Ақсу–Жабағылы мемлекеттік табиғи қорығының қызметкерлері қылқан жапырақты ағаштардың жас өскіндерін қорғау мақсатында «Арша қорғау» атты рейдтік жұмыстарын жүргізді.

Қылқан жапырақты ағаштардың жас өскіндерін қорғау – болашақ орманның кепілі. Қылқан жапырақты ағаштар табиғаттың жасыл белбеуі ғана емес, экожүйенің тұрақтылығын сақтайтын, ауаны тазартып, жердің бедерін қорғап, климатты реттейтін ерекше байлық. Сондықтан олардың жас өскіндерін қорғау – табиғатты сақтаудың ең маңызды бағыттарының бірі. Себебі бүгін отырғызылған немесе табиғи жолмен шыққан әрбір жас өскін – ертеңгі орман, келешек ұрпақтың аманаты.

Қылқан жапырақты ағаштардың, әсіресе арша, шырша, қарағай, самырсын сияқты түрлерінің өсуі баяу жүреді. Кішкентай көшет үлкен ағашқа айналуы үшін ондаған жыл қажет. Осы ұзақ мерзім ішінде олар табиғи факторлар мен адам әрекетінен қауіп көреді. Егер бүгін өскін сақталмаса, ертең орман жаңармайды. Ал, жас өскіндерді қорғау арқылы орман қоры сақталады, табиғи тепе-теңдік бұзылмайды, одан бөлек топырақ құнарсыздануының алдын алуға сеп болады. Олар арқылы ауа сапасы жақсарып, оттегі қоры көбейеді, жануарлар мен құстардың тіршілік ортасы сақталады.

« – Қылқанды ормандардың жас ағаштары көбіне мына жағдайлардан зардап шегеді. Олар заңсыз ағаш кесу, өрт қауіпі және адамдардың немқұрайлығы және мал таптау, жайылымның бақылаусыз пайдаланылуы, сонымен қатар қоқыс тастау, топырақты ластау, құрылыс, инертті материал өндіру сияқты заңсыз жер пайдалану және табиғи апаттар мен қолайсыз климаттық жағдайлар әсер етеді. Осының бәрі жас ағаштардың өсіп-жетілуіне зиян келтіріп, орманның жаңару процесін тежейді. Сондықтан жас өскіндерді қорғау – тек орман қызметкерлерінің емес, бүкіл қоғамның ортақ міндеті. Қазіргі таңда бұл бағытта бірнеше маңызды шараны жүзеге асыру қажет деп есептейміз. Яғни, заң талаптарын сақтау және бақылауды күшейту және заңсыз кесу, рұқсатсыз жер пайдалану, инертті материал өндіру сияқты әрекеттерге жол бермеу керек. Орманда от жақпау, темекі тастамау, қоқыс қалдырмау – әр азаматтың жауапкершілігі. Мектеп оқушыларына, жастарға, ауыл тұрғындарына  да табиғат қорғаудың маңызын түсіндіру – болашақ үшін қажет. Көшет отырғызу, орманды қалпына келтіру акцияларына белсенді қатысу табиғатқа нақты көмек. Жергілікті тұрғындар табиғатқа зиян келтірген жағдайды дер кезінде хабарлап, жауапкершілік танытса – үлкен үлес болар еді. Себебі қылқан жапырақты жас ағаштарды қорғау тек экология үшін ғана емес, адами тұрғыдан да маңызды. Орман – халықтың тыныс алатын кеңістігі, денсаулыққа пайдалы табиғи ресурс, рухани демалыс орны. Әрі бұл – елдің табиғи байлығы, ұлттық қазынасы. Жас өскін – ертеңгі жасыл орман, ал жасыл орман – елдің болашағы. Сондықтан оны қорғау – табиғатқа деген сүйіспеншілік пен жауапкершіліктің белгісі Қылқан жапырақты ағаштардың жас өскіндерін қорғау – экологиялық қауіпсіздікті қамтамасыз етудің маңызды қадамы. Табиғатты аялау, жас көшеттерді сақтау – тек бүгінгі күннің емес, болашақ ұрпақ алдындағы борыш. Әр адам табиғатқа жанашырлық танытып, жас өскіндерді қорғауға үлес қосса, ертең еліміз жасыл ормандары жайқалған, экологиясы таза, өмір сапасы жоғары өңірге айналары анық.» – дейді қорықтың  қызметкерлері.

Сондай-ақ, Ақсу-Жабағылы қорығының қызметкерлері ауыл тұрғындарымен кездесіп, 2025 жылдың жұмыс жоспарына сәйкес сирек кездесетін ҚР Қызыл кітабына енген “Тянь-Шань арқарын сақтайық” атты далалық түсіндіру, үгіт-насихат жұмыстарын жүргізіп, үнпарақтар таратты.

Тянь-Шань арқары – Қазақстан табиғатының мақтанышы, таулы өңірдің сәні, экожүйенің маңызды бөлігі. Бір кездері саны мол болған бұл сирек жануар бүгінде жойылып кету қаупі бар түрлер қатарына жақындап отыр. Сондықтан табиғатты қорғау ұйымдары мен орман шаруашылығы қызметкерлері, жергілікті билік және қоғам өкілдері де «Тянь-Шань арқарын сақтайық!» атты далалық түсіндіру жұмыстарын ұйымдастырып тұрады. Бұл шараның мақсаты – халықтың экологиялық санасын арттыру, арқарды қорғаудың маңызын түсіндіру және браконьерлікке қарсы күресті күшейту.

Тянь-Шань арқары – биік таулар мен қия жартастарды мекен ететін, ерекше бейімделгіш жануар. Өкінішке қарай, соңғы жылдары табиғи ортаға адам қолының араласуы, заңсыз аңшылық, жаю аймақтарының кеңеюі және климаттық өзгерістер арқалардың санына кері әсерін тигізіп отыр. Сондықтан бұл бағытта ұдайы түсіндіру жұмыстарын жүргізу маңызды. Одан бөлек мектеп оқушылары мен жастарға да табиғатқа жауапкершілікпен қарау, сирек жануарларды қорғау туралы сабақтар мен кездесулер ұйымдастырылуда.

