Түркістан облысына Израиль мемлекетінің «Mekorot» су компаниясының делегациясы жұмыс сапарымен келді. Делегацияны Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеров қабылдады. Кездесу барысында тараптар су ресурстарын қорғау мен тиімді басқару және су шаруашылығын дамыту бағытындағы өзекті мәселелерді талқылады. Сонымен қатар өңірдегі су инфрақұрылымын жетілдіру, тәжірибе алмасу және екіжақты ынтымақтастықты нығайту мәселелеріне ерекше назар аударылды.

Облыс басшысы екіжақты ынтымақтастыққа ашық екенін жеткізіп, жаңа жобаларды жүзеге асыруға дайын екенін айтты.

– Түркістан облысы үшін су ресурстарын тиімді басқару – стратегиялық маңызы бар мәселе. Ауыз су қызметтерін цифрландыру да өзекті мәселе. Алдағы уақытта облыс көлеміндегі 351 660 абонентті цифрландыру жұмыстарын «Энергетика және коммуналдық секторды жаңғырту» ұлттық жобасы аясында іске асыру жоспарлануда. Заманауи технологиялар мен басқару тәсілдерін енгізу өңірдің су шаруашылығын дамытуға тың серпін береді деп сенеміз, – деді Нұралхан Көшеров.

«Mekorot» компаниясының президенті Даниэль Соффер компанияның негізгі қызмет бағыттары туралы кеңінен ақпарат беріп, Қазақстан аумағында қолға алынған жобаларға тоқталды. Кездесу қорытындысы бойынша тараптар су шаруашылығы саласындағы өзара әріптестікті дамытуға мүдделі екендерін білдіріп, бірлескен жобаларды жүзеге асыру мүмкіндіктерін қарастыруға уағдаласты.

«Mekorot» 1937 жылы құрылған Израильдің мемлекеттік ұлттық су компаниясы. Елдегі су ресурстарын басқару және ұлттық су қауіпсіздігін қамтамасыз ету саласында біртұтас ұлттық оператор функциясын атқарады. Компанияның тәжірибесі халықаралық ұйымдар тарапынан су тапшылығы мен климаттық тәуекелдер жағдайында су ресурстарын басқарудың ең тиімді үлгілерінің бірі ретінде мойындалған.

Айта кетейік, облыс аумағында 801 елді мекен (7 қала, 794 ауылдық елді мекен) 2025 жылдың қорытындысымен 100 пайыз ауыз сумен қамтылды. Сонымен қатар бүгінгі таңда облыс көлемінде 430 мыңнан астам халқы бар 155 елді мекенге ауыз су кестемен берілуде. Мәселені шешу мақсатында, 2025-2028 жылдарға арналған іс-шара жоспары бекітілді. Жоспарға сәйкес, 2025 жылы 37 елді мекендегі 100 мың халық тәулік бойы ауыз сумен қамтылды. Биыл 39 елді мекендегі мәселені шешу қарастырылған.

Облыс әкімі Нұралхан Көшеровтің төрағалығымен сәулеттік жобалар жөніндегі кеңестің кезекті мәжілісі өтті. Кеңес жұмысына сала басшылары, жауапты басқарма өкілдері мен инвесторлар қатысты. Өңір басшысы әрбір жобаны егжей-тегжейлі сараптап, сарапшылардың ұсыныстары мен пікірлерін тыңдады.

– Арнайы экономикалық аймақта салуға ұсынылған жобаларды қолдаймыз. Бірақ жауапты басқарма мен мамандардың сараптауынан өтуі тиіс. Егер құрылыс уақтылы басталмаса, жер қайтарып алынады. Аудандардың сәулетін жақсарту, абаттандыру жайлы кеңістік қалыптастыру бағытындағы ұсыныстарды да терең талдап, уақтылы жүзеге асыруды тапсырамын, – деді Нұралхан Көшеров.

