Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеров «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ-ның өндіріс жөніндегі бас директоры Қуаныш Омарбековпен кездесті. Басқосуда мекеме тарапынан келісімшарттың тармақтарында көрсетілген ағаш отырғызу және оларды күтіп-баптау, орман қорына өткізу жұмыстарының орындалу барысы қаралды.

Қазіргі таңда Түркістан облысы әкімдігімен «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ-на қарасты «Қаратау», «KAZATOMPROM-SaUran» және «Оңтүстік Тау-Химиялық Компания» жауапкершілігі шектеулі серіктестіктеріне уран өндіру мақсатында жалпы көлемі 4097,25 гектар жер уақытша пайдалануға берілген. Бұл еліміздің стратегиялық маңызы бар уран өнеркәсібін дамытуға, өндірістік әлеуетті арттыруға және өңір экономикасының өсіміне ықпал етеді.

Сонымен қатар Қазақстан Республикасы Орман кодексіне сәйкес Түркістан қаласы маңында «Жасыл белдеу құру» жобасы жүзеге асырылып жатыр. Аталған жоба аясында 8194,5 гектар аумақта ағаш отырғызу бойынша келісімшарт жасалып, табиғатты қорғау, экологиялық тепе-теңдікті сақтау және қала айналасында қолайлы экожүйе қалыптастыру бағытындағы жұмыстар басталды. Бұл шаралар бір жағынан өндірістік дамуды қамтамасыз етсе, екінші жағынан өңірдің экологиялық қауіпсіздігін күшейтіп, жасыл аймақты кеңейтуге мүмкіндік береді. Кездесуде отырғызылған ағаштарды қабылдап алу және оларды орман қорына өткізуді тездетіп аяқтау қажеттілігі айтылды. ҚР қолданыстағы заңнама мен келісімшарт талаптарына сәйкес мекеме бұл міндеттемелерді 3 жыл ішінде орындауы тиіс. Дегенмен аталған жұмыстардың тиісті деңгейде орындалуы үшін қосымша қаржыландыру мен уақыт қажет екені де атап өтілді.

Жалпы жасыл белдеу – қала мен елді мекендердің айналасына отырғызылатын орман-екпелер мен жасыл аймақтардың кешені. Ол тек көріктендіру үшін ғана емес, экологиялық, әлеуметтік және экономикалық тұрғыдан аса маңызды стратегиялық жоба болып табылады. Оның экологиялық маңызы айрықша. Себебі, ауа сапасын жақсартады және ағаштар көмірқышқыл газын сіңіріп, оттегін бөледі, зиянды газдар мен шаң-тозаңды ұстап, қоршаған ортаны тазартады. Климатты жұмсартуға ықпал етеді. Жаздағы аптап ыстықты төмендетіп, қыста суық желді әлсіретеді. Шөлейттену мен эрозияның алдын алады. Құм көшкінін тоқтатып, топырақтың тозуына жол бермейді. Биоалуантүрлілікті сақтайды. Құс, жануар және өсімдік түрлерінің қорғалуына қолайлы орта қалыптастырады.

Қоғамдық-әлеуметтік маңызына тоқталар болсақ, таза ауа, экологиялық таза орта тұрғындардың өмір сапасын арттырады. Демалыс пен спортқа жағдай жасайды. Серуен, спорт, балалар мен жастардың бос уақытын тиімді өткізуіне мүмкіндік береді. Қала мәдениеті мен келбетін жақсартады. Туристік тартымдылық күшейіп, өңір имиджі биіктейді. Экономикалық даму бағытында инвестициялық тартымдылықты арттырады. Жасыл әрі қолайлы экологиялық орта бизнесті, туризмді дамытуға ықпал етеді.Табиғи апаттардың шығынын азайтады. Жасыл белдеу құру – тек ағаш отырғызу емес, бұл табиғатты қорғау, халық денсаулығын жақсарту, экологиялық қауіпсіздікті күшейту және болашақ ұрпақ үшін жайлы өмір сүру кеңістігін қалыптастыруға бағытталған маңызды мемлекеттік және қоғамдық іс. Сондай-ақ тұрғындар үшін демалыс орнына айналып, Түркістанның көркін ашады.Түркістан өңірінде бір жағынан маңызды өндіріс дамып жатыр, екінші жағынан табиғатты қорғау және жасыл аймақты көбейту қатар жүргізілуде. Бұл – өңірдің болашағы үшін жасалып жатқан маңызды қадамдар.

