Балық шаруашылығын дамыту тек экономикалық пайда үшін ғана емес, табиғи экожүйені сақтаумен қатар жүруі қажет. Су көздерін қорғау, заңсыз балық аулауға жол бермеу, орман-тоғай, су айдындарын таза ұстау – баршаға ортақ міндет. Табиғатқа ұқыпты қарау балық қорының үздіксіз молаюына тікелей әсер етеді. Қорытындылай келе, балық шаруашылығы – өңірдің аграрлық әлеуетін арттыратын, халықтың әл-ауқатын жақсартатын, өңір экономикасына тың серпін беретін стратегиялық маңызды сала. Осы бағыттағы жұмыстарды жүйелі жалғастырып, қолдау шараларын күшейту арқылы өңірлердің дамуына зор үлес қосуға болады.

Биыл жалпы елімізде 12 мың тоннадан астам балық өсірілді. Балық шаруашылығы – экономикалық өсудің жоғары әлеуеті ретінде агроөнеркәсіптің маңызды салаларының бірі. Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен 2021–2030 жылдарға арналған Балық шаруашылығын дамыту бағдарламасы бекітілді. Бағдарламаның негізгі индикаторлары: 2030 жылға қарай балық өсіру көлемін жылына 7 мың тоннадан 270 мың тоннаға дейін арттыру; ішкі тұтынуды жылына 67 мың тоннадан 134 мың тоннаға дейін ұлғайту; балық ресурстарының табиғи популяциясын 7%-ға арттыру. Бұл жайлы ҚР АШМ Балық шаруашылығы комитетінің төрағасы Серік Сермағамбетов ОКҚ алаңында өткен баспасөз конференциясында айтқан болатын.

Оның хабарлауынша, ағымдағы жылдың 11 айында балық өнімдері нарығының көлемі 76,8 мың тоннаны құрады, бұл өткен жылмен салыстырғанда 10%-ға артық.

«Осы кезеңде 38,5 мың тонна балық ауланды, 12,2 мың тонна балық өсірілді. Бұл көрсеткіштер өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 10%-ға жоғары. Сонымен қатар ағымдағы жылы экспорт 7%-ға төмендеп, 12,7 мың тоннаны құрады, ал импорт 5%-ға өсіп, 38,8 мың тоннаға жетті», – деді ҚР АШМ Балық шаруашылығы комитетінің төрағасы Серік Сермағамбетов.

Халықтың жан басына шаққандағы балық тұтынуы 4 келіден 5 келіге өсті, алайда ұсынылатын көлем 14,5 келі болып белгіленген. Кәсіптік балық аулау негізінен Түркістан, Атырау, Қызылорда, Алматы және Шығыс Қазақстан облыстарында жүргізіледі. Балық аулаумен 700-ден астам балық шаруашылығы субъектілері айналысады, онда шамамен 12 мың балықшы еңбек етеді.

Елімізде 20 халықаралық және республикалық маңызы бар су айдыны тіркелген. Олар 366 учаскеге бөлінген, оның ішіндегі 271 учаске немесе 75%-ы 139 пайдаланушыға бекітілген. 95 учаске бос тұр. Жергілікті маңызы бар 2997 су айдынының 1578-і 1163 пайдаланушыға бекітілген. Резервтік қорда 1419 су айдыны бар. 2025 жылдың 31 желтоқсанына дейін балық аулауға 63 мың тонна көлемінде квота бөлінді, оның 38,5 мың тоннасы игерілді.

Балықты жылына жалпы қуаты 120 мың тонна болатын 72 кәсіпорын өңдейді, олардың 20-сы ЕО елдеріне балық өнімдерін экспорттауға құқылы. Балықтың 50 түрі әлемнің 21 еліне, яғни Германия, Латвия, Литва, Нидерланды, Ресей, Қытай және тағы басқа мемлекеттерге экспортталады. Жалпы, 2025 жылдың 10 айында балық өңдеу кәсіпорындары 45 мың тоннаға жуық ысталған, мұздатылған дайын өнім өндірді, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 10 мың тоннаға артық.

Ал, қайта өңделген өнім көлемін ұлғайту мақсатында елімізде мынадай шаралар көзделген: олар, балықты өңдеумен айналысатын субъектілер үшін ҚҚС-ты 70%-ға төмендету және қайта өңдеушілер үшін айналым қаражатын толықтыруға 5% жеңілдікпен несие беру. Сондай-ақ, өндірістік қуаттарды жүктеу мақсатында өңделмеген балықты экспорттауға жарты жылға тыйым салынды.