Күн тәртібіне өңірдің сәулеттік келбетін дамытуға бағытталған 13 мәселе шығарылды. Атап айтқанда, Сарыағаш ауданы көшелерін және «Рамадан» каналы бойын абаттандыру жобалары, Көктерек кентінің даму концепциясы мен санаторий орталығының жобасы қаралды. Сондай-ақ Отырар ауданының сәулеттік келбеті мен инвестор есебінен салынуы жоспарланған кешенді жоба қаралды. Оның ішінде Отырар қалашығын орта ғасырдағы үлгісіне сай етіп салып, туристер тарту жобасы ұсынылды.

Ал тағы бір инвестор Отырар ауданынан шөлдегі қонақүй, қабылдау орталығы, шығыс моншасы мен ежелгі Отырар кітапханасы аңызын жандандырып, кітапхана мен мұражай салып, арнайы туристік орталық ұйымдастыру жобасын жүзеге асыруға ниет білдірді. Сонымен бірге Отырар мен Сауран арасында саяхатшылар үшін экотуризмді дамытып, түйе керуенін үйлестіру жоспарын да баяндады. Бұл жоба зерделеніп, жүзеге асыру бойынша тиісті жұмыстар жүргізілмек.

Сонымен қатар Түркістандағы «Жаңа қала» аумағында салынатын ресторан, кеңсе ғимараттары, ресторан кешені мен қонақүй жобалары, медициналық туризм нысаны, Түркістан қаласындағы «қала ішіндегі қала» ұсынысы назарға алынды. Оған қоса Түркістандағы теміржол вокзалы аумағын абаттандыру және 20 ғасырға тесілі көне ғимараттарын реттеп, туристік орталықтарға айналдыру мәселесі де сөз болды.

Күн тәртібіндегі мәселелер бойынша Сәулет және қала құрылысы басқармасының басшысы Қуаныш Асанов, «Turan» арнайы экономикалық аймағы» АҚ басқарма төрағасының міндетін атқарушы Жасұлан Төлебаев ұсынылған жобаларға қатысты ақпарат беріп, инвестициялық әлеуеті мен қала инфрақұрылымына ықпалына назар аударды. Сонымен бірге Түркістан қаласы әкімінің орынбасары Әбілсейіт Рабаев баяндама жасап, қалалық кеңістікті кешенді дамыту бағытындағы ұсыныстарды таныстырды.

Мәжіліс қорытындысында облыс әкімі Нұралхан Көшеров әрбір жобаға қатысты нақты тапсырмалар беріп, сәулеттік талаптардың сақталуына, заманауи және ұлттық нақыштың үйлесуіне, тұрғындар үшін қолайлы әрі сапалы орта қалыптастыруға ерекше мән беру қажеттігін атап өтті.

Мемлекет басшысының су ресурстарын тиімді пайдалану және су үнемдеу технологияларын жедел енгізу жөніндегі тапсырмалары Түркістан облысында жүйелі түрде іске асырылып келеді. Суармалы жерлердің өнімділігін арттыру, су шығынын азайту және ауыл шаруашылығын тұрақты дамыту бағытында ауқымды әрі нақты нәтижелерге қол жеткізілді.

Түркістан облысының агроөнеркәсіптік кешені республикада айрықша стратегиялық маңызға ие. Елімізде өндірілетін жалпы ауыл шаруашылығы өнімінің 13 пайызы осы өңірге тиесілі, жыл сайын 1 трлн теңгеден астам өнім өндіріледі. Облыс – суармалы егіншілік дамыған негізгі аймақтардың бірі. Қазақстандағы суармалы жерлердің төрттен бір бөлігі (575 мың гектар) Түркістан облысының үлесінде. Сондықтан су ресурстарын тиімді пайдалану – өңір үшін тек салалық мәселе емес, ұлттық маңызы бар стратегиялық міндет.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Ең алдымен, суды үнемдейтін озық технологияны енгізу ісін тездету қажет» деген тапсырмасы өңірлік деңгейде нақты іске айналды. Соның айқын дәлелі – жоспарланған көрсеткіштердің бірнеше есе орындалуы.