Тараптар алдағы уақытта отырғызылған ағаштарды орман қорына өткізу және жасыл белдеуді ұлғайту бағытында жұмыстарды жандандыру жөнінде де келіссөз жүргізді. Бұл мәселе Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеровтың тұрақты бақылауда болады.

Жуырда Мемлекет басшысының ауыл әкімдерімен өткен кездесуіне қатысып, тәжірибе алмасып қайтқан Алатау ауылдық округінің әкімі Ділдабаев Айсұлтан Ділдәбаев ауылдың болашақ дамуы жайында нақты  жоспарларымен бөлісті. Ол алдағы уақытта да ауқымды жобаларды жүзеге асырып, ауыл экономикасын әртараптандыру, инвестиция тарту және салық түсімін арттыру бағытында жүйелі жұмыс жүргізілетінін атап өтті. Әкімнің айтуынша, бұл бастамалар жаңа жұмыс орындарының ашылуына, инфрақұрылымның дамуына және тұрғындардың әл-ауқатының артуына тікелей ықпал етпек.

« – Президенттің ауыл әкімдерімен кездесуі – ауыл дамуының жаңа кезеңіне жол ашқан маңызды қадам болды. Бүгінде ауыл – елдің тірегі, экономиканың негізі, ұлттық болмыстың алтын діңгегі. Сондықтан ауылды дамыту, ауыл тұрғындарының тұрмыс сапасын жақсарту – мемлекет саясатының басым бағыты болып отыр. Осы орайда Мемлекет басшысының ауыл әкімдерімен арнайы кездесу өткізіп, олардың ұсыныс-пікірін тыңдауы – елдің ауылдық аймақтарға деген ерекше назарын көрсететін маңызды әрі тарихи қадам деп айтуға негіз бар. Кездесу – тәжірибе алмасудың тиімді алаңы. Президенттің ауыл әкімдерімен жүздесуі жай ғана формалды жиын емес, тәжірибе алмасудың, нақты проблемаларды ашық айту мен шешу жолдарын бірге іздеудің алаңы болды. Әр өңірдің жағдайы әртүрлі, ауылдардың мүмкіндігі мен қиындықтары да сан алуан. Сол себепті жергілікті басшылардың ұсынысын тікелей Мемлекет басшысының алдында айтуы – басқару жүйесінің ашықтығын, халыққа жақындығын көрсетеді. Ауыл мәселелері – мемлекеттік деңгейдегі міндет. Кездесу барысында көтерілген негізгі мәселелер қатарында ауыл инфрақұрылымын жаңғырту, ауыз су, жол, жарық, газ мәселесін түбегейлі шешу, ауыл шаруашылығын қолдау және субсидиялау, инвестиция тарту мен шағын кәсіпкерлікті дамыту, жұмыс орындарын көбейту, жастарды ауылда қалдыру мен әлеуметтік нысандарды көбейту, сонымен қатар білім мен медицина сапасын арттыру туралы да айтылды. Бұл бағыттардың барлығы ауылдың болашағы үшін аса маңызды. Президент осы жұмыстарды жүйелі түрде жалғастыру, нақты нәтижеге қол жеткізу қажеттігін айрықша атап өтті. Ауыл әкімдерінің беделі мен жауапкершілігі жылдан-жылға артып келеді. Президенттің олармен жеке кездесу өткізуі – ауыл әкімдеріне үлкен сенім мен міндет жүктейді. Енді әрбір әкім халықпен етене жақын жұмыс істеуге және тұрғындардың мәселесін дер кезінде шешуге, жаңа жобаларды іске асыруға, ауылды көркейтуге нақты үлес қосуға тиіс. Бұл – ауыл басшыларына берілген мүмкіндіктің де, артылған жауапкершіліктің де көрінісі. Президенттің ауылға ерекше көңіл бөлуі – стратегиялық қадам. Өйткені ауылда еңбек бар, өндіріс бар, туризм бар, табиғи ресурс бар. Ең бастысы – ауылда бірлік бар, елдік бар. Сол әлеуетті дұрыс пайдалану – жергілікті басшылардың, тұрғындардың және мемлекеттің ортақ міндеті.» – дейді Алатау ауыл округінің әкімі Айсұлтан Ділдәбаев.