Түркістан облысында «Балық шаруашылығын дамытудың өңірлік бағдарламасы» шеңберінде тауарлы балық өсіру көлемін арттыруға нақты жоспарлар қабылданды. Мұндай жұмыстар ауыл шаруашылығы саласының жаңа бағыты ретінде қарқынды дамып келеді. 2030 жылға дейін тауарлы балық өсіру көлемін 20 000 тоннаға жеткізу жоспарлануда. Өткен жылы облыс көлемінде 7 000 тонна балық өндіріліп, бұл жоспар толық орындалған.  Бұл көрсеткіш — өңірдің құнарлы су ресурстарын тиімді қолдана отырып, балық шаруашылығын тұрақты дамытып отырғанының белгісі.Балық шаруашылығымен айналысатын кәсіпкерлер саны да едәуір өскен. 2025 жылғы мәлімет бойынша Түркістан облысында тауарлы балық өсірумен айналысатын кәсіпкерлер саны 231-ге жетті.

Бұл көрсеткіш соңғы жылдардағы инвестиция мен мемлекеттің қолдау бағдарламаларының нәтижесі. Қолдау шеңберінде кәсіпкерлерге субсидиялар беріліп, жаңа шаруашылықтар ашылуда. Өңірдегі жасанды көлдерде балық өсірудің негізгі өндірістік базасын қалыптастырады.Осы су айдындарында түрлі балық түрлері өсірілуде, мысалы, көмеш балық, карась, шортан, аҡ балығы және басқа да түрлер шығарылуда. Бір ғана ірі шаруашылықта күз айларында 50–60 тоннадай өнім алынатын жағдайлар бар. Елімізде балық шаруашылығы жалпы өсім тенденциясын көрсетуде. Өткен жылы жылы Қазақстанда жалпы 18 200 тонна балық өсірілген, оның ішінде Түркістан облысының үлесі шамамен 4 400 тонна — бұл республикадағы ең ірі көрсеткіштердің бірі. Бұл облыстың аталған салада көш бастап тұрған аймақтардың бірі екенін көрсетеді.

Балық шаруашылығын дамыту — ауыл шаруашылығының бәсекеге қабілетті бөлігін қалыптастыруға, тұрғындардың табысын арттыруға және экспорттық әлеуетті кеңейтуге бағытталған маңызды қадам. Талдау көрсеткендей, өңір балық өсіруден басқа аймақтарға үлгі болатындай нәтижелерге қол жеткізіп отыр.

Ордабасы ауданы да осындай жобаларды жүзеге асырудан кенде қалып отырған жоқ. Шұбар ауылының іргесіндегі «Арыс» өзенінің жағасында жұмыс істей бастаған «АҚ ОРДА Б» ЖК-нің өңірде балық өсіру шаруашылығы өркендеп келеді. Жалпы аумағы 4,5 гектар. Оның ішінде 1,3 га жерге тоған қазылып, 20 мың сазан шабағы жіберілген. Жоба құны – 20 млн теңге. Жылына 60 мың тонна сазан шабақтарын өсіріп отырған шұбарлық кәсіпкер Бақытжан Бекбосынов аталған кәсіпке ден қойған. Келесі жылдан бастап өз өнімін нарыққа шығаратын ол жергілікті үш азаматты тұрақты жұмыспен қамтып отыр. Кәсіпкердің айтуынша, тәжірибелік тұрғыда және өзге де бағыттарда кәсіпкерлерге жергілікті әкімдік тарапынан тиісті деңгейде көмектер ұйымдастырылуда. Бүгінде кәсіпкер тағы 3,0 га жерге тоған қазуды жоспарлауда. Айта кетсек, қазіргі таңда Ордабасы ауданында балық өсіру саласы кең өріс алып келе жатыр.

Келесі кезекте, Келес ауданындағы балық шаруашылығы жайында айта кеткен жөн.Ауданның климаттық жағдайы балық шаруашылығына қолайлы. Бүгінде тұрғындар жаңа технологияларды қолдану арқылы балық өсіру саласында белсенділік танытуда. Ақтөбе ауылдық округіндегі «Бозсу» шаруақожалығы 4,8 гектар аумаққа балық өсіріп, дайын өнімді ішкі нарыққа шығарып жатыр.

«— Бүгінде балықтың аққайран және сазан түрін өсірудеміз. Шабақты Өзбекстаннан және көрші Сарыағаш ауданынан алдық. Жалпы 1 млн дана балық уылдырығын тастадық. Балық салмағы 150 грамм болғанда шаруаларға саудаладық,»– дейді шаруақожалық басшысы.

Айта кетейік, Келес ауданында балық өсірумен айналысатын кәсіпорындар мен фермерлік шаруашылықтар қатары артып, бұл жергілікті экономиканың дамуында маңызды рөл атқаруда. Оған қоса, жергілікті су айдындарында биологиялық теңгерімді сақтау үшін арнайы шаралар қолға алынған. Алдағы уақытта Келес ауданында балық шаруашылығын одан әрі дамыту мақсатында инвестициялар тартылып, заманауи технологияларды қолдану көзделуде.

