осы бағыттағы ірі әрі маңызды жоба. Бұл кәсіпорын заманауи технологияларды пайдалана отырып, мақта шаруашылығын жаңа деңгейге көтеріп отыр. Серіктестік қытайлық инвесторлар көмегімен 32 мың гектар алқапқа тамшылатып суару әдісімен мақта егіп, жоғары өнімділікке қол жеткізді. Су үнемдейтін бұл технологиялар – климаттық өзгерістер жағдайында аса өзекті. Жоба аясында екі бірдей мақта өңдеу зауыты салынуда. Жалпы құны 21,1 млрд теңгені құрайтын бұл өндірістер жылына 180 мың тонна шитті мақтаны өңдеуге мүмкіндік береді. Бүгінгі таңда 120 мың тонна шитті мақта жиналып, оның 30 мың тоннасы таза мақта ретінде өңделді. Бұл – аудан халқының әл-ауқатын арттыруға бағытталған нақты нәтиже. Біздің негізгі мақсатымыз – Отырар ауданында толыққанды мақта кластерін қалыптастыру, шикізатты терең өңдеп, қосымша құны жоғары өнім шығару. Осындай жобалар өңірдің өндірістік инфрақұрылымын дамытып, Түркістан облысының экономикалық әлеуетін нығайта түсетініне сенімдімін, – деді Нұралхан Көшеров.

«Түркістан мақта агроөнеркәсіптік кешені» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің басшысы Суй Дже облыс әкімдігінің қолдауы мен сеніміне алғысын білдіріп, жұмысты одан әрі жандандыра түсетінін жеткізді.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев Жолдауында жаппай цифрландыру және жасанды интеллект технологиясын барынша енгізу арқылы экономиканы жаңғырту міндетін қойды. Президент тапсырмасын орындау мақсатында облыста ауқымды шаралар атқарылуда. Аталған жобаға жасанды интеллект жүйесі енгізілген. Басқару орталығында жасанды интеллект арқылы басқару, бақылау, реттеу жұмыстары жүзеге асады. Бір орталық арқылы 32 мың гектар жер бақыланып, суару жүйесі бір пультпен басқарылады.

Айта кетейік, «Түркістан мақта агроөнеркәсіптік кешені» ЖШС ауыл шаруашылығы саласына жаңа технологияларды енгізіп, өңір экономикасының дамуына елеулі үлес қосып келеді. Серіктестік 2025 жылы Отырар ауданы аумағында 23 мың гектар жерге тамшылатып суару әдісімен мақта дақылын егіп, әр гектардан орта есеппен 50-60 центнерден өнім алды. Жоба аясындағы ең ауқымды бағыттардың бірі – екі бірдей мақта өңдеу зауытының құрылысын жүргізу және олардың өндірістік қуатын қалыптастыру. Зауыттардың жылдық жалпы қуаттылығы 180 мың тонна шитті мақтаны өңдеуге мүмкіндік береді. Қазіргі таңда жиналған шикізат көлемі 120 мың тонна шитті мақта болса, оның ішінде алынған таза мақта көлемі 30 мың тоннаны құрады.

Зауыттың іске қосылуымен 279 адам тұрақты жұмыспен қамтылды. Бұл өңір тұрғындарының әлеуметтік жағдайын жақсартуға және жаңа жұмыс орындарын ашуға оң ықпал етіп отыр.
Түркістан облысы әкімінің баспасөз қызметі

Бәйдібек ауданы инвестиция тарту үшін тартымды аймақ болып табылады. Ауыл шаруашылығының жоғары көрсеткіштері, өндіріс орындарының өсуі, инфрақұрылымның дамуы, стратегиялық жоспарланған жобалар – инвесторлар үшін нақты мүмкіндік.

Осы бағытта аудан әкімі аппаратының басшысы Фазылбек Әуеннің төрағалығымен инвестор тарту мәселелері бойынша жиын өтті. Жиынға ауылдық округ әкімдері, кәсіпкерлер және тиісті сала мамандары қатысты. Кездесу барысында ауданның инвестициялық әлеуетін арттыру, кәсіпкерлікті дамыту, сондай-ақ экономиканың басым бағыттары бойынша инвестициялық жобаларды іске асыру мәселелері қаралды. Атап айтқанда, ауыл шаруашылығы, қайта өңдеу өнеркәсібі және шағын және орта бизнесті дамыту бағыттарында атқарылатын жұмыстар талқыланды.