«- Арқарды сақтау – тек бір жануарды қорғау емес, бүкіл таулы экожүйені қорғау деген сөз. Егер арқар жойылса табиғи тепе-теңдік бұзылады, басқа жануарлар мен өсімдіктер әлеміне әсер етеді және табиғаттың тарихи-мәдени құндылығы жоғалады.Сондықтан әрбір азамат бұл мәселеге бейжай қарамауы қажет. Тянь-Шань арқарын қорғау – тек мамандардың ғана емес, бүкіл қоғамның ортақ міндеті болуы тиіс. «Тянь-Шань арқарын сақтайық!» атты далалық түсіндіру жұмыстары табиғатты қорғауға деген көзқарасты өзгертудің, экологиялық жауапкершілікті арттырудың маңызды қадамы болып отыр. Бұл тек бүгінгі күннің мәселесі емес – болашақ ұрпақ алдындағы борыш. Егер бәріміз бірлесіп әрекет етсек, Тянь-Шаньның қия жартастарын дүбірлеткен арқар үйірі ертең де еркін жүретін болады. Табиғатты аялау – өз болашағымызды қорғау!» – дейді мамандар.

Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың бастамасымен жүзеге асырылып жатқан «Таза Қазақстан» жалпыұлттық экологиялық акциясы аясында Сарыағаш ауданында әр аптаның сенбі күні кең ауқымды тазалық жұмыстары ұйымдастырылып, тұрақты түрде жалғасып келеді. Кезекті сенбілік барысында республикалық, облыстық және аудандық маңызы бар тас жолдардың бойында, сондай-ақ елді мекендердің ішкі көшелерінде кең көлемді тазалық жұмыстары жүргізілді. Таңертеңнен басталған шараға Сарыағаш ауданының әкімі Арман Абдуллаевпен бірге 13 ауылдық округ пен қала әкімдіктері, мемлекеттік мекемелер мен бөлімдер, жастар белсенді түрде қатысты.

«– Мемлекет басшысының бастамасын қолдау және аудан тұрғындары арасында экологиялық мәдениетті қалыптастыру мақсатында тазалық жұмыстары қарқынды ұйымдастырылуда. Қоршаған ортаны қорғау – әр азаматтың борышы. Тазалықты сақтау – күнделікті өмір салтымызға айналуы тиіс. Туған жеріміздің тазалығы – өз қолымызда. Осы ретте баршаңызды «Таза Қазақстан» бағдарламасына белсенді атсалысуға шақырамын,» – деп аудан әкімі Арман Абдуллаев сенбіліктің маңыздылығын атап өтті.

Сонымен қатар, аудан басшысы қала аумағын аралау барысында Сарыағаш қаласының әкіміне кәсіпкерлер арасында тазалық талаптарын сақтау бойынша ескерту жұмыстарын жүргізуді тапсырды. Сондай-ақ салаға жауапты басшыларға сенбілікті ұйымдастыруды жүйелі түрде күшейту міндеттелді. Сенбілік барысында бей-берекет тасталған күл-қоқыстар жиналып, жабайы шөптер шабылды, қураған ағаш бұтақтары кесілді, арық-атыздар қоқыстан тазартылды. Атқарылған барлық жұмыстар аудан аумағының экологиялық ахуалын жақсартуға бағытталды.

«Таза Қазақстан» бағдарламасының негізгі мақсаты – тұрғындар арасында экологиялық мәдениетті қалыптастыру, табиғатқа жанашырлықпен қарауды насихаттау, сондай-ақ «Адал адам – Адал еңбек – Адал табыс» қағидаты негізінде отансүйгіштік пен азаматтық жауапкершілікті арттыру.

Сондай-ақ, Кентау қаласында да  «Таза Қазақстан» экологиялық бағдарламасы аясында жалпыхалықтық сенбілік өтті. Игі шараға қала әкімі Жандос Тасов арнайы қатысып, сенбіліктің экологиялық мәдениетті қалыптастырудағы маңыздылығын атап өтті. Аталмыш тазалық шарасына 3 мыңға жуық қала тұрғыны, 17 арнайы техника тартылды. Сенбілік барысында тұрғындар қаладағы көшелер мен арықтарды, қоғамдық аумақтарды тазалап, 40 тоннаға жуық қоқыс шығарылды.

Сонымен қатар, сенбілікте Кентау қаласындағы кіреберіс аймаққа 2 мыңға жуық тал көшеттері отырғызылды. Жалпы қалалық сенбілік пен ағаш отырғызу шарасы Кентау қаласының экологиялық ахуалын жақсартуға, тұрғындар арасында табиғатты аялау мәдениетін қалыптастыруға бағытталған.

«Таза Қазақстан» Республикалық шарасы аясында Созақ ауданы бойынша да барлық ауылдар мен елді мекендерде жалпыаудандық сенбілік жұмыстары ұйымдастырылды.

Сенбілікке барлық мекеме қызметкерлері, белсенді жастар мен тұрғындар атсалысты. Тазалық жұмыстары кезінде аялдамаларды, бұлақ пен арық бойларына тазалық жұмыстарын жүргізді. Сондай-ақ әр мекеме қызметкерлері өздеріне бөлінген сектор аумағы мен саябақтарды абаттандыруға атсалысты. Аяқ жолдарды ретке келтірді. Қураған шөптерді отап, тұрмыстық қалдықтардан тазартты.

Қазығұрт ауданында да ауқымды сенбілік ұйымдастырылды. Ауданға қарасты барлық ауыл округтерінде өткен сенбілік жұмыстарына мемлекеттік қызметкерлер, зиялы қауым өкілдері, ауыл тұрғындары мен жастар белсенді қатысты. Тазалық барысында көше бойы мен қоғамдық аумақтар, арық-атыздар қоқыстан тазартылды. Сонымен қатар күзгі ағаш отырғызу акциясы өткізіліп, ауданның жасыл желегін көбейтуге бағытталған игі қадамдар жүзеге асты. Аудан әкімі Азизхан Исмаилов тазалық жұмыстары жүргізілген аймақтарды аралап, ұйымдастыру деңгейіне назар аударды. Сондай-ақ жауапты сала басшыларына аудан аумағындағы тазалықты тұрақты бақылауда ұстап, тиісті жұмыстарды сапалы әрі уақытылы орындауды тапсырды.