Бұл бағыттағы тағы бір ауқымды жобалардың бірін айтар болсақ, Түркістан қаласында заманауи балық шаруашылығы кластері құрылады. Түркістан қаласының әкімі Әзімбек Пазылбекұлы Өзбекстан Республикасынан келген инвесторлармен кездесіп, оның нәтижесінде әуежай жанындағы жағажайда заманауи балық шаруашылығы кластерін дамытуға бағытталған жаңа инвестициялық жобаның жүзеге асырылу барысын талқылаған болатын. Қала әкімі инвесторлармен бірге жобаның жоспарланған аумағына арнайы барып, ондағы инфрақұрылымдық және инвестициялық мүмкіндіктерді де таныстырған.

Аталған жобаға Өзбекстандық инвесторлар тарапынан 5 миллион АҚШ доллары көлемінде жеке инвестиция тарту көзделіп отыр. Жалпы аумағы 100 гектарды құрайтын кешеннің 70 гектары — су қоймаларына, 10 гектары — интенсивті бассейндерге, ал қалған 20 гектары — әкімшілік және өндірістік нысандар мен туристік инфрақұрылымға арналмақ.

Жоба шеңберінде инкубациялық құрылғылар, балық өсіруге арналған интенсивті су айдындары, шабақ және балапан балық өсіретін шаруашылықтар құрылып, сонымен қатар 200 орынға арналған заманауи қонақүй мен мейрамхана салу жоспарлануда. Жоба толық іске қосылған кезде жылына 1000 тонна балық, 50 миллион дана шабақ және 400 мың балапан балық өсіріледі деп күтілуде. Жобаны жүзеге асыру алты кезеңнен тұрады. Толық іске қосылу мерзімі — 2 жыл. Сонымен қатар, 100-ден астам жаңа жұмыс орны ашылмақ. Қазіргі таңда тараптар арасында өзара ынтымақтастықты бекітуге бағытталған құжаттар дайындалып жатыр. Жоба аясында инвестициялық меморандум жобасы да қаралуда.

Жалпы Түркістан облысында балық шаруашылығын дамыту үшін келесі бағыттарға баса назар аудару маңызды. Яғни су қоймаларын тиімді пайдалану және молайту жұмыстары және балық түрлерін көбейту, сапалы тұқыммен қамтамасыз ету. Одан бөлек заманауи технологияларды енгізу қазіргі заман талабы болып тұр. Ал жергілікті билік тарапынан кәсіпкерлерге қолдау, жеңілдетілген несие мен инфрақұрылымдық көмек әрқашан көрсетіледі. Кәсіпкерлердің басты міндеті заңды талаптарды сақтап, табиғи тепе-теңдікті бұзбай дамыту болып табылады.

Туризм – өңірдің экономикасын нығайтып, әлеуметтік-мәдени дамуына серпін беретін маңызды сала. Түркістан облысы табиғи байлығы мол, көрікті таулы және тарихи-мәдени мұрасы терең аймақ болғандықтан, туризмді дамытуға үлкен мүмкіндікке ие.Өңірде осы саланы дамыту үшін жан-жақты жұмыс жүргізіліп жатыр. Түркістан облысында орналасқан ерекше қорғалатын табиғи аумақтарда туристік-рекрациялық мақсатта 30 туристік соқпақ пен маршруттар құрылған. Соның бірі – «Ақсу-Жабағылы» қорығы.

Қорық аумағында 10 туристік соқпақ отандық және шетелдік туристерге сапалы қызмет көрсетіп келеді. Бұл соқпақтар арқылы таулардың әсем табиғатын, өсімдіктер дүниесін тамашалап қана қоймай, жабайы жан-жануарлармен жиі ұшырасуға болады. Атап айтқанда, жабайы шошқа, Сібір тауешкісі, Түркістан сілеусіні сияқты тағы басқа аңдар осы қорық аумағында мекен етеді. Сондай-ақ мұнда сирек кездесетін жануарлар – Тянь-Шань қоңыр аюы, Сібір тау ешкісі, Тянь-шань және Қаратау арқарлары және қар барысын кездестіруге болады.

1926 жылы республикалық маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақ «Ақсу-Жабағылы» мемлекеттік табиғи қорығы құрылған. 2026 жылы қорыққа 100 жыл толады.

Мамандардың айтуынша, қорықтың фаунасы мен флорасы 2457 өсімдік пен жануардан тұрады. Қорықта құстардың 267 түрі, сүтқоректілердің 52 түрі, бауырымен жорғалаушылардың 32 түрі, қосмекендердің 267 түрі кездеседі. Мұнда қорғауды қажет ететін жануарлар мен құстардың сирек түрлері кездесетін болғандықтан оларды қорғап, табиғи қалыпта сақтау мақсатында күзет инспекторлары қызмет етуде. Қорық аумағын 28 мемлекеттік инспектор күзетеді. Атап айтсақ, 1 күзет қызметінің бастығы, 1 өрт сөндіру станциясының басшысы, 11 жедел топ мемлекеттік инспекторы бар. Сондай-ақ 1 байланыс инженері, 2 бас орманшы, 12 кордон инспекторы жұмыс істейді. Қорықта сұғанақтықпен күресу мақсатында рейдтік іс-шаралар тұрақты түрде жүргізіледі.