Жиында инвесторлар үшін қолайлы жағдай қалыптастыру, инфрақұрылымдық мүмкіндіктерді тиімді пайдалану және мемлекеттік қолдау шараларын кеңінен қолданудың маңыздылығына айтылды. Сонымен қатар, ауылдық округ әкімдеріне өз аумақтарындағы инвестициялық жобаларды нақтылап, әлеуетті инвесторлармен жүйелі жұмыс жүргізу жөнінде тапсырмалар берілді.Аталған жиын аудан экономикасының тұрақты дамуына, жаңа жұмыс орындарын ашуға және инвестициялық белсенділікті арттыруға бағытталған.

« – Бәйдібек ауданына инвестор тарту – өңір дамуының маңызды тетігі. Ауданның кең байтақ жері, табиғи байлығы, ауыл шаруашылығына қолайлы климаты бар және туризмге әлеуеті зор өңірлердің бірі. Аталған аймақты өркендетудің, жаңа жұмыс орындарын ашудың және әлеуметтік-экономикалық жағдайды жақсартудың ең тиімді жолдарының бірі – инвестор тарту. Инвестиция – тек қаржы құю емес, жаңа технология, заманауи басқару тәжірибесі, инновациялық идеялардың келуі. Аудан жері мал және егін шаруашылығын дамытуға өте қолайлы. Сондықтан мал бордақылау алаңдары,ет және сүт өнімдерін өңдейтін кәсіпорындар,жем-шөп өндіру кешендері инвесторлар үшін тиімді бағыт бола алады. Сондай-ақ, Бәйдібек ауданы табиғатымен, тарихымен, киелі орындарымен танымал өңір. Туристік маршруттар, демалыс аймақтары, қонақ үйлер мен этноауылдар салуға үлкен мүмкіндік бар. Бұл бағыт тек табыс көзі емес, аудан беделін арттыратын маңызды жоба.Бізде табиғи ресурстар мен шикізат қоры жеткілікті. Тиімді ұйымдастырылған жағдайда кірпіш, құрылыс материалдары өндірісі, шағын өнеркәсіп нысандары іс жүзінде табысты жобаға айнала алады. Бұл бағытта ауданның мүмкіндіктерін нақты көрсететін, жобалар тізімі, бос жер телімдері, инфрақұрылым жағдайы енгізілген ақпараттық база дайын болуы керек. Жол, су, газ, электр, интернет – инвестор үшін шешуші факторлар. Инфрақұрылымы дайын аймаққа инвестиция тез келеді. Ауданның инвестициялық мүмкіндігін таныстыратын форумдар, кездесулер, бизнес-брифингтер ұйымдастыру да маңызды. Сонымен қатар әлеуметтік желі және ақпараттық алаңдарды тиімді пайдалану керек. Инвестор үшін білікті жұмыс күші керек. Сондықтан аудан жастарын кәсіптік білімге баулу да маңызды қадам. Инвестициялық жобалардың арқасында экономика өседі, бюджет күшейеді, инфрақұрылым дамиды. Халыққа жаңа жұмыс орындары ашылады, табыс артады, әлеуметтік жағдай жақсарады. Бәйдібек ауданы – мүмкіндігі мол, болашағы зор өңір деп айта аламын. Оны дамыту үшін жоспарлы жұмыс, дұрыс саясат және белсенді бастамалар қажет. Инвестор тарту – ауданның экономикалық қуатын арттырып, халықтың тұрмысын жақсартатын маңызды бағыт. Сондықтан бұл істі жүйелі түрде ұйымдастырып, нақты жобалар арқылы жүзеге асыру – басты міндет.» – деді аудан әкімі аппаратының басшысы Фазылбек Әуен.

Бәйдібек ауданында биылғы 10 айдың қорытындысы бойынша экономиканың негізгі салаларында оң серпін байқалады. Әсіресе аудандағы егін шаруашылығының әлеуеті өте жоғары: облыс бойынша егілген 282 мың гектар масақты дақылдардың 23 пайызы немесе 65 мың гектары дәл осы Бәйдібек ауданына тиесілі. Биылғы жылы шаруаларды қолдау мақсатында 6 547 тонна жеңілдетілген жанар-жағармай бөлінді. 10,6 мың тонна минералды тыңайтқыш жеткізілді. 40 жоба жеңілдетілген несие арқылы қаржыландырылды.