Сансыз бабтар мекені Сайрамда өткен сенбілікке 4 мыңға жуық адам атсалысты. Тазалық жұмыстары барысында ауданға қарасты 11 ауылдық округте бей-берекет тасталған күл-қоқыстар жиналып, шөптер шабылды. Сондай-ақ, қураған ағаш бұтақтары кесіліп, арық-атыздар қалдықтардан тазартылды. Сонымен қатар, ауданның табиғи келбетін жақсарту әрі жасыл желекті көбейту мақсатында Ақбұлақ-Қарамұрт бағытындағы тас жол бойына 400 түп қара ағаш көшеті отырғызылды.

Сенбілікке жалпы саны 3 872 адам қатысып, 15 арнайы техника жұмылдырылды. Нәтижесінде 13 тоннаға жуық қатты тұрмыстық қалдық шығарылды. Шара – қоршаған ортаны тазартып, тұрғындардың экологиялық мәдениетін арттыруға бағытталған. Ауқымды сенбілік – ауданның экологиялық ахуалын жақсартып қана қоймай, қоғамның бірігуіне, ортақ іске атсалысуға серпін берді.

Облыс әкімінің орынбасары Нұрбол Тұрашбеков аудан-қала әкімдерінің орынбасарларымен өткізген мәжілісінде жетекшілік ететін салаларының басшыларымен бірге орындаушылық тәртіпті талдап, тапсырмалардың көрсеткішін таразылады.

Түркістан облысында 9 ауданда қатты тұрмыстық қалдық тастайтын полигон орындарын оңтайландыру үшін тиісті құжаттары рәсімделуі қажет. 13 ауданда су қорғау аймақтары мен белдеулерін Су кодексі талаптарына сәйкестендіру жұмысы жалғасады. Барлық ауданда елді мекендердегі ағаштардың есебі алынып, жыл соңына дейін геопорталға енгізіліп аяқталуы тиіс. Сонымен қатар аудандар дендрологиялық жоспардың орындалуы үшін статистикалық органдарға шаруашылықтардың балық өсіру есебін толық өткізуді қамтамасыз етуі керектігін атап өтті, облыс әкімінің орынбасары Нұрбол Тұрашбеков.

2025 жылғы ресми деректерге сәйкес, Түркістан облысында тауарлы балық өсірумен айналысатын шаруашылықтар саны 231-ге жетті. Бұл – алдыңғы жылдармен салыстырғанда едәуір өсім. Сонымен қатар, 30-ға жуық жаңа балық шаруашылығы іске қосылып, ауылдық жерлерде жаңа жұмыс орындары ашылды. Бұл өз кезегінде ауыл халқының табысын арттырып, әлеуметтік жағдайдың жақсаруына оң әсерін тигізіп отыр.

Балық шаруашылығы тек табиғи су айдындарында ғана емес, тоғандық және шағын су қоймалары арқылы да дамып келеді. Мұндай тәсіл суды үнемдеп пайдаланып, өнім көлемін арттыруға мүмкіндік береді. Мысалы, бірқатар аудандарда фермерлер балық өсіруді егін және мал шаруашылығымен қатар алып жүріп, шаруашылықтың табыстылығын арттыруда. Түлкібас ауданында 2025 жылы жылына 120 тоннаға дейін балық өндіру жоспары жүзеге асырыла бастады, бұл өзге өңірлер үшін үлгі боларлық тәжірибе. Мемлекет тарапынан көрсетіліп отырған қолдау да саланың дамуына серпін беруде. 2025 жылы су айдындарын заңдастыру, балық шаруашылығына бекітіп беру, құжаттандыру және кеңес беру жұмыстары жалғасын тапты. Бұл фермерлерге субсидия мен жеңілдетілген несие алуға, сондай-ақ өнімін заңды түрде өткізуге жол ашты. Нәтижесінде кәсіпкерлердің салаға деген сенімі артты.

Түркістан облысының табиғи ресурстар және табиғат пайдалануды реттеу басқармасының ұсынған мәліметіне сәйкес, бүгінге дейін өңірде өсірілген балық көлемі 7 мың тоннадан асқан. Дегенмен, көрсеткіш нақты болуы үшін, аудан-қалаларда есеп дұрыс тапсырылғаны жөн екені түсіндірілді. Экономикалық тұрғыдан алғанда, балық шаруашылығы – қайтарымы жылдам әрі тиімді кәсіп. Дұрыс ұйымдастырылған жағдайда бұл сала фермерге тұрақты табыс әкеліп қана қоймай, өңірдің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуге де үлес қосады. Сонымен қатар, балық өнімдеріне деген ішкі нарықтағы сұраныс жылдан жылға өсіп келеді. Экологиялық тұрғыдан да балық шаруашылығының маңызы зор. Су ресурстарын тиімді пайдалану, тоғандарды күтіп ұстау және биологиялық тепе-теңдікті сақтау арқылы табиғи ортаға оң әсерін тигізуге болады. Бұл – тұрақты даму қағидаттарына толық сай келетін бағыт. 2025 жылы Түркістан облысында балық шаруашылығы нақты даму кезеңіне өтті. Кәсіпкерлер саны артты, жаңа шаруашылықтар ашылды, өндіріс көлемі ұлғайды және ауыл тұрғындары үшін табыс көздері көбейді. Алдағы уақытта бұл сала облыстың ауыл шаруашылығындағы жетекші бағыттардың біріне айналады деп күтілуде.

Түркістан облысында ауыл шаруашылығын әртараптандыру бағытында балық шаруашылығын дамыту соңғы жылдары жүйелі түрде қолға алынып келеді. 2025 жыл бұл сала үшін ерекше кезең болды деуге толық негіз бар. Өйткені дәл осы жылы қабылданған бағдарламалар мен көрсетілген мемлекеттік қолдаудың нәтижесі айқын көріне бастады. Облыс табиғи-климаттық жағдайы жағынан балық өсіруге өте қолайлы өңірлердің қатарында. Көлдер, тоғандар, каналдар мен су қоймалары тауарлы балық шаруашылығын дамытуға үлкен мүмкіндік береді. Осы әлеуетті тиімді пайдалану мақсатында 2025 жылы облыс көлемінде нақты қадамдар жасалып, салада тұрақты өсім қалыптасқан.