Сондай-ақ қорық кеңсесінде жабайы аң-құстарға арналған музей орналасқан. Өткен жылы қорық 2500 турист қабылдаған. Елімізден бөлек өзге шетелдерден туристер келген. Бүгінгі таңда Жабағылы ауылында қорықтың 10 адамға арналған қонақүйі мен жеке кәсіпкерлердің қонақүйлері жұмыс істейді. Әсіресе, жаз айларында туристердің саны артады. Негізі, қорық аумағында туризм саласы дамыса, ең алдымен өңір экономикасына тікелей пайда әкеледі. Жаңа жұмыс орындары ашылады, қызмет көрсету сапасы жақсарады, шағын және орта бизнес өркендейді. Қонақ үйлер, демалыс орындары, қоғамдық тамақтану орындары, көлік және сервистік қызмет түрлері дами түседі. Бұл – халықтың табысын арттырып, тұрмыс сапасын жақсартудың нақты жолы.

Табиғи туризм, экотуризм бағыттарының дамуы да маңызды. Ақсу–Жабағылы қорығы, Сайрам-Өгем мемлекеттік ұлттық паркі сияқты бірегей табиғи аймақтар экотуризмді жандандыруға зор мүмкіндік береді. Қорыта айтқанда, туризм Түркістан облысы үшін тек экономикалық емес, әлеуметтік, мәдени және рухани тұрғыдан да маңызды сала. Бұл бағытты жүйелі түрде дамытып, инфрақұрылымды нығайту, сервистік қызмет сапасын арттыру – өңірдің болашағы мен беделін өсіретін басты міндеттердің бірі.

Түркістан облысының орталығы Түркістан қаласында Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаевтың бастамасымен қолға алынған «Таза Қазақстан» бағдарламасы аясында жүйелі түрде тазалық жұмыстары және сенбілік іс-шаралары ұйымдастырылып келеді. Оған зиялы қауым өкілдері де, мемлекеттік қызметшілер де, түрлі үкіметтік емес ұйымдар мен шахардың тұрғындары да белсенді түрде атсалысып келеді. Президент бастамасын жақсылыққа балайтын жандардың пікірі де қазіргі Түркістанның өркендеуімен үндеседі.

Мәдениет қараткері Ұлжан Мұстафаева:

« – Түркістан облысында «Таза Қазақстан» бағдарламасы аясында ауқымды сенбілік өтті. Оған, жалпы, облыс көлемінде оған 50 мыңнан аса тұрғын қатысып, 17 мың ағаш көшеті егілді. Экологиялық бастамаға Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеров те қолдау білдіріп, Түркістандағы «Парасат» саябағы аумағында көшет отырғызды. Аға буын мен зиялы қауым өкілдерімен, жастармен кездесіп, аймақты көгалдандыру, жасыл желекті көбейту маңызды екенін жеткізді. -Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаевтың бастамасымен қолға алынған «Таза Қазақстан» бағдарламасы бәріміз үшін маңызды. Қоршаған орта таза болса, қоғам тазарады. Ағаш егіп, айналаны таза ұстау әрбір тұрғынның міндеті болуы керек. Бүгінгі экологиялық іс-шараде белсенділік танытқан ардагерлерге, жастарға, тазалық мекемесінің қызметкерлеріне, тұрғындарға алғысымды білдіремін, – деді облыс әкімі Нұралхан Көшеров. «Парасат» саябағында 120 көшет отырғызылып, жасыл желек аумағы ұлғая түсті. Мен де көрікті қаламыздың тұрғыны және мәдениет қайраткері ретінде белсенділік танытып, қаладағы ардагерлер мен аға буын өкілдері, аналар алқасының мүшелерімен бірге іс-шараға арнайы қатысқан болатынмын. Мақсатым – туған қаланы жайқалтуға үлес қосу. Қаламыздың тазалығы мен көркеюіне себепкер болатын акцияға немеремді де ертіп бардым. Себебі біздің  ұрпағымыз еліміздің болашағы. Олар осындай игі істерді санасына сіңіруі тиіс. Туған жеріне жақсылық жасауды, тазалық мәдениетін білуі керек деп есептеймін. Сонымен қатар, барша түркістандықтарды «Таза Қазақстан» бағдарламасына үлес қосуға шақырамын!»

