Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев «Түркістан» газетіне берген сұхбатында мал шаруашылығын дамытудың стратегиялық маңызын атап өтіп, 2035 жылға қарай әлемде ет тұтыну көлемі 233 миллион тоннаға, ал ет импорты 27 миллион тоннаға дейін артатынын мәлімдеген болатын. Осы орайда Президент Қазақстанның, әсіресе Азия нарығына сапалы ет экспорттайтын ірі елге айналуына толық әлеуеті бар екенін атап өтті. Бұл міндет ауыл шаруашылығын сапалық тұрғыдан дамытуға бағытталған нақты жобалар арқылы кезең-кезеңімен жүзеге асырылуда.

Аталған тапсырма аясында Келес ауданына қарасты Ақтөбе ауылдық округі аумағында 20 мың басқа арналған заманауи ірі мал бордақылау алаңын салу жоспарланып отыр. Жоба жеке инвестордың бастамасымен жүзеге аспақ. Кәсіпкер 20 гектар жерге 8 млрд теңге инвестиция құйып, заманауи технологиялармен жабдықталған өндірістік кешен салуды көздейді. Жобада қоршаған ортаға зиян келтірмейтін, жағымсыз иіс пен қалдықтардың таралуын болдырмайтын экологиялық қауіпсіз шешімдер қарастырылған.

Жергілікті тұрғындардың алаңдаушылығы да назардан тыс қалған жоқ. Осыған байланысты Келес ауданының әкімі Жәнібек Ағыбаев жоспарланған нысан аумағында болып, ауыл тұрғындарымен кездесу өткізді. Кездесу барысында аудан басшысы жобаның әлеуметтік-экономикалық маңызын түсіндіріп, тұрғындар тарапынан қойылған сұрақтарға нақты әрі жан-жақты жауап берді.

Кездесу кезінде тұрғындар ауылішілік инфрақұрылымды жаңарту, мектеп пен мәдениет үйін салу жөнінде ұсыныстарын жеткізді. Бұл мәселеге қатысты аудан әкімі:

– Ауылда кәсіпкерлік дамыса, салық түсімі артады. Салық көлемінің өсуі – ауыл бюджетінің ұлғаюына тікелей әсер етеді. Соның нәтижесінде жол салынып, мектеп пен мәдениет нысандары бой көтереді. Сондықтан біз кәсіпкерлікті қолдауға мүдделіміз. Мұндай жобалар ауылдың дамуына нақты серпін береді, – деп атап өтті.

Сондай-ақ жайылымдық жерлер мәселесі де көтерілді. Аудан әкімі жайылымдық жерлер кәсіпкерге берілмейтінін, тек жобаның бастапқы кезеңінде 5 гектар жер уақытша пайдалануға ұсынылатынын түсіндірді. Сонымен қатар кәсіп бастауды көздеген жергілікті тұрғындарға мемлекеттік қолдау шаралары көрсетілетіні айтылды.

Инвестор өз кезегінде бордақылау алаңының санитарлық-қорғау аймағы, экологиялық қауіпсіздігі, қалдықтарды өңдеу жүйесі және иіс шығармайтын заманауи технологиялардың қолданылуы жөнінде толық ақпарат берді. Жоба іске асқан жағдайда 200 адам тұрақты жұмыспен қамтылады деп жоспарлануда.

Жалпы, бұл инвестициялық жоба Мемлекет басшысының ауыл шаруашылығын дамыту жөніндегі тапсырмаларын орындауға, аудан экономикасын нығайтуға және ауыл тұрғындарының әлеуметтік жағдайын жақсартуға бағытталған маңызды бастама болып табылады.

Түркістан облысы – агроөнеркәсіп кешенін дамытуға қолайлы, табиғи-климаттық жағдайы мен еңбек ресурсы мол өңірлердің бірі. Соңғы жылдары аймақта ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеуге, соның ішінде күнбағыс майын өндіру саласына инвестиция тарту бағытында жүйелі жұмыстар жүргізіліп келеді. Бұл сала ішкі нарықты сапалы өніммен қамтамасыз етіп қана қоймай, экспорттық әлеуетті арттыруда да маңызды рөл атқарады. Өңірде майлы дақылдардың егіс көлемі жыл сайын артып келеді. Күнбағыс өсіруге қолайлы аудандарда заманауи агротехнологиялар енгізіліп, өнімділік көрсеткіші жақсарып отыр. Бұл өз кезегінде өңдеу кәсіпорындарын тұрақты шикізатпен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Инвесторлар үшін басты артықшылықтардың бірі – шикізат көзінің жақындығы мен тұрақтылығы.