2025 жылға су үнемдеу технологияларын 27 мың гектарға енгізу жоспарланған болса, нақтысында 59 мың гектар алқапқа орналастырылды. Оның ішінде 53,7 мың гектарға тамшылатып суару, 6,2 мың гектарға жаңбырлатып суару технологиялары енгізілді. Осылайша, жоспар 2 есеге артығымен орындалды.

Бүгінгі таңда облыс көлемінде 114 мың гектар алқапта су үнемдеу технологиялары қолданылып отыр. Нәтижесінде 195 млн текше метр су үнемделді. Ал жыл сайын қосымша 50 мың гектарға жаңа технология енгізу арқылы 2030 жылға қарай 364 мың гектар жерден 622,8 млн текше метр су үнемдеу көзделіп отыр. Бұл – су тапшылығы жағдайында стратегиялық маңызы бар көрсеткіш.

Су үнемдеу технологияларын қолжетімді ету және ішкі өндірісті дамыту мақсатында Түркістан облысында қуаттылығы 163 мың гектарды қамтитын 4 кәсіпорын іске қосылды. Сонымен қатар биыл 30 мың гектарға арналған тағы 2 кәсіпорын пайдалануға беріледі. Бұл тек облысты ғана емес, көршілес өңірлерді де заманауи технологиямен қамтуға жол ашады.

Ерекше назар аударатын бағыт – ылғал сүйгіш дақылдарды жаңа технологиямен өсіру. 2025 жылы мақта дақылын дәстүрлі әдіспен егу көлемі 92,3 мың гектарға қысқарып, ал жаңа технологиямен егу 52,2 мың гектарға артты. Нәтижесінде гектарынан 60 центнерге дейін өнім алу мүмкіндігі өндірісте дәлелденді, ал су шығыны 89,3 млн текше метрге қысқарды.

Биыл мақта дақылын жаңа технологиямен 79,6 мың гектарға дейін ұлғайту жоспарлануда. Сонымен қатар елімізде алғаш рет күріш дақылы тамшылатып суару әдісімен пилоттық негізде егілді. Дәстүрлі тәсілмен гектарына 26 мың текше метр су жұмсалса, жаңа технология арқылы бұл көрсеткіш екі есеге азайып, 15 мың текше метрді құрады.

Трансшекаралық өзендерге тәуелді оңтүстік аймақтар үшін бұл бағыттың маңызы ерекше. Осыған байланысты жыл сайын 50 мың гектарға су үнемдеу технологияларын енгізу жоспарланып отыр. Бұл бастамалар – тек аграрлық саланың дамуы емес, елдің су қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған стратегиялық қадамдар. Өңірде Мемлекет басшысының тапсырмалары нақты нәтиже беріп, су үнемдеу саясаты жүйелі әрі табысты іске асырылуда.

Түркістан облысы Сауран ауданында 2025 жылы негізгі капиталға тартылған инвестиция көлемі 71,4 млрд теңгені құрап, өткен жылмен салыстырғанда 105,7 пайызға артты. Аудан аумағында кәсіпкерлікті қолдау мақсатында «Шаға», «Жүйнек», «Қарашық», «Иассы», «Үшқайық», «Қосмезгіл» және тамақ өнімдерін өндіретін «ДәмОрда» өндірістік алаңдары құрылды. Сонымен қатар Оранғай ауылдық округінде «TURAN» арнайы экономикалық аймағы жұмыс істеп тұр. Аталған өндіріс аймақтарында 136 өндіріс ғимаратының құрылысы жүріп жатыр. Бүгінгі таңда 60 ғимараттың құрылысы толық аяқталып, іске қосу жұмыстары жүргізілуде. Бұл туралы Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеровтің төрағалығымен өткен инвестициялық штаб отырысында айтылды.

Нұралхан Көшеров жауапты тұлғаларға инвестициялық ахуалды одан әрі жақсарту бойынша бірқатар тапсырма берді.

– Инвестиция көлемін арттыру, жаңа жобаларға қолайлы жағдай жасап, инвесторлармен тығыз жұмыс жүргізу керек. Өндірістік аймақтар мен индустриялық парктерді қажетті инфрақұрылыммен қамту мәселесі жедел шешілуі тиіс. Келісілген жобалар бойынша құрылыс жұмысы уақтылы басталмаса, қайтарылатынын да ескертемін, – деді облыс басшысы.