Расында, Президенттің ауыл әкімдерімен кездесуі – ауыл мәселесін биік деңгейде талқылап, нақты шешімдер қабылдауға жол ашқан маңызды оқиға болды. Бұл кездесу ауыл өмірін жақсартуға, жергілікті басқаруды күшейтуге, халықтың әл-ауқатын арттыруға бағытталған үлкен қадам деп айтуға болады. Ендігі міндет – сөзден іске көшу, көтерілген мәселелерді нақты нәтижемен дәлелдеу.

Бұл бағытта ауылдың жас әкімі инвестициялық жобаларды іске асыруға ниетті. Сонымен қатар алдағы уақытта дәл осы Алатау ауыл округінде Түркістан облысына кеңінен танымал «Береке» корпорациясы тәтті су өндіретін зауыт ашуды жоспарлап отыр. Жоба толық қолдау тапқан жағдайда, ауыл тұрғындарының басым бөлігі тұрақты жұмыспен қамтылып, округтің әлеуметтік-экономикалық әлеуеті одан әрі нығая түспек.

Төлеби ауданына қарасты Алатау ауыл округі бүгінде туризм саласында қарқынды дамып, өңірдегі ең белсенді әрі әлеуеті жоғары ауылдардың біріне айналып отыр. Ауыл аумағында қазіргі таңда 200-ден астам демалыс орны жұмыс істейді.

Ежелден тұрғындардың негізгі күнкөріс көзі мал шаруашылығы мен егіншілік болса, бүгінде туризм ауыл экономикасының маңызды әрі табысты саласына айналды. Еңбекқор ауыл халқының арқасында Алатау округі қысы-жазы демалушылар үзілмейтін, сұранысы жоғары туристік аймаққа айналып отыр. Ірі кәсіпкерлерге тиесілі жекеменшік демалыс орындарының Төлеби ауданына тіркелуі нәтижесінде  Алатау округінің бюджетіне  түсетін салық көлемі де жыл сайын артып келеді.Бұл туралы Алатау ауыл округінің жас әрі іскер әкімі Айсұлтан Ділдәбаев мәлімдеді.

« – Төлеби ауданының Алатау ауылдық округі бүгінде туризм саласы қарқынды дамып келе жатқан аймақтардың бірі саналады. Ауылдық округ аумағында екі жүзге жуық демалыс орындары мен туристік нысандар жұмыс істейді.Өзіндік табиғатымен ерекшеленген аймақтарымызда экологиялық туризмнің де аяқ алысы жаман емес. Бұл орындар өңір экономикасының дамуына, туристер ағымының артуына және инфрақұрылымның жақсаруына айтарлықтай үлес қосуда. Ең қуантатыны – аталған демалыс орындарында жергілікті тұрғындардың көпшілігі еңбек етеді. Бұл өз кезегінде ауыл азаматтарының тұрақты табыс табуына, жұмыспен қамтылуына және әлеуметтік тұрмысының жақсаруына үлкен мүмкіндік беріп отыр.Туризм саласының дамуы жаңа жұмыс орындарының ашылуына, қызмет көрсету сапасының артуына, ауыл экономикасының жандануына, өңірдің танымалдығының артуына ықпал етуде.» – дейді Алатау ауыл округінің әкімі Айсұлтан Ділдәбаев.

