Сауран ауданының Бабайқорған ауылдық округінде қоғамдағы өзекті мәселелерді талқылауға бағытталған тағылымды кездесу өтті. Тұрғындармен өткен жиынға Нұрлан Байжігітұлы қатысып, қазіргі қоғам үшін маңызды бірқатар мәселелер бойынша кеңінен түсіндіру жұмыстарын жүргізді. Кездесудің негізгі мақсаты – тұрғындардың құқықтық және діни сауаттылығын арттыру, қоғамдағы тұрақтылық пен келісімді нығайту, жастар арасында жауапкершілік мәдениетін қалыптастыру, ұлттық құндылықтарды дәріптеу және әлеуметтік мәселелердің алдын алу бағытындағы жұмыстарды күшейту.

Жиын барысында қоғам өміріндегі өзекті тақырыптардың барлығы өзара сабақтастықта қарастырылды. Атап айтқанда, зайырлылық қағидаттары, заң мен тәртіпті сақтау, діни экстремизм мен терроризмнің алдын алу, лудоманияның зардаптары, ұлттық салт-дәстүр мен рухани құндылықтарды сақтау, ақпараттық гигиена және «Таза Қазақстан» жалпыұлттық бастамасының маңызы туралы жан-жақты сөз болды.

Кездесуде зайырлы мемлекет қағидатының мәніне ерекше назар аударылды. Зайырлылық – дінге қарсы ұғым емес, керісінше мемлекет пен дін саласының өзара заңмен реттелуін қамтамасыз ететін маңызды қағидат екені түсіндірілді. Қоғамда әр азаматтың діни сеніміне құрметпен қарауымен қатар, Қазақстан Республикасының Конституциясы мен қолданыстағы заңнамаларын сақтау қажеттігі атап өтілді.

Сонымен бірге заң мен тәртіп қағидатының қоғам тұрақтылығын қамтамасыз етудегі рөлі айтылды. Құқықтық мемлекетте әрбір азамат өз құқығын біліп қана қоймай, өз міндеті мен жауапкершілігін де түсінуі қажет. Қоғамдық тәртіпті сақтау, заң талаптарын орындау, өзге азаматтардың құқықтары мен бостандықтарына құрметпен қарау – қауіпсіз ортаны қалыптастырудың басты шарттарының бірі. Кездесу барысында діни экстремизм мен терроризмнің алдын алу мәселесіне де баса мән берілді. Қазіргі таңда ақпараттық технологиялардың кең таралуына байланысты түрлі діни мазмұндағы ақпараттар әлеуметтік желілер мен интернет ресурстарында еркін таралуда. Осындай жағдайда азаматтардың ақпаратты талдап, оның қаншалықты сенімді екенін ажырата білуі маңызды.

Нұрлан Байжігітұлы діни сауаттылықтың маңызын атап өтіп, жастардың күмәнді діни ағымдар мен деструктивті идеялардың ықпалына түспеуі үшін дұрыс білім мен сенімді ақпарат көздеріне сүйенуі қажеттігін айтты. Әсіресе жасөспірімдер мен жастардың интернет кеңістігіндегі қауіптерден сақтануы, белгісіз адамдардың үгіт-насихатына ермеуі және кез келген ақпаратқа сыни көзқараспен қарауы керектігі түсіндірілді.

Кездесуде соңғы жылдары қоғам үшін маңызды мәселелердің біріне айналған лудомания тақырыбы да кеңінен қозғалды. Құмар ойынға тәуелділіктің адамның жеке өміріне ғана емес, оның отбасына, әлеуметтік ортасына және жалпы қоғамға кері әсер ететіні айтылды. Ойынға қызығушылықтың уақыт өте келе тәуелділікке айналып, адамның қаржылық жағдайына, психологиялық ахуалына және жақындарымен қарым-қатынасына зиян келтіруі мүмкін екені түсіндірілді.

Осы ретте отбасы тәрбиесінің маңызы ерекше екені атап өтілді. Бала мен жасөспірімнің бос уақытын тиімді ұйымдастыру, спортқа, білімге, шығармашылыққа және пайдалы қоғамдық жұмыстарға бағыттау – түрлі келеңсіз жағдайлардың алдын алудың тиімді жолдарының бірі. Жастардың дұрыс орта қалыптастыруы мен өз болашағына жауапкершілікпен қарауы да маңызды.

Тағылымды кездесудің тағы бір маңызды бағыты – ұлттық салт-дәстүр мен рухани құндылықтарды сақтау болды. Қазақ халқының ғасырлар бойы қалыптасқан салт-дәстүрі, үлкенді сыйлау, кішіге ізет көрсету, отбасылық тәрбие, еңбекқорлық, отансүйгіштік, бірлік пен татулық секілді құндылықтар ұрпақ тәрбиесінің негізі екені айтылды. Ұлттық құндылықтарды сақтау тек өткенді құрметтеу емес, оны қазіргі заман талабына сай келесі ұрпаққа жеткізу екенін түсінудің маңызы зор. Әсіресе жастардың өз тарихын, мәдениетін, тілін және дәстүрін білуі олардың азаматтық ұстанымының қалыптасуына ықпал етеді.