Түркістан қаласының тұрғыны, көпбалалы ана Гүлнұр Жангелдіқызы:

 « – Мен – осы елдің, оның ішінде киелі мекен, мәдени-рухани астанамыз Түркістан қаласының тұрғынымын. Соңғы жылдары туған қаламның қалай жаңарып, өзгеріп, көркейіп жатқанын күн сайын көзіммен көріп келемін. Бұрын қарапайым шаһар болып көрінетін Түркістан бүгінгі таңда әдемі сәулеті бар, заманауи инфрақұрылымы дамыған, таза әрі жайлы қалаға айналды. Бұл – әр тұрғын үшін мақтаныш, әр жүрекке қуаныш. Қайта түлеген Түркістанның жаңа бейнесі,қала көшелерінің кеңейтіліп, абаттандырылуы, аулалардың тәртіпке келтірілуі, демалыс орындарының көбеюі Түркістанның көркін айрықша айшықтады. Жаңа саябақтар, гүлзарлар, жарық шамдармен көмкерілген аллеялар – қаланың ерекше келбетін қалыптастырды. Ең бастысы тазалық – қала мәдениетінің айнасы ғой. Қуантатыны – тек биліктің жұмысы емес, тұрғындардың да сана-сезімі өзгеріп келеді. Адамдар көшеге қоқыс тастамауға, өз аулаларын таза ұстауға, қоғамдық орындарды күтіп ұстауға үйреніп жатыр. Мектеп оқушылары, жастар, қоғамдық ұйымдар ұйымдасқан түрде сенбіліктер өткізіп, «Таза қала – ортақ жауапкершілік» деген түсінік қалыптасты. Түркістанның қазіргі көрінісі – осы бірліктің, ұйымшылдықтың нәтижесі.»

Түркістан қаласының тұрғыны, жеке кәсіпкер Ақерке Айдарқызы:

« – Түркістан тек әсемдігімен ғана емес, рухымен де ерекше. Қожа Ахмет Ясауи кесенесі мен тарихи орындар қаланың рухани тынысын сақтап тұр. Ежелгі тарих пен қазіргі заман үйлесім тапқандай. Таза қала – таза сана, тәртіп пен мәдениеттің белгісі екенін Түркістан дәлелдеп отыр. Қарапайым тұрғын ретінде баламыз таза, әдемі қалада өсіп жатқанына, қонақ келгенде ұялмай көрсетер шаһарымыз бар екеніне, күн сайын жаңарып, көркейіп жатқан Түркістанға шын жүректен қуанып, мақтанамыз. Бүгінгі Түркістан – тазалықтың үлгісі, жүйелі еңбектің нәтижесі, келешекке сенім сыйлайтын қала. Таза қала – тек жақсы көрініс емес, ол – мәдениет, тәрбие, жауапкершілік. Осы жолдан таймай, бірге еңбек етсек, Түркістан одан әрі көркейе беретініне сенемін. Әсем Түркістан – баршамыздың ортақ мақтанышымыз!»

Түркістан қалалық ардагерлер кеңесінің төрағасы, ардагер ұстаз Жарынбек Құлбайымбетов:

« – Соңғы жылдары елімізде көтеріліп жатқан “Таза Қазақстан” бастамасы мен үшін жай ғана акция емес, қоғамдық сананы оятатын, елдің мәдени деңгейін көрсететін үлкен қозғалысқа айналды. Өйткені тазалық – тек аула тазалау емес, ол – тәрбие, жауапкершілік, ұрпаққа деген аманат. Табиғатқа құрмет – болашаққа қамқорлық. Біз табиғаты көркем, кең далалы елде өмір сүріп отырмыз. Бірақ кейде өз қолымызбен табиғатқа зиян келтіріп, қоршаған ортаға салғырт қарап жататынымыз жасырын емес. Жол бойындағы қоқыс, лас өзен, күтімсіз аула – бәрі өз мәдениетіміздің айнасы. Сондықтан “Таза Қазақстан” бастамасы ең алдымен бізді ойландырды. – Біз осындай елде өмір сүргіміз келе ме? – Балаларымызға қандай жер қалдырғымыз келеді? Жауабы анық – таза, көркейген, жайлы Қазақстан! Қуантатыны – халықтың көзқарасы өзгеріп келеді. Ауылда да, қалада да тұрғындардың бірігіп сенбілік жасауы, мектеп оқушыларының, жастардың белсенділігі, қоғамдық ұйымдардың атсалысуы – үлкен өзгерістің белгісі. Қазіргі кезде  көшелер тазалануда, саябақтар абаттандырылуда, су көздерін қорғау ісі күшейтілуде және қоқыс сұрыптау мәдениеті қалыптасуда. Бұл – науқандық шара емес, тұрақты үрдіске айналуы тиіс дәстүр. Менің ойымша, ең үлкен тазалық – әрбір үйдің, әр адамның жауапкершілігінен басталады. Егер әркім өз ауласын таза ұстаса, көшеге қоқыс тастамаса, табиғатты бүлдірмесе жіне бейжай қарамаса, онда бүкіл елдің келбеті өзгереді. “Меннен не өзгереді?” деген түсінік енді болмауы керек. Себебі үлкен өзгеріс – шағын әрекеттерден басталады. Балаларға қалдыратын ең үлкен мұра біз не деп ойлаймыз? Біз баламызға байлық, дүние қалдырғымыз келеді. Бірақ ең үлкен байлық – таза ауа, таза су, жасыл табиғат. Егер біз бүгін табиғатты қорғамасақ, ертең кеш болуы мүмкін. Сондықтан “Таза Қазақстан” – тек бүгінгі міндет емес, ұрпақ алдындағы жауапкершілік. Менің бұл ретте айтарым Таза Қазақстанды билік те, ұйым да, бір адам да жалғыз жасай алмайды. Оны бәріміз бірігіп жасаймыз. Әрқайсымыз өзіміз тұрған жерден бастап үлес қосайық. Тек сонда ғана еліміз шын мәнінде таза, көркейген, жайлы мемлекетке айналады.»