Аталған бағытта, Сарыағаш ауданы Дарбаза ауылдық округінде орналасқан индустриялық аймақта «Альбарака 077» жауапкершілігі шектеулі серіктестігінің күнбағыс майын өндіру цехының құрылысы жүріп жатыр. Бұл өндіріс Қазақстанда майлы дақылдарды қайта өңдеу көлемінің өсуіне және өңірдің экономикалық дамуына серпін беруі жоспарланып отыр.

Жобаның жалпы инвестициялық құны 800,0 млн теңгені құрайды. Кәсіпорын толық іске қосылғанда, 20 адам тұрақты жұмыспен қамтылады. Индустриялық аймақ аумағынан кәсіпорынға 3 гектар жер телімі бөлінген.

Сарыағаш ауданының әкімі Арман Абдуллаев күнбағыс майын өндіру цехының құрылыс алаңында болып, құрылыс барысы мен іске қосуға дайындық жұмыстарымен танысты. Нысанның белгіленген мерзімде іске қосылуын қамтамасыз ету қажеттігін айтып, сала мамандарына тиісті тапсырмалар жүктеді.

« – Күнбағыс майын өндіруге салынған инвестиция тек кәсіпкер үшін ғана емес, өңір үшін де тиімді. Жаңа зауыттардың іске қосылуы жаңа жұмыс орындарының ашылуына, ауыл тұрғындарының табысын арттыруға, шағын және орта бизнестің дамуына, өңірдің жалпы экономикалық өсіміне ықпал етеді.Түркістан облысында күнбағыс майын өндіру саласына инвестиция салу – экономикалық тұрғыдан тиімді әрі стратегиялық маңызды бағыт. Бай шикізат қоры, мемлекеттік қолдау, дайын инфрақұрылым және экспорттық мүмкіндіктер бұл саланы инвесторлар үшін тартымды етеді. Күнбағыс майы – ішкі нарықта да, сыртқы нарықта да сұранысқа ие өнім. Түркістан облысында өндірілген өнімді Қазақстанның өзге өңірлеріне, Өзбекстан, Қырғызстан, Тәжікстан сияқты көршілес елдерге, алдағы уақытта Қытай және Таяу Шығыс нарықтарына экспорттауға мүмкіндік бар.» – деді аудан әкімі.

Жалпы, Қазақстанда күнбағыс майының өндірісі соңғы жылдары өсіп келеді: елімізде жалпы өсімдік май өндірісі артты, оның ішінде күнбағыс майы да едәуір өскен. Бұл өсім алдыңғы жылдарға қарағанда 20–25%-ға дейін жыл сайын ұлғайып, ал экспорт көлемдері де кеңейіп келеді. Күнбағыс майын өндіру жобалары мемлекет тарапынан жан-жақты қолдауға ие. Атап айтқанда, ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіруге және өңдеуге арналған субсидиялар, өндірістік жабдықтар сатып алуға берілетін инвестициялық жеңілдіктер, инфрақұрылыммен қамтамасыз етілген индустриялық аймақтарда жер телімдерін ұсыну, корпоративтік табыс салығы мен мүлік салығы бойынша жеңілдіктер қарастырылған. Бұл қолдау шаралары инвесторлардың бастапқы шығындарын азайтып, жобаның өзін-өзі ақтау мерзімін қысқартуға мүмкіндік береді.

Облыс аумағында құрылған индустриялық аймақтарда электр энергиясы, газ, су, жол сияқты негізгі инфрақұрылымдар дайын. Мұндай аймақтарда күнбағыс майын өндіретін зауыт салу уақыт пен қаржы үнемдеуге жол ашады. Сонымен қатар логистикалық тұрғыдан облыстың Орталық Азия нарықтарына жақын орналасуы өнімді тасымалдауды жеңілдетеді.