Штаб отырысында Сауран ауданының әкімі Мақсат Таңғатаров инвестициялық аймақтар құру, инвесторлар тарту бойынша атқарылып жатқан жұмыстарды баяндады. «Шаға» өндіріс алаңында 40 нысанның құрылысы аяқталып, 16 өндірістік ғимарат іске қосылды. Нәтижесінде 700 жаңа жұмыс орны ашылды. Қалған 24 өндірістік ғимараттарға жабдықтар орнатылуда. Ал 15 ғимарат бойынша инвесторлармен келіссөздер жүргізілуде.

Оранғай ауылдық округінде орналасқан «TURAN» арнайы экономикалық аймағында құны 69,2 млрд теңгені құрайтын 4 жобаның құрылыс жұмыстары жүргізілуде. Атап айтқанда, «Кентау көпсалалы зауыты» ЖШС-ның уран өндіруге пайдаланылатын қажетті құбырлар шығаратын зауытының, «Bereke plastic» ЖШС-ның бірреттік пайдалануға арналған ыдыс шығаратын зауытының құрылысы басталды. Сонымен қатар «Orzax» ЖШС-ның диеталық қоспалар мен дәрумендер шығаратын зауытының құрылысы наурыз айында басталмақ. «Diamond Steel Co Ltd» ЖШС-ның металл өндіру зауытының іргетасы қалануда.

Қарашық ауылынан өндірістік аймақ құруға 10 гектар жер бөлінді. 14 цехтың құрылыс жұмыстары басталып, 3 цехтың құрылысы аяқталды. Наурыз айында қосымша 5 цехтың құрылысы басталмақ. Аталған өндіріс алаңында жиһаз шығаратын, пластик өнімдерін өндіретін, құрылыс материалдарын шығаратын зауыттар мен тігін цехы орналасады. Жалпы 170 жаңа жұмыс орны ашылады.

Иассы ауылында 9 гектар жер учаскесіне 21 цехтың құрылысы жүргізілуде. Бүгінде 4 цехтың құрылысы аяқталып, жабдықтары орнатылуда. Мұнда жиһаз, пластик өнімдері, құрылыс материалдары шығарылып, тігін цехы орналасады. 430 жаңа жұмыс орны құрылады. Жүйнек ауылында өндірістік алаң үшін 30 гектар жер бөлінді. Қазіргі уақытта 16 цехтың құрылысы жүргізілуде. Оның ішінде 12 цехтың құрылысы аяқталып, 6 цех іске қосылды. 250 адам жұмыспен қамтылды. Бұл аймаққа 6 жиһаз шығаратын цех, 10 құрылыс материалдарын өндіретін цех орналастырылып, 550 жаңа жұмыс орны ашылады.

«Үшқайық» өндірістік алаңына 18 гектар жер учаскесі бөлініп, 16 өндірістік жиһаз шығаратын ғимараттың құрылысы жүргізілуде. Қосмезгіл ауылында 8 гектар алаңға 10 браунфилд салу жоспарланып, қазіргі таңда 3 жиһаз шығаратын өндіріс ғимаратының құрылысы жүруде. Еңбекші Дихан елді мекеніндегі 6,3 гектарға тамақ өнімдерін өндіретін «ДәмОрда» өндірістік алаңы құрылып, 18 цехтың құрылыс жұмыстары жүргізілуде.

Ауданға шетелдік инвесторлар тарту бойынша жұмыстар да қарқынды жүргізілуде. Бүгінде 10-ға жуық инвест-жоба қолға алынды.