Түркістан қаласында инфрақұрылымды дамыту және абаттандыру бағытындағы ауқымды жұмыстар жоспарға сай жүзеге асып келеді. Түркістан қаласының әкімі Әзімбек Пазылбекұлы аймақтағы бірнеше маңызды нысандардың құрылыс, көгалдандыру және инженерлік жұмыстардың орындалу барысын ұдайы аралап, жұмыс қарқынын басты бақылауға алған.

Алдымен жаңа қала аумағындағы құрылыс алаңдарында құрылыс қалдықтарын толық жою және нысандардың сыртқы қоршауларын ретке келтіру жұмыстары назарға алынды. Бұл бағыттағы жұмыстардың сапасы мен мерзімі қатаң бақылауда болып, жауапты сала өкілдерімен тұрақты мониторинг жұмыстары жүргізілетін болады. Шахар басшысы құрылыс нысандары тазалық жұмыстарын ұдайы жүргізуді және қоршаған ортаны қорғауды, қоқыс қалдықтары дер кезінде тазалауды тапсырып, жауаптыларға ескертулер жасап келеді.

Қаладағы негізгі магистралды бағыттардың бірі – Саттарханов даңғылы мен Әуежай тас жолы бойында да көгалдандыру жұмыстары қызу қарқынмен жалғасуда. Жалпы әуежай мен Саттарханов даңғылы бойына 15 000 түп раушан гүлі отырғызылуда.

Сондай-ақ, Жібек жолы тұрғын үй кешеніне апаратын 26-көшеде жол-құрылыс жұмыстары жүргізілуде. Жол сапасы, инфрақұрылымдық стандарттардың орындалуы және жұмыс кестесіне сәйкестігі мұқият тексеріліп, тараптардан тиісті ұсыныстар берілген.

Айта кетейік, 5,2 гектар аумақты қамтитын «Жібек жолы» тұрғын үй кешенінің құрылысы да белсенді түрде жүріп жатыр. Арендалық және кредиттік үйлерден тұратын бұл жобада 344 пәтер қамтылған. Қазіргі кезде құрылыс жұмыстарының 75 пайызы аяқталған, нысанды сапалы әрі белгіленген мерзімде бітіру бағытында жұмыстар жалғасуда. Сонымен қатар нысанның аймағын абаттандыру мәселесі де назардан тыс қалмайды.

Түркістан қаласының әкімі Әзімбек Пазылбекұлы 5000 орындық мешіттің құрылыс, абаттандыру жұмыстарын да басты назарға алып отыр. Қазіргі таңда қасбет және мұнара толық дайын, инженерлік жүйелер тартылып, терезелер орнатылған. Ішкі әрлеу жұмыстары жүргізілуде. Нысанда 30-дан астам жұмысшы мен 9 техника жұмылдырылған. Алдағы уақытта мешіт аумағында жасыл желек көлемін арттыру жоспарлануда.

Сонымен қатар, Түркістан қаласындағы негізі жолдардың бірі- Айналма жол бойына қоршау орнату және Б.Майлин көшесіндегі реконструкциялау жұмыстарының мәселесі қаралып, тиісті сәулеттік ұсыныстар зерделенді.

Қала әкімі Әзімбек Пазылбекұлы Өндірістік парк пен арнайы экономикалық аймақ аумағында атқарылып жатқан жұмыстарды аралап, инфрақұрылымды ретке келтіру және тазалық деңгейін күшейту бойынша бірқатар нақты тапсырмалар берді. Бүгінде мұнда 5000 түп ағаш отырғызылып, кіші өндірістік 5 ғимараттың құрылысы мен абаттандыру жұмыстары жүргізілуде.