Айта кетейік, Түркістан облысында өткен жылы алған жоспар бойынша тауарлы балық өсіру көлемі 7000 тоннаға жоспарланса, жыл қорытындысымен бұл көрсеткіш 7509 тоннаға жеткен болатын. Ал, ауыл шаруашылығы саласын қолдау шеңберінде 500 миллион теңге бағытталып, бұл қаражат 62 балық өсіру субъектіге игерілді Сонымен қатар облыста 2236,78 тонна балық өнімдері басқа елдерге экспортталды. Сонымен қатар, Түркістан облысының 17 ауданы мен қалаларында кәсіпкерлермен кездесу және түсіндіру жұмыстары жүргізіліп, бұл саланы дамытуда тәжірибе алмасуға және фермерлердің сұрақтарына нақты жауап беруге мүмкіндіктер берілді.

Сондай-ақ, жиында облыс әкімінің орынбасары 2026 жылы облыс аумағында салынатын ветеринариялық нысандардың жерін белгілеу, құжаттарын рәсімдеу ісін жеделдетуді ескертті. Нысанның құрылысына қажеттілік жоқ деп танылған жағдайда, аудан-қалалардың жауаптыларына жыл соңына дейін хат жолдап, бас тарту шешімін негіздеуді жүктеді.

2026 жылы су үнемдеу технологияларын ендіру бойынша жоспар түзілді. Жетісай және Мақтаарал аудандарында келесі жылы тамшылатып суғару желісінің 2 өндірісі іске қосылады деп күтілуде. Мәжіліс барысында технологияны ендіру тетіктерін жетілдіру бойынша ұсыныстар сараланып, жерді тиісті инфрақұрылыммен қамтамасыз етуді қаржыландыру мәселесі қаралды. Сондай-ақ, келесі жылға жоспарланған 49 инвестициялық жобаны мерзімінен кешіктірмей іске қосу бойынша атқарылатын жұмыстардың орындалуы қатаң бақыланатыны, тоқсан сайын есеп алынатыны ескертілді.

Сауран ауданының әкімі Мақсат Таңғатаров Шаға ауылдық округіне қарасты Бершінтөбе елді мекеніне барып, су жүйесін жақсарту жұмыстарының барысын тексерді. Қазіргі таңда ауылда су ұңғымасы қазылуда, бұл жергілікті халықты таза әрі үздіксіз сумен қамтуға мүмкіндік бермек. Сонымен қатар елді мекенде инфрақұрылым бағытында да оңды өзгерістер жасалуда. Көшелерге жарықтандыру тартылып, электр бағаналары орнатылуда, ал жүйені толық қамту үшін қуаттылығы 160 кВт трансформатор қойылды.

« – Су – тіршіліктің өзегі, табиғи байлықтың ең құндысы. Бүгінгі таңда ауыл шаруашылығының дамуы, елді мекендерді сумен қамту және өндірістің өсуі жер асты су көздерін пайдалануды арттыруда. Осыған байланысты су ұңғымаларын қазу кең таралған үрдіске айналды. Алайда дұрыс жоспарланбаған немесе талапқа сай орындалмаған ұңғыма табиғатқа және адам денсаулығына зиян келтіруі мүмкін. Сондықтан су ұңғымасын бұрғылау жұмыстары экологиялық қауіпсіздік талаптарын сақтай отырып жүргізілуі қажет. Су ұңғымасын қазу тек тұрмыстық немесе шаруашылық қажеттілікті өтейтін техникалық әрекет қана емес, ол экологиялық тұрғыдан да маңызды үрдіс. Дұрыс жоспарланып, талапқа сай салынған ұңғыма қоршаған ортаны қорғауға оң әсерін тигізсе, ал жауапсыз жүргізілген жұмыстар табиғатқа кері салдарын да әкелуі мүмкін. Сондықтан су ұңғымасының қоршаған ортаға ықпалын жан-жақты қарастыру маңызды. Су қорын ұтымды пайдалану – экологиялық мәдениет белгісі. Жер асты суы сарқылмайтын ресурс емес. Сондықтан суды шамадан тыс тартудан сақтау қажет. Қолдану мөлшерін бақылау, үнемді суару технологияларын енгізу, суды ысырап етпеу – табиғи қорды сақтау жауапкершілігін көрсетеді.Су ұңғымасы – экологиялық тұрғыдан маңызды нысан. Ол қоршаған ортаны қорғауға да, керісінше зиян тигізуге де қабілетті. Барлығы ұңғыманың қалай қазылып, қалай пайдаланылатынына байланысты. Экологиялық нормаларды сақтау, суды ұқыпты пайдалану және жауапты көзқарас — табиғатты қорғаудың басты кепілі.» – деді аудан әкімі Мақсат Таңғатаров.

Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеровтың тапсырмасына сәйкес, Сауран ауданында елді мекендерді тәулігіне 24 сағат ауыз сумен қамтамасыз ету бағытында жүйелі жұмыстар жүргізілуде. Осы мақсатта жаңа су ұңғымаларын қазу, ішкі инженерлік желілерді жетілдіру және инфрақұрылымды жаңарту ісі кезең-кезеңімен іске асуда.

« – Ең алдымен жер асты су көздерінің жағдайын зерттеу аса маңызды. Гидрогеологиялық барлау жұмыстары су қабатының тереңдігін, бағытын, көлемін және сапасын анықтауға мүмкіндік береді. Сонымен қатар жергілікті экологиялық талаптарға сай рұқсат құжаттарын алу – заңды және қауіпсіз жұмыс жүргізудің басты шарты. Ұңғыма орны қоқыс орындарынан, мал қораларынан, шаруашылық және өндірістік аймақтардан алыс орналасуы тиіс, себебі бұл жер үсті ластануларының су қабатына өту қаупін азайтады. Ұңғыма бұрғылау кезінде герметикалық қаптау құбырларын орнату су қабаттарын сыртқы ластанудан қорғайды. Заманауи сүзгілеу жүйелерін қолдану құм мен балшықтың, зиянды химиялық қалдықтардың суға араласуын шектейді. Сапалы материалдар пайдалану ұңғыманың ұзақ әрі қауіпсіз қызмет етуін қамтамасыз етеді.