Қазіргі таңда Сарыағаш ауданындағы аталған цехтың негізгі ғимаратының құрылыс жұмыстары толық аяқталған. Күнбағыс майын өндіруге арналған заманауи технологиялық құрал-жабдықтарды орнату және іске қосу-баптау жұмыстары қарқынды жүргізілуде. Жобаны 2026 жылдың І тоқсанында толық іске қосу жоспарланып отыр.

Түркістан облысы еліміздегі агроөнеркәсіп саласында көш бастап тұрған өңір. Республика бойынша жалпы өндірілетін өнімнің 13 пайызы облысқа тиесілі. 2025 жылдың қорытындысымен 1 трлн 226 млрд теңгенің өнімі өндірілген. Сондай-ақ, облыс – экспортқа шығарылатын ірі қара мал етінің 80 пайызын, қой етінің 75 пайызын қамтып отыр. Бүгінде ет кластерін одан әрі дамыту бағытында құны 49 млрд теңгені құрайтын 7 инвестициялық жоба жүзеге асырылуда. Бұл жұмыстар толық аяқталған соң қосымша 35 мың тонна ет өндіріліп, экспорт көлемі 2 есеге ұлғаймақ. Бұл жайында Түркістан облысының ауыл шаруашылығы басқармасы басшысының орынбасары Әлібек Плалов брифингте мәлімдеді.

«2025 жылы ауыл шаруашылығы дақылдары 907 мың гектарға егіліп, өткен жылға қарағанда 34 мың гектарға артты. Ал, көкөніс және бақша алқаптары 117,5 мың гектарға егілді. Нәтижесінде 695 мың тонна дәнді дақыл, 54 мың тонна майлы дақыл, 1,5 млн тонна көкөніс пен картоп, 1,7 миллион тонна бақша өнімі, 5 миллион тонна мал азықтық дақыл және 428 мың тонна мақта жиналды. Сондай-ақ, облыстағы су үнемдеу технологияларын қолданатын алқап саны 59 мың гектарға артып, жалпы көлемі 114 мың гектарға жетті. Нәтижесінде ағын су 30-50 пайызға үнемделіп, өнділік 20-30 пайызға артты»- деді спикер.

Биыл өңірде мақта өнімін жинау бойынша соңғы 18 жылдағы рекордтық көрсеткішке қол жеткізілді. Орташа өнімділік гектарына 30 центнерді құрап, жалпы 428 мың тонна шитті мақта жиналған. Сонымен қатар, мақта өніміне экспорттық тәуелділікті жою, дайын өнім секторына кешенді өту бағытында өңірде мақта тоқыма кластерін құру жобасы басталды. Бұл бағытта құны 201 млрд. теңгені құрайтын 5 жоба іске асырылады. Нәтижесінде 7 мыңнан астам жұмыс орнын құру көзделіп отыр.

Сонымен қатар, Әлібек Әбдіхалықұлы өңірдегі жылыжайлар көлемінің артқанын да тілге тиек етті. Өткен жылы жалпы көлем 75 гектарға өсіп, 1 715 гектарды құраған. Бұл жұмыстар өңірдің аталған саладағы үлесін 76 пайызға жеткізіп отыр. Айта кетейік, 2025 жылы жылыжайлардан 150 мың тоннадан астам көкөніс өнімі, 550 тонна банан, 3,2 мың тонна лимон мен 13 мың тонна құлпынай өндірілген. Облыстың ауыл шаруашылығы саласына инвестиция тарту бойынша да республикада көш бастап тұр. 2025 жылы салаға 246 млрд теңге қаржы тартылған. Ал, «Ауыл аманаты» жобасы аясында 7,4 млрд теңге бөлініп, 3,5 млрд теңгеге 401 жоба қаржыландырылған.

Түркістан облысы, Ордабасы ауданына қарасты Төрткөл ауылдық округінде орналасқан «ТӨРТКҮЛ-ҚҰС» ауыл шаруашылығы өндірістік кооперативінде халықаралық маңызы бар ірі аграрлық жоба іске асырылуда. Аталған жоба өңірдегі құс шаруашылығын жаңа деңгейге көтеруге, сондай-ақ халықаралық озық тәжірибені жергілікті өндіріс үдерісіне енгізуге бағытталған.

Жоба аясында Түркістан облысына Senior Experten Service (SES) халықаралық бағдарламасы шеңберінде Германия Федеративтік Республикасынан жоғары білікті аграрлық сарапшы арнайы шақырылды. Бұл жергілікті кәсіпкерлер үшін әлемдік деңгейдегі тәжірибені тікелей өндіріс орнында меңгеруге мүмкіндік беретін маңызды қадам болып отыр.