Алатау ауылдық округіндегі жобалар мен жаңа бастамалар – «жергілікті тұрғын – жергілікті экономикаға үлес қосушы күш» қағидатын нақты дәлелдеп отырған жарқын мысал.  Бүгінде округте 9 241 тұрғын, 1 554 тұрғын үй бар. Елді мекенде инфрақұрылымдық жобалар кезең-кезеңімен жүзеге асуда. Ауыл аумағында өндірістік зауыт жұмыс істеп тұр, ауыл тұрғындарының басым бөлігі осы кәсіпорында тұрақты еңбекпен қамтылған.

« – Ауылдағы өндіріс ошағы – тұрақты жұмыстың кепілі. Ауыл аумағында қазіргі таңда өндірістік зауыт тұрақты түрде жұмыс істеп тұр. Бұл кәсіпорын өңір экономикасының дамуына серпін беріп қана қоймай, жергілікті халықтың әлеуметтік жағдайын жақсартуға айтарлықтай үлес қосуда. Ең бастысы – ауыл тұрғындарының басым бөлігі осы зауытта тұрақты жұмыспен қамтылған. Көптеген отбасының табыс көзі осы өндіріс ошағына байланысты, ал тұрақты жұмыс – тұрақты тұрмыс деген сөз. Бұл ауылдағы жұмыссыздық деңгейін төмендетіп, елді мекеннің әлеуметтік-экономикалық тұрақтылығына оң әсер етіп отыр. Өндірістің дамуы халықтың әл-ауқатының көтерілуіне және жастардың ауылдан көшпей, осында еңбек етуіне, жергілікті инфрақұрылымның жандануына мүмкіндік беруде.» – дейді ауыл әкімі.

Биыл округте ауыз су жүйесі толықтай тартылып, бірқатар көшелерде жол жөндеу жұмыстары жүргізілді. Сонымен қатар ауылдың тазалығына жауапты арнайы техникалар бар, көшелердің көркі мен тазалығына ерекше көңіл бөлінуде. Атап айтқанда, Бекзат Саттарханов, Ақтоғай және Шалқар көшелеріне асфальт төселді. Бұған дейін бұл көшелерде қиыршық тас қана төселіп, тұрғындар үшін айтарлықтай қолайсыздық туғызған еді. Қазіргі таңда жолдардың сапасы жақсарып, ауыл тұрғындары мен қонақтарға қолайлы жағдай жасалды.

« – Инфрақұрылым жаңарып, ауыл келбеті жақсаруда. Биыл ауылдық округте тұрғындардың өмір сапасын арттыру бағытында ауқымды жұмыстар атқарылды. Ауыз су жүйесі толықтай тартылып, халықты сапалы және үздіксіз ауыз сумен қамту мәселесі шешімін тапты. Сонымен қатар, бірқатар көшелерде жол жөндеу жұмыстары жүргізіліп, автомобиль қатынасы жақсарып, ауылішілік инфрақұрылым жаңа деңгейге көтерілді. Тазалық – тәртіп пен мәдениеттің көрсеткіші. Осы бағытта округте арнайы тазалық техникалары мен қызмет көрсететін мекемелер жұмыс істейді. Көшелердің көркіне, тазалығына, көгалдандыру мен абаттандыру ісіне ерекше көңіл бөлініп, ауылдың сыртқы бейнесі айтарлықтай жақсарды. Бұл жұмыстардың барлығы – халықтың игілігі үшін жасалып жатқан жүйелі саясаттың жемісі. Алдағы уақытта да ауылды көркейту, тұрғындарға қолайлы жағдай жасау бағытында жұмыстар жалғасын таба береді.» – деген Айсұлтан Ділдәбаев Алатау ауыл округінде жүйелі әрі нәтижелі жұмыстар тұрақты түрде жүзеге асырылатынын атап өтті.

Балық шаруашылығын дамыту тек экономикалық пайда үшін ғана емес, табиғи экожүйені сақтаумен қатар жүруі қажет. Су көздерін қорғау, заңсыз балық аулауға жол бермеу, орман-тоғай, су айдындарын таза ұстау – баршаға ортақ міндет. Табиғатқа ұқыпты қарау балық қорының үздіксіз молаюына тікелей әсер етеді. Қорытындылай келе, балық шаруашылығы – өңірдің аграрлық әлеуетін арттыратын, халықтың әл-ауқатын жақсартатын, өңір экономикасына тың серпін беретін стратегиялық маңызды сала. Осы бағыттағы жұмыстарды жүйелі жалғастырып, қолдау шараларын күшейту арқылы өңірлердің дамуына зор үлес қосуға болады.