Ұңғымадан алынатын су міндетті түрде зертханалық бақылаудан өтуі керек. Қолдану барысында да су сапасын жүйелі түрде тексеріп отыру маңызды. Ұңғыма маңында пестицидтер, тыңайтқыштар және тұрмыстық қалдықтарды қолданбау керек. Санитарлық қорғаныс аймағын белгілеу – су көзін қорғаудың маңызды шараларының бірі. Сондай-ақ, ұңғыманы уақтылы тазалау, техникалық тексерістен өткізу, қақпақпен жабу, басын бетондау – судың ластануын болдырмауға көмектеседі. Бұл тек экологиялық ғана емес, санитарлық қауіпсіздік шарасы.Су ұңғымасын қазу – жай техникалық жұмыс емес, ол экологиялық мәдениет пен жауапкершілікті талап ететін маңызды іс. Су ресурстарын қорғау – әр азаматтың, әр мекеменің міндеті. Дұрыс жоспарлау, ғылыми негізделген тәсілдерді қолдану және суды үнемді пайдалану – болашақ ұрпаққа таза су, таза табиғат қалдырудың ең маңызды жолы.» – дейді мамандар.

Қазіргі таңда жобалардың уақтылы жүзеге асуы – аудан басшылығының басты бақылауында. Алдағы уақытта Мәшһүр Жүсіп, Шыпан, Қарашық және А.Үсенов елді мекендерінде де су ұңғымалары қазылады деп жоспарланған.  Сауран ауданының әкімі нысандарды аралап, жұмыстың сапасы мен мерзімін қадағалап, мердігерге тиісті тапсырмалар да берді.

Айта кетейік, аталған жобалар арқылы Сауран ауданына қарасты Шаға ауылдық округіндегі Бершінтөбе елді мекені және басқа да ауылдар таза ауыз суға қол жеткізеді. Жер асты суы көбіне табиғи сүзгіден өткен таза су көзі болып табылады. Дұрыс салынған ұңғыма халық денсаулығын жақсартуға, таза су тапшылығын азайтуға көмектеседі. Ұңғыма арқылы суды реттелген мөлшерде пайдалану өзен, көл және ашық су қоймаларына түсетін жүктемені жеңілдетіп, су экожүйелерін сақтауға мүмкіндік береді.

Жер – халықтың байлығы, елдің тірегі, ұрпаққа аманат табиғи мұра. Алайда соңғы жылдары кейбір аймақтарда жерді заңсыз қазу, құм мен қиыршық тас сияқты инертті материалдарды рұқсатсыз өндіру, жер қойнауын өз бетінше пайдалану фактілері жиілеп кетті. Мұндай әрекеттер тек заңды бұзу емес, ол ауыл табиғатына, адамдар денсаулығына, шаруашылыққа және болашақ ұрпақтың тағдырына зор зиян тигізеді. Сондықтан бұл мәселе барлық ауыл тұрғындары үшін маңызды.

Осы мақсатта Сауран ауданының әкімі Мақсат Таңғатаров Шаға ауылдық округінің тұрғындарымен кездесіп, ауыл аумағында жер қойнауын пайдалануға қатысты сұрақтар кеңінен қаралды. Кездесу кезінде аудан әкімдігі мен сала мамандары заңсыз жер қазу, инертті материал өндіру және жер қойнауын рұқсатсыз пайдалану фактілері бойынша түсіндірме жұмыстарын жүргізіп, бұл бағытта заң талаптарының міндетті түрде сақталуы керектігін баса айтты.Осы бағыттағы кәсіпкерлер мен жер қойнауын пайдаланушыларға тиісті рұқсат құжаттарын рәсімдеп, қызметті тек заң аясында жүргізу қажеттігі де ескертілді.

« – Құрметті ауыл тұрғындары! Бүгін біз бәрімізге ортақ маңызды мәселе – жерді заңсыз қазу, құм, қиыршықтас сияқты инертті материалдарды рұқсатсыз алу және жер қойнауын заңсыз пайдалану туралы түсіндіруді жөн көрдік. Бұл тек заң бұзушылық емес, ол табиғатқа, шаруашылыққа және адамдардың денсаулығына айтарлықтай қауіп төндіреді. Заңсыз қазылған жерлерде жер беті бүлінеді, топырақ құнарсызданады, өсімдіктер жойылып, шөп шықпай қалады, мал жайылымы тозады, егінге зиян келеді. Су ресурстарына да кері әсер ететінін ұмытпаған жөн. Жерді дұрыс емес қазу жерасты суының бағытын өзгертеді, су деңгейінің төмендеуіне әкеліп соғады. Ластану қаупі артып, ауыз су сапасы нашарлауы мүмкін және өзен, арық, каналдардың табиғи қалпы бұзылып, су тапшылығы туындайды. Заңсыз жер қазу, инертті материал өндіру және жер қойнауын рұқсатсыз пайдалану – табиғатқа жасалған ең үлкен қиянат. Оның зардабын ең алдымен өзіміз көреміз: құнарсызданған жер, бүлінген табиғат, сапасы төмен су, экологиялық қауіп, денсаулыққа зиян, экономикалық шығын. Біздің жер – бізге аманат. Заңсыз жер қазу мен рұқсатсыз өндірістің зардабын ең алдымен өзіміз көреміз. Табиғатты аялау – ауыл болашағын қорғау, ұрпақ амандығын ойлау деп есептеймін. Заңсыз жер қазу, және жер қойнауын рұқсатсыз пайдалану – ауыл экологиясына қауіп және бұл қоғамның ортақ жауапкершілігі екенін ұмытпайық. Заң талаптарын бірге сақтайық, қоршаған ортасызды, табиғи байлығымызды бірге қорғайық!» – деді Сауран ауданының әкімі Мақсат Таңғатаров.