Халықаралық жобаны жүзеге асыруда «TÚRKISTAN» кәсіпкерлерге қызмет көрсету орталығы шешуші рөл атқарды. Орталық тарапынан SES халықаралық ұйымымен өзара байланыс орнату, қажетті құжаттарды рәсімдеу, шетелдік сарапшыны тарту және жобаны үйлестіру бойынша кешенді жұмыстар атқарылды.

Осыған орай, «TÚRKISTAN» кәсіпкерлерге қызмет көрсету орталығының басшысы Берік Кенжебаев өндіріс орнына арнайы барып, жоба барысымен және халықаралық сарапшының жұмысымен танысты. Кездесу барысында ол мұндай бастамалардың өңір кәсіпкерлері үшін стратегиялық маңызға ие екенін атап өтіп, Ордабасы ауданы ғана емес, Түркістан облысының барлық аудандарындағы кәсіпкерлерге бизнес бастау, өндірісті кеңейту және халықаралық бағдарламаларға қатысу бағытында жан-жақты қолдау көрсетуге дайын екенін жеткізді.

Ауыл шаруашылығы өндірістік кооперативі 2023 жылдан бастап бройлер тауықтарын өсіру, өндіру және қайта өңдеу бағытында тұрақты жұмыс істеп келеді. Қазіргі таңда кәсіпорында 5 адам тұрақты жұмыспен қамтылған. Өндіріс үдерісі толықтай жергілікті шикізатқа негізделген. Кооператив COBB-500 тұқымды тәуліктік балапандарды пайдаланып, құстарды отандық жем-шөппен азықтандырады.

Кәсіпорын басшылығы SES бағдарламасы аясында халықаралық сарапшының тәжірибесін пайдалана отырып, бірқатар стратегиялық міндеттерді жүзеге асыруды жоспарлап отыр. Атап айтқанда, тәуліктік балапандардың өміршеңдігін арттыру, 100 пайыз қалдықсыз өндіріс жүйесін енгізу, яғни құс етінен бөлек қауырсын, көң және ішкі ағзаларды толық өңдеу арқылы қосымша өнім көздерін қалыптастыру көзделген. Сонымен қатар, жылдық өндіріс көлемін 800 тоннаға дейін ұлғайту, өнімнің өзіндік құнын төмендету және болашақта экспорттық нарықтарға шығу мүмкіндіктерін қарастыру негізгі мақсаттардың қатарында.

Германиядан келген халықаралық аграрлық сарапшы Эберхард Вестхаузер кәсіпорын басшылығымен алғашқы жұмыс кездесулерін өткізіп, өндірістік үдерістермен жан-жақты танысты. Неміс маманы Түркістан өңірінде екі апта бойы жұмыс істеп, құс шаруашылығын дамыту бағытындағы кәсіби тәжірибесімен бөліседі.

Эберхард Вестхаузер – аграрлық ғылымдар саласында көпжылдық тәжірибесі бар, мал және құс шаруашылығы бойынша халықаралық деңгейде танылған сарапшы. Ол ірі қара, шошқа, ешкі және бройлер тауықтарын өсіру мен азықтандыру саласында терең білімге ие. Бұған дейін Кения, Танзания, Косово, Молдова және Уганда елдерінде SES бағдарламасы аясында 17-ден астам халықаралық жобада жұмыс істеп, фермерлерді оқыту мен ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының өндірістік тиімділігін арттыруға елеулі үлес қосқан.

Аталған жоба Түркістан облысының агроөнеркәсіптік әлеуетін арттырумен қатар, өңірді отандық және халықаралық нарықта бәсекеге қабілетті ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіретін аймақ ретінде қалыптастыруға ықпал етпек.

Түркістан облысы, Мақтаарал ауданында қаңтардың қақ ортасында ерте пісетін көкөніс дақылдарын егу жұмыстары басталды. Ауыл шаруашылығы саласын дамыту және өңір тұрғындарын сапалы отандық өніммен қамтамасыз ету мақсатында биыл аудан бойынша жалпы көлемі 60,3 мың гектар егістік алқапты игеру көзделген болса, оның ішінде 1405 гектар жерге ерте және орта мерзімде пісетін көкөніс дақылдарын егу жоспарланып отыр.