« – Түркістан – тек облыс орталығы ғана емес, бүкіл еліміздің рухани астанасы, тарих пен мәдениеттің тоғысқан қасиетті мекені. Осындай киелі шаһарды көркейту, абаттандыру және заманауи инфрақұрылыммен қамтамасыз ету – уақыт талабы әрі әрбір тұрғынның ортақ міндеті. Түркістанды абаттандыру – бұл тек жол салу немесе көгалдандыру ғана емес, бұл тұрғындарға жайлы өмір сүру ортасын қалыптастыру, туристерге қолайлы жағдай жасау, қала келбетін жақсартып, халықаралық деңгейдегі мәдени орталыққа айналдыру. Көгалданған көшелер, тынығу орындары, таза аулалар – халықтың денсаулығына, көңіл-күйіне, өмір сапасына тікелей әсер етеді. Түркістан көркейсе – өңір дамиды, өңір дамыса – ел экономикасы нығаяды.» – дейді Түркістан қаласының әкімі Әзімбек Пазылбекұлы

Қала инфрақұрылымын дамыту дегеніміз: сапалы жолдар, тұрақты жарық және газ жүйесі, таза ауыз су мен кәріз жүйесі, қоғамдық көлік қызметінің жақсаруы, қауіпсіздік, цифрландыру және коммуналдық қызметтердің қолжетімді болуы. Аталған бағыттағы жұмыстар облыс орталығында кезең-кезеңімен жүзеге асырылып жатыр. Тиісінше инфрақұрылым дамыса, жаңа жұмыс орындары ашылып кәсіпкерлік өркендейді, инвестиция тартылады, қала бюджеті көбейеді және жастарға мүмкіндік пайда болады. Сонымен бірге, туристік әлеует артады. Түркістанға келген әр қонақ қала мәдениетін, тазалығын, тәртібін көріп, жақсы пікір қалыптастырады. Бұл – халықаралық деңгейдегі беделдің қалыптасуына мүмкіндік береді. Одан бөлек қаланы абаттандыру жұмыстары экологиямен тікелей байланысты. Көгалдандыру, саябақтар салу, көшелер мен арық-атыздарды қоқыстан тазалау – табиғатты қорғаудың маңызды бөлігі. Бұл – болашақ ұрпақ үшін жасалатын игі іс деп айтуға болады.

Расында Түркістанды көркейту – тек биліктің жұмысы емес, баршаның міндеті. Әр тұрғын таза ұстауға, тәртіп сақтауға, жасалып жатқан жұмыстарға қолдау көрсетуге үлес қосса – қасиетті шаһар нағыз заманауи, жайлы, тартымды қалаға айналады.

@Ақерке Исманова – TAQ.KZ ақпараттық агентігінің тілшісі.

Түркістан облысында 3 млн 472 мың гектарды құрайтын мемлекеттік орман қоры жерлері бар. Орманмен көмкерілген алқабы- 1 млн 587 мың гектар немесе 45,7 пайыз,  далалы құмды алқабы – 1 млн 884 мың гектар немесе 54,3 пайызды құрайды. Бұл, республикаға бағынысты ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды және орман шаруашылығы жерлерін қоса есептегенде облыстың жер көлемінің
30 пайыз бөлігін құрайды.  Жалпы Түркістан облысының  жер көлемі – 11 млн.610 мың гектар.

Мемлекет басшысының мемлекеттік орман қоры жерлеріне 2 млрд. ағаш отырғызу бойынша тапсырмасына сәйкес, облыста  Кешенді жоспар әзірленіп, Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігімен келісіле отырып, облыс әкімдігімен     2021-2027 жылға дейін 110,2 мың гектар жерге 170 млн көшет егу үшін бекітілген. Президент Аппараттының хаттамалық тапсырмасына сәйкес  2029 жылға дейін қосымша көлемін 2 есеге көбейту ұсынылған.

Жоспар бойынша елді мекендерді көгалдандыруға облыстағы орман шаруашылығы мекемелерінің тұқымбақтарынан 2022 жылы-251685, 2023 жылы-1088644, 2024 жылы – 997 329 дана әртүрлі көшеттер босатылып, тапсырма аясында 2021-2024 жылдарда облыс көлемінде жалпы 2 736,0 мың дана көшет отырғызылды.

2025 жылы облыстың  аудан, қалаларына жалпы  1 млн-нан астам көшет босату жоспарлануда. Бүгінгі күні  басқармаға қарасты тұқымбақтардан (орман шаруашылықтар) көктем айларына жоспарланған көшет көлемінен 439 965 дана босатылып, одан бөлек аудан, қала әкімдіктерінің бюджеті және демеушілер есебінен  69 874 көшет алынса, жалпы көктемгі маусымда 509 839 дана көшет отырғызылды. Орман шаруашылығы нұсқаулықтарында 30% көлемде толықтыру шаралары қарастырылған. Көшеттердің көнімділігін тексеру анықтау және аудан, қала  әкімдіктерінің сұраныстарына сай 2026 жылы – 224,2 мың дана (15%), 2027 жылы – 149,5 мың дана (10%) және 2028 жылы –  74,6 мың дана (5%), жалпы 448 559 дана қосымша көшеттер босату жоспарлануда.

2024 жылы орман питомниктерінде 30,0 млн.-нан аса көшеттер өсірілсе, орман питомниктерінің санын ұлғайту, көшет сапасын жақсарту бағытындағы жұмыстар барысында  2025 жылы – 35,0  млн, 2027 жылға 40,0 млн, 2029 жылға 60 млн көшет өсіру жоспарлануда. Бүгінгі күнге орман шаруашылығы мекемелерінің жалпы көлемі 342 гектарды құрайтын, 21 орман питомнигі бар, көшеттің 17 түрі өндіріледі.