Осылайша ауданның әкімі тұрғындар мен кәсіп иелерінің өзара түсіністікпен әрекет етуі, табиғи ресурстарды ұқыпты пайдалану және экологиялық қауіпсіздік нормаларын сақтау – ортақ жауапкершілік екенін атап өтті. Сонымен қатар құзырлы органның қызметкерлері мен сала мамандары да заңсыз жер қазу – әкімшілік және қылмыстық жауапкершілікке әкелетін құқық бұзушылық екенін атап өтті.Рұқсатсыз жер қойнауын пайдаланған азаматтарға айыппұл салынады және келтірілген шығынды толық өтету міндеттелетінін жеткізді.Ал оқиға орында тіркелген техникалар тәркіленуі де мүмкін екенін ескертті.

« – Құм мен қиыршық тасты рұқсатсыз алу өзен арналарын бұзады, су ағысының табиғи режимі өзгереді, жағалаулар шайылады,  су жануарлары мен балықтардың тіршілік ортасы жойылады. Нәтижесінде табиғи су жүйесінің тепе-теңдігі бұзылып, экологиялық апат қаупі туындайды. Заңсыз қазылған жерлер өсімдіктердің жойылуына,құстар мен жануарлардың мекенін жоғалтуына, биологиялық әртүрліліктің азаюына әкеледі. Табиғи орта бүлінсе, ауыл экожүйесі әлсірейді. Бұл тек табиғатқа ғана емес, ауыл шаруашылығы мен адамның өмір сапасына да әсер етеді. Нәтижесінде ауыл шаруашылығына жарамды жерлер тозып, өнім сапасы төмендейді. Бұл – ауыл шаруашылығының дамуына кедергі. Бұл тұста ауыл тұрғындарының рөлі мен жауапкершілігі маңызды.Қоршаған ортаны қорғау тек мемлекеттік органдардың міндеті емес. Бұл – әрбір азаматтың борышы. Ауыл тұрғындары табиғатқа жанашырлықпен қарауы керек және заңсыз қазу әрекеттерін байқаса, тиісті органдарға хабарлауы тиіс. Сонымен қатар, жерді, суды, табиғи байлықты ұқыпты пайдалануы тиіс. Кез келген кәсіпкер, шаруашылық иелері құм, тас, топырақ алу қажет болса – рұқсат құжаттарын заңды жолмен алу керек.» – дейді басқосуға қатысқан жауапты мамандар.

Кездесу соңында тұрғындар ұсыныстарын білдіріп, өзекті сұрақтарына жауап алды. Ауылдағы бірқатар мәселелер бақылауға алынып, шешімін табуға байланысты жауапты бөлімдерге тапсырмалар жүктелді.

Ақсу–Жабағылы мемлекеттік табиғи қорығында студенттер үшін ұйымдастырылған кәсіби тәжірибе жұмыстары табысты өтті. Бұл тәжірибе жас мамандардың теориялық білімдерін нақты табиғи ортада қолданып, кәсіби дағдыларын қалыптастыруға үлкен мүмкіндік берді. Нақтырақ айтар болсақ, Түлкібас агробизнес және саяхат колледжінің  «Қонақ үй» мамандығы бойынша 2-курс топ студенттері бөлімше қызметінің бағыты бойынша бизнес-жоспар құру мен оны орындау дағдыларын қалыптастыру және экологиялық туризмнің басымдылықтарымен танысу мақсатында тәжірбие алмасты.

Қазақстандағы ең көне қорықтардың бірі саналатын Ақсу–Жабағылы табиғи байлығы мол, биологиялық алуантүрлілігі жоғары аймақ. Осындай құнды табиғи мекенде тәжірибеден өту студенттер үшін ерекше мектеп болды. Қорық қызметкерлері жастарға қорықтың құрылу тарихы, қорғалатын аумақтың ерекшелігі, ондағы жануарлар мен өсімдіктер әлемі туралы кеңінен түсіндіріп, ғылыми-танымдық ақпараттармен бөлісті.

Тәжірибе барысында студенттер табиғатты қорғау жұмыстарына қатысып, экожүйенің сақталу маңызын түсінді. Өсімдіктер мен жануарлар дүниесін бақылау, дерек жинау, талдау жасау әдістерін де меңгерді. Сондай-ақ, ғылыми-зерттеу бағытындағы бастапқы жұмыстарды тәжірибеде көріп, практикалық дағдыларын арттырып, экологиялық мәдениет пен табиғатқа жауапкершілікпен қарау дағдысын нығайтты.

Сонымен қатар жастар қорықтың ерекше қорғалатын аумақ ретіндегі мәртебесімен, табиғатты қорғау жөніндегі заң талаптарымен танысты. Әсіресе қызыл кітапқа енген сирек жануарлар мен өсімдіктерді сақтау мәселесінің маңызына ерекше көңіл бөлінді. Табиғат аясында жүргізілген тәжірибелік сабақтар студенттердің қызығушылығын арттырып, таңдаған мамандықтарына деген сенімін күшейтті.

Сондай-ақ студенттер экотуризм саласында бизнес–жоспар жасау және  табысты жобаның негізгі қадамдарын меңгеру бойынша да дәрістер алды. Табиғатты сақтай отырып, туристерге сапалы демалыс ұсыну – қазіргі заман талабы. Бұл сала бір жағынан табыс әкелсе, екінші жағынан табиғи ресурстарды тиімді пайдаланып, экологиялық мәдениетті нығайтуға үлкен үлес қосады. Сондықтан болашақ мамандарға экотуризм саласында кәсіп ашамын деген кәсіпкерлер үшін ең бірінші қажет құжат – нақты әрі жүйелі бизнес–жоспар екені айтылды.

«- Бизнес–жоспар – кез келген жобаның жол картасы. Ол кәсіптің мақсаттарын айқындап, қаржылық есеп жүргізуге, тәуекелдерді анықтауға және жобаның тұрақты дамуына мүмкіндік береді. Экотуризм саласында бизнес–жоспар, бұл табиғи аумақтарды тиімді пайдалануды жоспарлау және инфрақұрылымды дұрыс орналастыру. Туристік ағынды болжау мен экологиялық талаптарды сақтау және инвесторлар мен мемлекеттік қолдауды игере білу де маңызды. Экотуризм бойынша бизнес–жоспар жасаудың алғашқы қадамы – нарықты зерттеу. Ол үшін бірінші аймақтағы экотуризм нысандарын талдау қажет және оған келушілер санын білу маңызды. Сондай-ақ бәсекелестікті ұмытпаған жөн.  Жалпы келушілерді не қызықтырады деген сауал арқылы туристердің қажеттілігін анықтау, ішкі және сыртқы туризмнің сұранысын бағалау қажет.