Су үнемдеу – заман талабы. Аудан аумағындағы 105 мың гектар егістік жердің өнімділігін арттыру үшін су үнемдеу технологияларына басымдық берілуде. Су үнемдеу технологиясы енгізілген алқап биыл 2 459 гектарға жетті. Тағы бір жақсы жаңалықтың бірі – құрылысы жүріп жатқан «Бәйдібек ата» су қоймасынан тартылатын 21 шақырымдық канал 1261 гектар суармалы жердің жағдайын жақсартады. Сондай-ақ, 618 гектар жайылымдық жерді суармалы алқапқа айналдыру бағытында тиісті жұмыстар атқарылуда.

Ауданда жайылым мәселесі де назардан тыс қалған жоқ. 2025 жылға жоспарланған 13 000 гектар жердің орнына, қазірдің өзінде 14 508 гектар жайылым жер мемлекетке қайтарылып отыр. Сонымен қатар аудан экономикасын дамыту мақсатында 2025–2027 жылдарға жоспарланған 16 инвестициялық жоба жүзеге асырылуда. Бұл жобалар арқылы 481 жаңа жұмыс орны ашылуы күтілуде.  Бәйдібек ауданы бүгінде тек аграрлық аймақ емес, өндірісі мен жаңартылған энергия көздері қатар дамыған, инвестициялық тартымдылығы жоғары өңірге айналып келеді.

Балық шаруашылығын дамыту тек экономикалық пайда үшін ғана емес, табиғи экожүйені сақтаумен қатар жүруі қажет. Су көздерін қорғау, заңсыз балық аулауға жол бермеу, орман-тоғай, су айдындарын таза ұстау – баршаға ортақ міндет. Табиғатқа ұқыпты қарау балық қорының үздіксіз молаюына тікелей әсер етеді. Қорытындылай келе, балық шаруашылығы – өңірдің аграрлық әлеуетін арттыратын, халықтың әл-ауқатын жақсартатын, өңір экономикасына тың серпін беретін стратегиялық маңызды сала. Осы бағыттағы жұмыстарды жүйелі жалғастырып, қолдау шараларын күшейту арқылы өңірлердің дамуына зор үлес қосуға болады.

Биыл жалпы елімізде 12 мың тоннадан астам балық өсірілді. Балық шаруашылығы – экономикалық өсудің жоғары әлеуеті ретінде агроөнеркәсіптің маңызды салаларының бірі. Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен 2021–2030 жылдарға арналған Балық шаруашылығын дамыту бағдарламасы бекітілді. Бағдарламаның негізгі индикаторлары: 2030 жылға қарай балық өсіру көлемін жылына 7 мың тоннадан 270 мың тоннаға дейін арттыру; ішкі тұтынуды жылына 67 мың тоннадан 134 мың тоннаға дейін ұлғайту; балық ресурстарының табиғи популяциясын 7%-ға арттыру. Бұл жайлы ҚР АШМ Балық шаруашылығы комитетінің төрағасы Серік Сермағамбетов ОКҚ алаңында өткен баспасөз конференциясында айтқан болатын.

Оның хабарлауынша, ағымдағы жылдың 11 айында балық өнімдері нарығының көлемі 76,8 мың тоннаны құрады, бұл өткен жылмен салыстырғанда 10%-ға артық.

«Осы кезеңде 38,5 мың тонна балық ауланды, 12,2 мың тонна балық өсірілді. Бұл көрсеткіштер өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 10%-ға жоғары. Сонымен қатар ағымдағы жылы экспорт 7%-ға төмендеп, 12,7 мың тоннаны құрады, ал импорт 5%-ға өсіп, 38,8 мың тоннаға жетті», – деді ҚР АШМ Балық шаруашылығы комитетінің төрағасы Серік Сермағамбетов.

Халықтың жан басына шаққандағы балық тұтынуы 4 келіден 5 келіге өсті, алайда ұсынылатын көлем 14,5 келі болып белгіленген. Кәсіптік балық аулау негізінен Түркістан, Атырау, Қызылорда, Алматы және Шығыс Қазақстан облыстарында жүргізіледі. Балық аулаумен 700-ден астам балық шаруашылығы субъектілері айналысады, онда шамамен 12 мың балықшы еңбек етеді.