Көшет өндірудің саны, сапасы және түрлері бойынша Түркістан облысы Республка көлемінде алдыңғы қатарда. Қазіргі таңда өзіңіздің тапсырмаңызға сәйкес, басқармаға қарасты орман шаруашылықтарының тұқымбақтарында көшеттерге тиісті көлемде  суару және дәрі беру жұмыстары күшейтіліп, стандартқа сай бойы 1,5-2,0 метрден кем емес көшеттермен қамтамасыз етуге толық мүмкіндік бар. Сол себепті Өңіріміздің климаты ыстық және жердің тұзды, сортаң, топырақты болуына байланысты тиісті көшеттер егілуін және  жазғы маусымдағы суару жұмыстарын күшейту, түнгі және күндізгі кезекшіліктер мен тасымалдау, алып кету күндерін нақтылап бекітілген қызметкерлер  қатаң бақылауды қамтамасыз ету қажет.

2021-2024 жылдарда жалпы  79 мың га аумаққа, 117 млн көшет егілді, бұл 46 пайызды құрайды. Ағаш отырғызу жұмыстары бойынша жоспарланған көлемдер жылма-жыл артуда. Оның ішінде 14 орман питомнигі, жалпы көлемі 237 га тұрақты, 8 орман питомнигі 105 га уақытша питомниктер.

Жергілікті жерсіндірілген жапырақты (қарағаш, шаған, емен, айлант), қылқанды (бозарша, арша, қарағай) жеміс ағаштары (өрік, алма, шие, шабдалы) мен биылғы жылы гүлді ағаш-бұта (сирийская роза, лигустра) түрлерін отырғызуға басымдылық беріледі. 2025 жылдың маусым айында басқарма тарапынан зерделеу жұмыстарын жүргізу барысында келесі жағдай орын алған. Түркістан облысында 2021-2025 жылдар аралығында  1,1 млн көшет отырғызу іс-шараға сәйкес, 801 елді мекеннің 90% көгалдандыруға 4 млн-ға жуық көшет егу жоспарланған. Елді мекендерде егілген көшеттерді ерекше күтіп-бапталып, суғару және қоршаумен қамтамасыз етілген жағдайда көшеттердің көнімділігі  80 пайыздан төмен болмауы керек.

Облыс бойынша аудан, қала аумақтарында 2024 жылдың күзі және 2025 жылдың көктемінде отырғызылған көшеттердің жалпы өнімділігі 56,2 пайызды, қоршаулар 71,1 пайызды және суару  68,6 пайызды құрайды. Суару жүйесі мен күтіп баптау жұмыстарының деңгейі төмен, күндізгі және түнгі суару кезекшіліктері ұйымдастырылмағандықтан маусым айындағы нәтиже төмен деңгейде екені анықталды. Әрбір аудан, қала босатылған көшеттерді уақытынан кешікпей алып, суару жүйесі мен қоршауы сапалы дайындалған жерге отырғызса көшеттердің көнімділігі жоғары болатындығы белгілі фактор .

Жұмысты дұрыс деңгейде ұйымдастырған Арыс, Түркістан қалалары, Созақ, Келес, Ордабасы, Шардара аудандарынан көшеттердің өнімділігі жоғары және сапалы екенін көруге болады. Бұл аудандарда көшеттің санына емес сапасына көңіл бөлінген. Арыс қаласында өткізілген семинардың қорытындысына сәйкес, Сіздің хаттамалық тапсырмаңыз бойынша аудан, қалалар өз аймақтарында жергілікті тұқымбақ ұйымдастыру тапсырылған, бұл бағытта аудан әкімдіктері тек хат жүзінде ғана мәлімет берілуде.

Бүгінгі күні аудан, қала әкімдіктерінен биылғы егілетін көшеттер көлемдері мен түрлерін нақтылау мақсатында жұмысшы топ құрылып аралау шаралары жүргізіліп, мәлімет жинақталды. Көшеттерді босатуда аудандардың климаттық ерекшелігі ескеріліп, әр лесхозға үйлестіру және қадағалауға аудан, қалалардан жауапты қызметкерлер нақтыланып, облыс әкімінің орынбасары Н.Тұрашбековпен бекітілген. Қазіргі таңда қосымша сұраныс болған жағдайда аталған көлемді толық қамтуға мүмкіндігіміз бар. Барлық аудан, қалаға күзгі ағаш егу маусымына дайындығы және жоспары бойынша 21.08.2025 жылы №29/1972 хатпен жолданған.

@Түркістан облысында Көгалдандыру жұмыстарының атқарылу деңгейі және күтіп-баптау жұмыстарының атқарылу барысы туралы Табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасының мәліметі