Ауыл шаруашылығы саласында 2025 жылы 19,2 млрд теңгеге инвестиция тартылды. Аудан бойынша мал шаруашылығын дамыту үшін агро кешен жобаларын іске асыру жұмыстары жүргізілуде. 12 ауылдық округтен жалпы 200 гектар жер белгіленіп, 206 мал бордақылау алаңын салу жоспарланған. Қазіргі таңда 56 алаңның құрылыс жұмыстары жүргізілуде. Одан бөлек, Үшқайық ауылдық округінде 28 гектар аумаққа балық шаруашылығын дамыту мақсатында 18 жоба жүзеге асуда. Қазіргі таңда 11 жобаның құрылыс жұмыстары жүргізілуде. Жобаның жалпы құны 1 млрд теңгені құрайды. Нәтижесінде 40 адам тұрақты жұмыспен қамтылмақ.

Түркістан облысы әкімі аппаратының апталық мәжілісінде өңірді ағын сумен қамтамасыз ету мен су ресурстарын қорғау және су үнемдеу технологияларын енгізу бағытында атқарылып жатқан жұмыстар қаралды. Мәжіліске облыс әкімі Нұралхан Көшеров төрағалық етіп, жауапты басқармалар мен аудан, қала әкімдеріне нақты тапсырмалар жүктеді.

– Вегетациялық маусым басталғанға дейін тиісті жұмыстарды ұйымдастырып, су қоймаларға су көлемін толық жинауды, арық-атыздар мен каналдарды тазалау, дренаждарды жөндеу жұмыстарын уақтылы аяқтауды тапсырамын. Аудан, қала әкімдіктерімен бірлесіп, бекітілген егіс құрылымы бойынша шаруалармен ағын су бөлу келісім-шарттарға тұруды тапсырамын. Су үнемдеу технологияларын енгізу жұмыстарын жандандыру керек, – деді Нұралхан Көшеров.

Облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының басшысы Файзулла Байдуллаевтың айтуынша, Облыста суармалы жердің жалпы көлемі – 575 мың гектар. 2025 жылға облысқа 4,6 млн м³ ағын су лимиті бекітілген. Алайда су көлемінің аз келу болжамына байланысты биылға лимит 3,8 млн м³ болып қайта қаралды. Өткен жылы нақты алынған су көлемі 3,5 млн текше метрді құрап, бекітілген лимиттің 76 пайызы орындалды.

Облыстың жылдық су пайдалану лимитінің 63 пайызы көрші мемлекеттердің аумағынан келетін трансшекаралық өзендерге тиесілі. Жаһандық жылынудың әсерінен трансшекаралық өзендерден келетін су көлемі жыл сайын азайып келеді. Өткен жылы бекітілген 3,2 млрд м³ лимиттің 2,8 млрд текше метрі немесе 88 пайызы ғана нақты босатылған. Қазіргі таңда облыстағы 42 су қоймасының жалпы сыйымдылығы 8,8 млрд текше метрді құрайды. Су қоймаларындағы су көлемі – 4,0 млрд м³ немесе 47 пайыз деңгейінде. Атап айтқанда, Шардара су қоймасына 3,3 млрд м³, Көксарай су реттегішіне 567 млн м³, Бөген су қоймасына 169 млн м³ су жиналған.

Су тапшылығының алдын алу мақсатында жаңа су қоймаларын салу жұмыстары жүргізілуде. Бәйдібек ауданында «Бәйдібек ата» су қоймасының құрылысы 75 пайызға аяқталып, нысанды осы жыл соңына дейін пайдалануға беру жоспарланып отыр. Нәтижесінде келер жылғы вегетациялық маусымда 9,7 мың гектар жаңа суармалы жер айналымға енгізіледі. Сонымен қатар Төлеби ауданындағы «Қарақуыс» су қоймасының құрылысы биыл аяқталып, 350 гектар жер сумен қамтамасыз етіледі.

Алдағы жылдары Ордабасы және Сауран аудандарында «Боралдай» және «Иқан су» су қоймаларын салу көзделген. Бұл жобалар толық іске асқан жағдайда Бөген су қоймасына қосымша 120 млн м³ ағын су жеткізіліп, Түркістан қаласы аумағындағы су мәселесін шешуге мүмкіндік туады. Биыл Ислам даму банкінің қаржысы есебінен су шаруашылығы инфрақұрылымын жаңғырту жұмыстары басталады. Бірінші кезеңде «Қазсушар» арқылы 63,2 млрд теңгеге 11 жоба, «Тұран су» кәсіпорны арқылы 73,6 млрд теңгеге 14 жоба іске асырылады. Нәтижесінде 296 шақырым канал бетонмен қапталып, 63 мың гектардан астам суармалы жердің сумен қамтамасыз етілуі жақсарады.