Биыл жалпы елімізде 12 мың тоннадан астам балық өсірілді. Балық шаруашылығы – экономикалық өсудің жоғары әлеуеті ретінде агроөнеркәсіптің маңызды салаларының бірі. Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен 2021–2030 жылдарға арналған Балық шаруашылығын дамыту бағдарламасы бекітілді. Бағдарламаның негізгі индикаторлары: 2030 жылға қарай балық өсіру көлемін жылына 7 мың тоннадан 270 мың тоннаға дейін арттыру; ішкі тұтынуды жылына 67 мың тоннадан 134 мың тоннаға дейін ұлғайту; балық ресурстарының табиғи популяциясын 7%-ға арттыру. Бұл жайлы ҚР АШМ Балық шаруашылығы комитетінің төрағасы Серік Сермағамбетов ОКҚ алаңында өткен баспасөз конференциясында айтқан болатын.

Оның хабарлауынша, ағымдағы жылдың 11 айында балық өнімдері нарығының көлемі 76,8 мың тоннаны құрады, бұл өткен жылмен салыстырғанда 10%-ға артық.

«Осы кезеңде 38,5 мың тонна балық ауланды, 12,2 мың тонна балық өсірілді. Бұл көрсеткіштер өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 10%-ға жоғары. Сонымен қатар ағымдағы жылы экспорт 7%-ға төмендеп, 12,7 мың тоннаны құрады, ал импорт 5%-ға өсіп, 38,8 мың тоннаға жетті», – деді ҚР АШМ Балық шаруашылығы комитетінің төрағасы Серік Сермағамбетов.

Халықтың жан басына шаққандағы балық тұтынуы 4 келіден 5 келіге өсті, алайда ұсынылатын көлем 14,5 келі болып белгіленген. Кәсіптік балық аулау негізінен Түркістан, Атырау, Қызылорда, Алматы және Шығыс Қазақстан облыстарында жүргізіледі. Балық аулаумен 700-ден астам балық шаруашылығы субъектілері айналысады, онда шамамен 12 мың балықшы еңбек етеді.

Елімізде 20 халықаралық және республикалық маңызы бар су айдыны тіркелген. Олар 366 учаскеге бөлінген, оның ішіндегі 271 учаске немесе 75%-ы 139 пайдаланушыға бекітілген. 95 учаске бос тұр. Жергілікті маңызы бар 2997 су айдынының 1578-і 1163 пайдаланушыға бекітілген. Резервтік қорда 1419 су айдыны бар. 2025 жылдың 31 желтоқсанына дейін балық аулауға 63 мың тонна көлемінде квота бөлінді, оның 38,5 мың тоннасы игерілді.

Балықты жылына жалпы қуаты 120 мың тонна болатын 72 кәсіпорын өңдейді, олардың 20-сы ЕО елдеріне балық өнімдерін экспорттауға құқылы. Балықтың 50 түрі әлемнің 21 еліне, яғни Германия, Латвия, Литва, Нидерланды, Ресей, Қытай және тағы басқа мемлекеттерге экспортталады. Жалпы, 2025 жылдың 10 айында балық өңдеу кәсіпорындары 45 мың тоннаға жуық ысталған, мұздатылған дайын өнім өндірді, бұл өткен жылдың сәйкес кезеңімен салыстырғанда 10 мың тоннаға артық.

Ал, қайта өңделген өнім көлемін ұлғайту мақсатында елімізде мынадай шаралар көзделген: олар, балықты өңдеумен айналысатын субъектілер үшін ҚҚС-ты 70%-ға төмендету және қайта өңдеушілер үшін айналым қаражатын толықтыруға 5% жеңілдікпен несие беру. Сондай-ақ, өндірістік қуаттарды жүктеу мақсатында өңделмеген балықты экспорттауға жарты жылға тыйым салынды.