Экотуризм бизнесі әртүрлі бағытта дамуы мүмкін. Бизнес–жоспарда жоба форматы анық көрсетілуі керек. Мысалы: экологиялық демалыс базасы; эко–лагерь, глэмпинг немесе этноауыл; тау–серуен бағыты; ұлттық парк аумағындағы экскурсиялық қызмет; экологиялық білім беру орталығы болуы мүмкін. Экобизнес үшін ең маңызды фактор – табиғи орта. Сондықтан жер таңдағанда табиғи объектілердің тартымдылығы мен қолжетімділік айқындап алыңыздар.Сонымен қатар бұл бағытта кәсіп бастау үшін табиғатты қорғау нормаларын қатаң сақтау қажет. Бұл талаптарды сақтау – жобаның заңдылығы мен тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Экотуризмдегі табыстың негізгі бөлігі турист санымен байланысты. Сондықтан маркетингтік жоспар міндетті түрде болуы керек.Экотуризм саласында бизнес–жоспар құру жауапкершілікті, кәсіби талдау мен жүйелі жоспарлауды талап етеді. Бұл бағыт – болашақтың экономикасы. Табиғатты қорғап, халыққа пайдалы, экологияны сақтайтын бизнес жүргізу – бүгінгі уақыт талабы.» – деді дәріс берушілер.

Негізі практика – студенттердің теориялық білімін нақты өмірмен ұштастыратын маңызды кезең. Өндірістік және оқу тәжірибесі барысында студенттер алған білімдерін іс жүзінде қолданып, өз мамандығының жауапкершілігін терең түсінді.Сонымен қатар ұжыммен жұмыс істеу, уақытты тиімді пайдалану, тапсырманы дер кезінде орындау, жауапкершілік пен тәртіп сияқты маңызды қабілеттерді дамытты. Бұл бастама студенттердің тәжірибе жинақтауына, кәсіби шеберлігін арттыруына, болашақ маман ретінде қалыптасуына үлкен ықпал етті. Ең бастысы – олар өз саласына деген қызығушылығын күшейтіп, таңдаған мамандықтарына деген сенімін нығайтты.

Ақсу–Жабағылы қорығында өткен бұл кәсіби тәжірибе студенттердің білімін толықтырып қана қоймай, олардың ой-өрісін кеңейтті, табиғатқа деген сүйіспеншілігін арттырды. Мұндай мүмкіндік болашақ мамандардың білікті, білімді және экологиялық жауапкершілігі жоғары азамат болып қалыптасуына үлкен серпін берері сөзсіз.

ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДА БИЫЛҒЫ КӨКТЕМДЕ 500 МЫҢНАН АСА КӨШЕТ ОТЫРҒЫЗЫЛАДЫ

Мемлекет басшысының халыққа Жолдауында ел аумағында экологиялық ахуалды жақсарту үшін 2 млрд. және қалалар мен елді мекендер аумағын 15 млн. ағаш көшеттерін отырғызу керек екені айтылған. Осыған сәйкес, Түркістан облысында 110 210 гектар жерге 170 млн. ағаш көшеттері отырғызу жұмыстары жалғасуда. Облыс әкімдігі мен ҚР Экология және табиғи ресурстар министрлігі кешені жоспар аясында тиісті жұмыстар жүргізіп, ауқымды шараны 5 жылда жүзеге асырады.

Сонымен қатар облыс әкімі Дархан Сатыбалдының тапсырмасына сәйкес, «Түркістан облысының елді мекендерін көгалдандырудың 2022-2024 жылдарға арналған іс-шара жоспары» бекітілген болатын. Аталған жоспар аясында өңіріміздегі 852 елді мекеннің шамамен 90% көгалдандыру үшін 4 миллионнан астам көшет егу жоспарланып отыр.

Бүгінгі таңда жоспар бойынша елді мекендерді көгалдандыруға 2022 жылы – 251 685 дана, 2023 жылдың көктем айларында – 532 682 дана және 2023 жылдың күз айларында 556 262 дана әртүрлі көшеттер отырғызылды. Осы бағытта облыстық табиғи ресурстар және табиғатты пайдалануды реттеу басқармасының басшысы Қайрат Абдуалиев бастаған топ аудан, қаладағы орман шаруашылығы мекемелеріне барып, аталған жоспар бойынша атқарылып жатқан жұмыстармен танысуда. Сонымен қоса өңір басшысы өзге елдердің тәжірибесін пайдалана отырып. Облыс аумағында заманауи тұқымбақ ашуды тапсырған болатын. Бүгінгі таңда тиісті жұмыстар атқарылуда.

Мәселен, облыстағы замануи тұқымбақты «Жасыл аймақ» КММ-нің базасында ашу жоспарланып отыр. Қазіргі таңда тұқымбаққа арналған жерлер нақтыланып, мемлекеттік акт алу жұмыстары жүргізіліп жатыр. Одан бөлек, қалған орман шаруашылығы мекемелерінде қосымша замануи тұқымбақ бұрыштары ашылады. Тұқымбақты ашу мекеменің тапқан табысы, үнемделген қаржылары мен инвесторларды тарту арқылы атқарылады. Айта кетейік, облыс әкімінің тапсырмасы аясында мекеме басшылары мен салаға жауапты мамандар Өзбекстан, Ресей елдері мен облыстардың тұқымбақтарындағы заманауи зерттелген үздік тәжірибелерді енгізу бойынша тәжірибе алмасу сапарымен барып қайтқан болатын.