Аталған жұмыстар аясында Мақтаарал ауылдық округінде ерте өнім алуға бағытталған нақты қадамдар жасалуда. Ауыл шаруашылығы саласында тәжірибесі мол шаруалардың бірі – Күшербаев Шағыр Ертуғанұлы 8 гектар алқапқа ас үй қызылшасын заманауи тамшылатып суару технологиясы арқылы егуде.

Бұл әдіс су ресурстарын үнемдеуге, тыңайтқыштарды өсімдік түбіне дәл жеткізуге және өнімділікті арттыруға мүмкіндік береді. Мамандардың айтуынша, тамшылатып суару технологиясын қолдану арқылы өнім көлемін дәстүрлі әдістермен салыстырғанда екі есеге дейін арттыруға болады. Тамшылатып суару – өнімділікті арттырудың тиімді жолы.

Қазіргі таңда су ресурстарын үнемді пайдалану ауыл шаруашылығындағы ең өзекті мәселелердің біріне айналып отыр. Климаттың өзгеруі, жауын-шашын көлемінің азаюы және суға деген сұраныстың артуы егін шаруашылығында жаңа технологияларды енгізуді талап етеді. Осы орайда тамшылатып суару технологиясы тиімділігімен ерекшеленіп, аграрлық салада кеңінен қолданыла бастады. Бұл әдістің басты артықшылығы – су тікелей өсімдіктің түбіріне жеткізіліп, ысырапсыз пайдаланылуы. Нәтижесінде топырақтың ылғалы бірқалыпты сақталып, дақылдың өсуіне қолайлы жағдай қалыптасады.

Сонымен қатар, тамшылатып суару суды 40–50 пайызға дейін үнемдеуге мүмкіндік береді. Бұл әсіресе су тапшылығы сезілетін аймақтар үшін аса маңызды. Дәстүрлі арықпен немесе жайып суару кезінде судың бір бөлігі буланып кетсе, енді бір бөлігі топыраққа сіңіп, егістікке толық жетпей қалады. Ал тамшылатып суару жүйесінде әр тамшы есеппен жұмсалады. Тағы бір маңызды артықшылығы – еңбек шығынының азаюы. Бұл технологияны енгізу арқылы шаруалар қол еңбегін қысқартып, уақытты үнемдейді. Сонымен бірге минералды тыңайтқыштарды сумен бірге беруге мүмкіндік туып, тыңайтқыштың тиімділігі артады. Бұл өз кезегінде өнім сапасының жақсаруына оң әсер етеді.

Бүгінде тамшылатып суару көкөніс, бақша, жеміс-жидек және мақта, жүгері секілді бірқатар дақылдарда жоғары нәтиже көрсетіп отыр. Тәжірибе көрсеткендей, мұндай әдісті қолданған шаруашылықтарда өнім көлемі артып қана қоймай, шығын да едәуір қысқарған. Жалпы тамшылатып суару технологиясы – су үнемдеудің, өнімділікті арттырудың және ауыл шаруашылығын тұрақты дамытудың тиімді тетігі. Сондықтан бұл әдісті кеңінен енгізу – аграрлық саланың болашағы үшін маңызды қадам болып табылады.

Мақтаарал ауданындағы шаруашылықта да барлық агротехникалық талаптар сақталып, егіс жұмыстары белгіленген мерзімде жүргізілген. Қолайлы ауа райы жағдайында ас үй қызылшасының алғашқы өнімі сәуір айында пісіп жетіледі деп күтілуде. Ерте өнім алу нарықтағы бағаның тұрақталуына және тұрғындарды жаңа піскен көкөніспен қамтамасыз етуге оң әсерін тигізбек. Сонымен қатар ауданда жуық арада қырыққабат дақылын егу жұмыстары да басталады. Бұл көкөніс түрі де ерте пісетін дақылдардың қатарына жатады және ішкі нарықта сұранысқа ие өнім саналады.

Биыл,  Түркістан облысында ауыл шаруашылығы дақылдары 919 мың гектар жерге егіледі. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 13 мың гектарға артық. Оның 536 мың гектары – жаздық, 208 мың гектары – күздік дақылдар, ал 175 мың гектары – көпжылдық жоңышқа.