Түркістан облысында «Балық шаруашылығын дамытудың өңірлік бағдарламасы» шеңберінде тауарлы балық өсіру көлемін арттыруға нақты жоспарлар қабылданды. Мұндай жұмыстар ауыл шаруашылығы саласының жаңа бағыты ретінде қарқынды дамып келеді. 2030 жылға дейін тауарлы балық өсіру көлемін 20 000 тоннаға жеткізу жоспарлануда. Өткен жылы облыс көлемінде 7 000 тонна балық өндіріліп, бұл жоспар толық орындалған.  Бұл көрсеткіш — өңірдің құнарлы су ресурстарын тиімді қолдана отырып, балық шаруашылығын тұрақты дамытып отырғанының белгісі.Балық шаруашылығымен айналысатын кәсіпкерлер саны да едәуір өскен. 2025 жылғы мәлімет бойынша Түркістан облысында тауарлы балық өсірумен айналысатын кәсіпкерлер саны 231-ге жетті.

Бұл көрсеткіш соңғы жылдардағы инвестиция мен мемлекеттің қолдау бағдарламаларының нәтижесі. Қолдау шеңберінде кәсіпкерлерге субсидиялар беріліп, жаңа шаруашылықтар ашылуда. Өңірдегі жасанды көлдерде балық өсірудің негізгі өндірістік базасын қалыптастырады.Осы су айдындарында түрлі балық түрлері өсірілуде, мысалы, көмеш балық, карась, шортан, аҡ балығы және басқа да түрлер шығарылуда. Бір ғана ірі шаруашылықта күз айларында 50–60 тоннадай өнім алынатын жағдайлар бар. Елімізде балық шаруашылығы жалпы өсім тенденциясын көрсетуде. Өткен жылы жылы Қазақстанда жалпы 18 200 тонна балық өсірілген, оның ішінде Түркістан облысының үлесі шамамен 4 400 тонна — бұл республикадағы ең ірі көрсеткіштердің бірі. Бұл облыстың аталған салада көш бастап тұрған аймақтардың бірі екенін көрсетеді.

Балық шаруашылығын дамыту — ауыл шаруашылығының бәсекеге қабілетті бөлігін қалыптастыруға, тұрғындардың табысын арттыруға және экспорттық әлеуетті кеңейтуге бағытталған маңызды қадам. Талдау көрсеткендей, өңір балық өсіруден басқа аймақтарға үлгі болатындай нәтижелерге қол жеткізіп отыр.

Ордабасы ауданы да осындай жобаларды жүзеге асырудан кенде қалып отырған жоқ. Шұбар ауылының іргесіндегі «Арыс» өзенінің жағасында жұмыс істей бастаған «АҚ ОРДА Б» ЖК-нің өңірде балық өсіру шаруашылығы өркендеп келеді. Жалпы аумағы 4,5 гектар. Оның ішінде 1,3 га жерге тоған қазылып, 20 мың сазан шабағы жіберілген. Жоба құны – 20 млн теңге. Жылына 60 мың тонна сазан шабақтарын өсіріп отырған шұбарлық кәсіпкер Бақытжан Бекбосынов аталған кәсіпке ден қойған. Келесі жылдан бастап өз өнімін нарыққа шығаратын ол жергілікті үш азаматты тұрақты жұмыспен қамтып отыр. Кәсіпкердің айтуынша, тәжірибелік тұрғыда және өзге де бағыттарда кәсіпкерлерге жергілікті әкімдік тарапынан тиісті деңгейде көмектер ұйымдастырылуда. Бүгінде кәсіпкер тағы 3,0 га жерге тоған қазуды жоспарлауда. Айта кетсек, қазіргі таңда Ордабасы ауданында балық өсіру саласы кең өріс алып келе жатыр.