Елімізде 20 халықаралық және республикалық маңызы бар су айдыны тіркелген. Олар 366 учаскеге бөлінген, оның ішіндегі 271 учаске немесе 75%-ы 139 пайдаланушыға бекітілген. 95 учаске бос тұр. Жергілікті маңызы бар 2997 су айдынының 1578-і 1163 пайдаланушыға бекітілген. Резервтік қорда 1419 су айдыны бар. 2025 жылдың 31 желтоқсанына дейін балық аулауға 63 мың тонна көлемінде квота бөлінді, оның 38,5 мың тоннасы игерілді.

Балықты жылына жалпы қуаты 120 мың тонна болатын 72 кәсіпорын өңдейді, олардың 20-сы ЕО елдеріне балық өнімдерін экспорттауға құқылы. Балықтың 50 түрі әлемнің 21 еліне, яғни Германия, Латвия, Литва, Нидерланды, Ресей, Қытай және тағы басқа мемлекеттерге экспортталады. Жалпы, 2025 жылдың 10 айында балық өңдеу кәсіпорындары 45 мың тоннаға жуық ысталған, мұздатылған дайын өнім өндірді, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 10 мың тоннаға артық.

Ал, қайта өңделген өнім көлемін ұлғайту мақсатында елімізде мынадай шаралар көзделген: олар, балықты өңдеумен айналысатын субъектілер үшін ҚҚС-ты 70%-ға төмендету және қайта өңдеушілер үшін айналым қаражатын толықтыруға 5% жеңілдікпен несие беру. Сондай-ақ, өндірістік қуаттарды жүктеу мақсатында өңделмеген балықты экспорттауға жарты жылға тыйым салынды.

Түркістан облысында «Балық шаруашылығын дамытудың өңірлік бағдарламасы» шеңберінде тауарлы балық өсіру көлемін арттыруға нақты жоспарлар қабылданды. Мұндай жұмыстар ауыл шаруашылығы саласының жаңа бағыты ретінде қарқынды дамып келеді. 2030 жылға дейін тауарлы балық өсіру көлемін 20 000 тоннаға жеткізу жоспарлануда. Өткен жылы облыс көлемінде 7 000 тонна балық өндіріліп, бұл жоспар толық орындалған.  Бұл көрсеткіш — өңірдің құнарлы су ресурстарын тиімді қолдана отырып, балық шаруашылығын тұрақты дамытып отырғанының белгісі.Балық шаруашылығымен айналысатын кәсіпкерлер саны да едәуір өскен. 2025 жылғы мәлімет бойынша Түркістан облысында тауарлы балық өсірумен айналысатын кәсіпкерлер саны 231-ге жетті.

Бұл көрсеткіш соңғы жылдардағы инвестиция мен мемлекеттің қолдау бағдарламаларының нәтижесі. Қолдау шеңберінде кәсіпкерлерге субсидиялар беріліп, жаңа шаруашылықтар ашылуда. Өңірдегі жасанды көлдерде балық өсірудің негізгі өндірістік базасын қалыптастырады.Осы су айдындарында түрлі балық түрлері өсірілуде, мысалы, көмеш балық, карась, шортан, аҡ балығы және басқа да түрлер шығарылуда. Бір ғана ірі шаруашылықта күз айларында 50–60 тоннадай өнім алынатын жағдайлар бар. Елімізде балық шаруашылығы жалпы өсім тенденциясын көрсетуде. Өткен жылы жылы Қазақстанда жалпы 18 200 тонна балық өсірілген, оның ішінде Түркістан облысының үлесі шамамен 4 400 тонна — бұл республикадағы ең ірі көрсеткіштердің бірі. Бұл облыстың аталған салада көш бастап тұрған аймақтардың бірі екенін көрсетеді.

Балық шаруашылығын дамыту — ауыл шаруашылығының бәсекеге қабілетті бөлігін қалыптастыруға, тұрғындардың табысын арттыруға және экспорттық әлеуетті кеңейтуге бағытталған маңызды қадам. Талдау көрсеткендей, өңір балық өсіруден басқа аймақтарға үлгі болатындай нәтижелерге қол жеткізіп отыр.