Су ресурстарын тиімді пайдалану мақсатында 2030 жылға дейін су үнемдеу технологияларын енгізу жоспары бекітілген. Жыл сайын 50 мың гектарға су үнемдеу технологияларын енгізу арқылы 2030 жылға қарай 622,8 млн м³ су үнемдеуге қол жеткізу көзделіп отыр. Биыл Мақтаарал, Шардара және Жетісай аудандарында 24 мың гектар алқапқа су үнемдеу технологияларын енгізу жоспарлануда. Қазіргі таңда 10,6 мың гектар жерге су үнемдеу технологиясын енгізу бойынша тауар өндірушілерден ұсыныстар түскен.

Түркістан облысында инвестициялық жобаларды арттыру мақсатында Өндірістік парктің құрылысы жүргізіліп жатыр. Жалпы аумағы 100 гектарды қамтитын парк аумағында 152 ғимарат салу жоспарланған. Жалпы тартылатын инвестиция көлемі – 308 млрд теңге. Өндірістік парк толығымен іске қосылған соң 6 040 жаңа жұмыс орны құрылады. Аталған нысанның тыныс-тіршілігімен танысу мақсатында БАҚ өкілдеріне арнайы баспасөз туры ұйымдастырылды.

Жалпы Өндірістік парк құрылысы 2 кезеңмен жүзеге асырылуда. Бірінші кезеңде 3 қатардан тұратын 40 ғимарат салынған. Бүгінде оның 32-сі іске қосылған. Тартылған инвестиция көлемі – 30,7 млрд. теңге, ашылған жұмыс орын саны – 700. Бүгінде жұмыс істеп тұрған өндіріс орындарының қатарында жаңбырлатып және тамшылатып суару жүйелерін шығаратын, ауыл шаруашылығына қажетті тракторларды және сэндвич панелдерді өндіретін «BNK Group» ЖШС, сондай-ақ мектепке арналған және медициналық, кеңселік жиһаздарды өндіретін «Ақниет Holding» ЖШС, өнеркәсіптік тоңазытқыштарды өндіретін украиндық «JASYL SUYQ QAZAQSTAN» ЖШС, тамшылатып суару жүйелерін шығаратын «Тұран су» ЖШС, медициналық жабдықтар өндіретін «Отар құрылыс» ЖШС, кеңсе және медициналық жиһаздарын, газ қазандықтарын өндіретін «Ақниет Holding» ЖШС, бейнекамералар өндіретін «BIR BELDEU BIR ZHOL TECHNOLOGY» ЖШС сынды кәсіпорындар бар. Сондай-ақ, пластикалық пакеттер мен қоқыс қаптарын өндіретін «Tur-Sapa» ЖШС, дрон құрылғысын дайындайтын «Avatar Agricultural» ЖШС, кептірілген жемістер өндіретін «Талифа» ЖШС, дәмдеуіштер шығаратын «Onelee Food Technology Co» ЖШС жұмыс істеп тұр. Ал екінші кезеңде 2025-2026 жылдары 70 гектар аумақта 112 ғимарат соғу жоспарлануда.

БАҚ өкілдері баспасөз туры барысынды бірнеше өндіріс орындарының жұмысымен танысты. Соның бірі – өнеркәсіптік тоңазытқыштарды өндіретін украиндық «JASYL SUYQ QAZAQSTAN» ЖШС. Жобаның жалпы құны – 20 млн евро. Жоба 2 кезең бойынша жүзеге асады. Қазіргі таңда бірінші жобасы аяқталып, 350 жұмысшы айына 4 мың тоңазытқыш құрастырып отыр. Екінші кезеңде 1 мың жұмыс орны құрылып, айына 10 мың тоңазытқыш дайындалмақ.