– Түркістан облысының әкімі Дархан Сатыбалды елді мекендерге егілген ағаштарды күтіп-баптау, өсіру ісін сапалы атқаруды, өңірде ағаш өсіретін тұқымбақтардың санын арттыруды және көгалдандыруға қатысты жұмысты күшейтуді тапсырған болатын. Осы орайда қазіргі таңда аудан, қала әкімдіктеріне жергілікті көнімділігі жоғары көшет түрлері мен гүлді ағаштарды босату жұмыстары жүргізіліп жатыр. 2023 жылы аудан, қала әкімдіктеріне жалпы 1 миллионнан астам көшет, оның ішінде 101 573 дана гүлді ағаштар егілді. Биылғы жылдың көктем айларында жоспарға сәйкес 522935 дана көшет егіледі деп жоспарлануда. Оның ішінде гүлді ағаштардың 5500 түбі әзірленіп, аудан, қалаға үлестіруге дайын тұр. Бүгінде аудан, қала елді мекендерін көгалдандыруға босатылатын көшеттердің нақты түрлері мен саны, босататын орман шаруашылығы мекемесі көрсетілген жоспар бекітілді, – деді басқарма басшысы.

Өткен жылы Түркістан облысында «Экологиялық жағдайды жасыл желектерді дамыту жолымен жақсарту және ауыл шаруашылығы дамуындағы мәселелер» атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өткен болатын.

Оған Өзбекстан, Қырғызстан, Үндістан, Пәкістан елдерінен келген академиктер мен профессорлар мен еліміздің экоглог және орман шаруашылығы мамандары, ғалымдары мен профессорлар қатысып, олар Түркістанды жасыл желекке айналдыру бағытындағы қажырлы еңбекке оң бағаларын берді.

Одан бөлек, Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрінің өңірімізге іссапары кезінде, мамандардың және ғалымдардың нұсқамасына сәйкес, көгалдандыру жұмыстары барысында елді мекендердің аумағына, кіреберіс қақпалары мен жол бойларына жергілікті көнімділігі жоғары көшет түрлерін егу ұсынылып, ал қылқанжапырақты сәндік ағаштарды арнайы ғимараттар мен мекемелердің алдыңғы беттеріне егу тәжірибесін қолдану дұрыс екендігі айтылды.

«Отырар-2050» коммуналдық мемлекеттік мекемесі 2019 жылдың 22 сәуіріндегі Отырар ауданы әкімдігінің  №128 қаулысымен құрылған. Мекеме теңгеріміндегі автотұрақтарды, суағарлар, гүлзарлар,субұрқақтар, көше жарықтандыру құралдарын және жаяу жүргінші жолдарын, саябақтарды абаттандыру және көгалдандыру жұмыстары бойынша қызмет атқарады. Бүгінгі таңда мекемеде 47 жұмысшы қызмет атқарады. Сонымен қатар мекемеге арнайы тіркелген 20- дана автокөліктер мен техникалар бар.

Мекеме теңгеріміндегі жалпы жер учаскелері. Атап айтқанда:

«Жасыл аймақ» алқабы                                                         -353га

Темір ауылында орналасқан «Ұсталар саябағы»               -8,7 га

«Жастар саябағы»                                                                 -5,6га

Орталық саябақ                                                                     -3,6 га

Ардагерлер саябағы                                                              -2,4 га

Темір ауылындағы саябақ                                                    -11,3га

Шәуілдір-Темір тас жолының оң жақ және сол жақ беті  – 17 га

«Тәуелсіздіктің -20 жылдығы атындағы саябақ»               -4,2га

Бүгінгі таңда, мекеме қызметкерлері күннің аптап ыстығына қарамастан, көшеттерді күтіп баптау, көше бойындағы ағаштарды күзеу, арық-атыздарды тазалап ретке келтіру, саябақтарды абаттандыру және көгалдандыру жұмыстарын атқаруда.

«Тәуелсіздігіне-20 жыл атындағы саябақтың ішіне ретке келтіру жұмыстары бойынша 4,2 гектар жердің арықтары тазаланып арам шөптер шабылды. Көктемгі көшеттер егілу үшін, көшет орындары қазылып 1500 түп қара ағаш көшеті, клен ағашынан 300 түп және 101 түп тұт ағашы  егілді.  Ал, Орталық саябақтардың ағаштары әктеліп 400 түп тұт ағашы және 70 түп туя егілді. Гүл егілетін орындар дайындалып ұрықпен егілуде. Суғару жұмыстары тұрақты бақылауда. Сондай-ақ, Жібек жолы даңғылы бойындағы егілген ағаш көшеттері арнайы техникалармен және канал арқылы суғарылуда. 500 дана тұт көшеті, 1332 дана сир роза көшеті отырғызылды»,- дейді “Отырар-2050” КММ директоры Мырзатай Артықбай Тәжіұлы.

 

Отырар ауданында саябақтар мен жасыл аймақ бойынша  жалпы ұзындығы – 1575 метр, ені- 75 метр  жер тегістеліп арық атыздар тартылып көшеттер егілген. 5,8 гектар жерге жалпы егілген көшеттер –  шырша 500 түп, жеміс ағаш 1200 түп, қараағаш 800 түп, терек 420 түп. Жалпы жалпы ұзындығы 800 метр, ені 30 метр жалпы көлемі 2,4 гектарға – шырша 220, қараағаш 421, терек 280, жалпы 4481 дана көшет егіліпті. Кенжеалив каналы арқылы ағын сумен қамтылған. Бүгінгі таңда күніне екі рет суғарылды.

«Мекеме теңгеріміндегі жалпы жер учаскелеріне қараағаш 1490, туя 113, сосна 42,шаған 600,тұт 940, сир роза 2300, роза 1900, аморфа 150, можжевельник – 9, терек 500 барлығы 8044 көшет егілді. Мекеме теңгеріміндегі барлық жер учаскелеріндегі ағаштарға және Жібек Жолы даңғылы бойындағы күз және көктем  айларында егілген ағаштардың өнімділігін жақсарту мақсатында «ГУМИ» минералды тыңайтқыштары берілді. Күтіп баптау жұмыстары бақылауда.», -дейді мекеме басшысы

 

Айта кетейік, мекемге 3-дана жаңа шөп оратын агрегат /газонокасилка/ және 1-дана электрлі шөп оратын орақ алынып, бұйрық арқылы бекітіліп, жауапты жұмысшыларға берілген.