Келесі кезекте, Келес ауданындағы балық шаруашылығы жайында айта кеткен жөн.Ауданның климаттық жағдайы балық шаруашылығына қолайлы. Бүгінде тұрғындар жаңа технологияларды қолдану арқылы балық өсіру саласында белсенділік танытуда. Ақтөбе ауылдық округіндегі «Бозсу» шаруақожалығы 4,8 гектар аумаққа балық өсіріп, дайын өнімді ішкі нарыққа шығарып жатыр.

«— Бүгінде балықтың аққайран және сазан түрін өсірудеміз. Шабақты Өзбекстаннан және көрші Сарыағаш ауданынан алдық. Жалпы 1 млн дана балық уылдырығын тастадық. Балық салмағы 150 грамм болғанда шаруаларға саудаладық,»– дейді шаруақожалық басшысы.

Айта кетейік, Келес ауданында балық өсірумен айналысатын кәсіпорындар мен фермерлік шаруашылықтар қатары артып, бұл жергілікті экономиканың дамуында маңызды рөл атқаруда. Оған қоса, жергілікті су айдындарында биологиялық теңгерімді сақтау үшін арнайы шаралар қолға алынған. Алдағы уақытта Келес ауданында балық шаруашылығын одан әрі дамыту мақсатында инвестициялар тартылып, заманауи технологияларды қолдану көзделуде.

Бұл бағыттағы тағы бір ауқымды жобалардың бірін айтар болсақ, Түркістан қаласында заманауи балық шаруашылығы кластері құрылады. Түркістан қаласының әкімі Әзімбек Пазылбекұлы Өзбекстан Республикасынан келген инвесторлармен кездесіп, оның нәтижесінде әуежай жанындағы жағажайда заманауи балық шаруашылығы кластерін дамытуға бағытталған жаңа инвестициялық жобаның жүзеге асырылу барысын талқылаған болатын. Қала әкімі инвесторлармен бірге жобаның жоспарланған аумағына арнайы барып, ондағы инфрақұрылымдық және инвестициялық мүмкіндіктерді де таныстырған.

Аталған жобаға Өзбекстандық инвесторлар тарапынан 5 миллион АҚШ доллары көлемінде жеке инвестиция тарту көзделіп отыр. Жалпы аумағы 100 гектарды құрайтын кешеннің 70 гектары — су қоймаларына, 10 гектары — интенсивті бассейндерге, ал қалған 20 гектары — әкімшілік және өндірістік нысандар мен туристік инфрақұрылымға арналмақ.

Жоба шеңберінде инкубациялық құрылғылар, балық өсіруге арналған интенсивті су айдындары, шабақ және балапан балық өсіретін шаруашылықтар құрылып, сонымен қатар 200 орынға арналған заманауи қонақүй мен мейрамхана салу жоспарлануда. Жоба толық іске қосылған кезде жылына 1000 тонна балық, 50 миллион дана шабақ және 400 мың балапан балық өсіріледі деп күтілуде. Жобаны жүзеге асыру алты кезеңнен тұрады. Толық іске қосылу мерзімі — 2 жыл. Сонымен қатар, 100-ден астам жаңа жұмыс орны ашылмақ. Қазіргі таңда тараптар арасында өзара ынтымақтастықты бекітуге бағытталған құжаттар дайындалып жатыр. Жоба аясында инвестициялық меморандум жобасы да қаралуда.

Жалпы Түркістан облысында балық шаруашылығын дамыту үшін келесі бағыттарға баса назар аудару маңызды. Яғни су қоймаларын тиімді пайдалану және молайту жұмыстары және балық түрлерін көбейту, сапалы тұқыммен қамтамасыз ету. Одан бөлек заманауи технологияларды енгізу қазіргі заман талабы болып тұр. Ал жергілікті билік тарапынан кәсіпкерлерге қолдау, жеңілдетілген несие мен инфрақұрылымдық көмек әрқашан көрсетіледі. Кәсіпкерлердің басты міндеті заңды талаптарды сақтап, табиғи тепе-теңдікті бұзбай дамыту болып табылады.

Туризм – өңірдің экономикасын нығайтып, әлеуметтік-мәдени дамуына серпін беретін маңызды сала. Түркістан облысы табиғи байлығы мол, көрікті таулы және тарихи-мәдени мұрасы терең аймақ болғандықтан, туризмді дамытуға үлкен мүмкіндікке ие.Өңірде осы саланы дамыту үшін жан-жақты жұмыс жүргізіліп жатыр. Түркістан облысында орналасқан ерекше қорғалатын табиғи аумақтарда туристік-рекрациялық мақсатта 30 туристік соқпақ пен маршруттар құрылған. Соның бірі – «Ақсу-Жабағылы» қорығы.

Қорық аумағында 10 туристік соқпақ отандық және шетелдік туристерге сапалы қызмет көрсетіп келеді. Бұл соқпақтар арқылы таулардың әсем табиғатын, өсімдіктер дүниесін тамашалап қана қоймай, жабайы жан-жануарлармен жиі ұшырасуға болады. Атап айтқанда, жабайы шошқа, Сібір тауешкісі, Түркістан сілеусіні сияқты тағы басқа аңдар осы қорық аумағында мекен етеді. Сондай-ақ мұнда сирек кездесетін жануарлар – Тянь-Шань қоңыр аюы, Сібір тау ешкісі, Тянь-шань және Қаратау арқарлары және қар барысын кездестіруге болады.

1926 жылы республикалық маңызы бар ерекше қорғалатын табиғи аумақ «Ақсу-Жабағылы» мемлекеттік табиғи қорығы құрылған. 2026 жылы қорыққа 100 жыл толады.

Мамандардың айтуынша, қорықтың фаунасы мен флорасы 2457 өсімдік пен жануардан тұрады. Қорықта құстардың 267 түрі, сүтқоректілердің 52 түрі, бауырымен жорғалаушылардың 32 түрі, қосмекендердің 267 түрі кездеседі. Мұнда қорғауды қажет ететін жануарлар мен құстардың сирек түрлері кездесетін болғандықтан оларды қорғап, табиғи қалыпта сақтау мақсатында күзет инспекторлары қызмет етуде. Қорық аумағын 28 мемлекеттік инспектор күзетеді. Атап айтсақ, 1 күзет қызметінің бастығы, 1 өрт сөндіру станциясының басшысы, 11 жедел топ мемлекеттік инспекторы бар. Сондай-ақ 1 байланыс инженері, 2 бас орманшы, 12 кордон инспекторы жұмыс істейді. Қорықта сұғанақтықпен күресу мақсатында рейдтік іс-шаралар тұрақты түрде жүргізіледі.

Сондай-ақ қорық кеңсесінде жабайы аң-құстарға арналған музей орналасқан. Өткен жылы қорық 2500 турист қабылдаған. Елімізден бөлек өзге шетелдерден туристер келген. Бүгінгі таңда Жабағылы ауылында қорықтың 10 адамға арналған қонақүйі мен жеке кәсіпкерлердің қонақүйлері жұмыс істейді. Әсіресе, жаз айларында туристердің саны артады. Негізі, қорық аумағында туризм саласы дамыса, ең алдымен өңір экономикасына тікелей пайда әкеледі. Жаңа жұмыс орындары ашылады, қызмет көрсету сапасы жақсарады, шағын және орта бизнес өркендейді. Қонақ үйлер, демалыс орындары, қоғамдық тамақтану орындары, көлік және сервистік қызмет түрлері дами түседі. Бұл – халықтың табысын арттырып, тұрмыс сапасын жақсартудың нақты жолы.

Табиғи туризм, экотуризм бағыттарының дамуы да маңызды. Ақсу–Жабағылы қорығы, Сайрам-Өгем мемлекеттік ұлттық паркі сияқты бірегей табиғи аймақтар экотуризмді жандандыруға зор мүмкіндік береді. Қорыта айтқанда, туризм Түркістан облысы үшін тек экономикалық емес, әлеуметтік, мәдени және рухани тұрғыдан да маңызды сала. Бұл бағытты жүйелі түрде дамытып, инфрақұрылымды нығайту, сервистік қызмет сапасын арттыру – өңірдің болашағы мен беделін өсіретін басты міндеттердің бірі.