Кездесуде ақпараттық гигиена мәселесі де назардан тыс қалмады. Бүгінде әлеуметтік желілер мен мессенджерлер арқылы ақпараттың таралу жылдамдығы артқан. Алайда ақпараттың көп болуы оның барлығы шынайы дегенді білдірмейді. Жалған ақпарат, арандатушылық сипаттағы жазбалар, тексерілмеген мәліметтер қоғам арасында түсініспеушілік туғызуы мүмкін.

Осыған байланысты тұрғындарға ақпаратты бірнеше дереккөз арқылы тексеру, ресми ақпаратқа басымдық беру, күмәнді сілтемелер мен белгісіз парақшалар тарататын мәліметтерге сақтықпен қарау қажеттігі айтылды. Ақпараттық сауаттылық пен сыни ойлау қазіргі қоғам мүшесі үшін маңызды дағды екені атап өтілді.

Сонымен қатар «Таза Қазақстан» жалпыұлттық бастамасының маңызы жөнінде де сөз қозғалды. Қоршаған ортаның тазалығы – тек мемлекеттік органдардың немесе коммуналдық қызметтердің міндеті емес, әрбір азаматтың ортақ жауапкершілігі. Аула, көше, елді мекен тазалығын сақтау, табиғатты қорғау, қоршаған ортаға ұқыпты қарау мәдениетін қалыптастыру қоғамның жалпы мәдениетінің көрсеткіші екені айтылды. Тазалықты сақтау мәселесі тек санитарлық талаптарды орындаумен шектелмейді. Ол азаматтардың туған жеріне деген құрметінен, қоғамдық ортаға жауапкершілікпен қарауынан және кейінгі ұрпаққа таза әрі қолайлы орта қалдыру ниетінен көрінеді. Осы бағытта тұрғындардың белсенділігі мен ортақ іске атсалысуы маңызды.

Кездесу барысында қоғамдағы тұрақтылықты сақтау әр азаматтың күнделікті іс-әрекетінен басталатыны атап өтілді. Заңға құрметпен қарау, қоғамдық тәртіпті сақтау, отбасы құндылықтарын дәріптеу, жастарға дұрыс бағыт көрсету, жалған ақпаратқа ермеу және қоршаған ортаны қорғау – барлығы қауіпсіз әрі орнықты қоғам қалыптастыруға ықпал етеді. Нұрлан Байжігітұлы өз сөзінде жастардың білім алуы мен өзін-өзі дамытуына ерекше көңіл бөлу қажеттігін айтып, оларды саналы өмір салтын ұстануға, уақытты тиімді пайдалануға, ұлттық құндылықтарды құрметтеуге және қоғам алдындағы жауапкершілігін сезінуге шақырды. Жастардың белсенді әрі білімді болуы елдің болашағына тікелей әсер ететіні айтылды.

Жиын соңында тұрғындар өздерін толғандырған сауалдарын қойып, көтерілген тақырыптар төңірегінде еркін пікір алмасты. Қатысушылар үшін қоғамдағы өзекті мәселелерді ашық талқылап, қажетті түсініктемелер алу маңызды болғанын атап өтті.

Мұндай кездесулердің басты мәні – тұрғындарға ақпарат жеткізумен ғана шектелмей, қоғамдағы жауапкершілік пен өзара құрмет мәдениетін қалыптастыру. Әсіресе жастар арасында құқықтық, діни және ақпараттық сауаттылықты арттыру, ұлттық тәрбиені күшейту, әлеуметтік қауіптердің алдын алу бағытындағы жұмыстардың жүйелі түрде жүргізілуі маңызды. Бабайқорған ауылдық округіндегі кездесу осы бағыттағы түсіндіру жұмыстарының бір көрінісі болды. Қоғамдық қауіпсіздік, заң мен тәртіп, рухани тәрбие, ұлттық құндылықтар және қоршаған ортаны қорғау мәселелері бір-бірімен тығыз байланысты екені тағы бір мәрте айқындалды.

Зайырлылық қағидаттарын сақтау, заңға құрметпен қарау, діни сауаттылықты арттыру, лудомания сияқты әлеуметтік мәселелердің алдын алу, ұлттық тәрбиеге мән беру, ақпаратты дұрыс саралау және тазалыққа жауапкершілікпен қарау – тұрақты әрі қауіпсіз қоғам құрудың маңызды негіздері. Осындай мазмұнды кездесулердің жүйелі түрде өткізілуі тұрғындардың қоғамдық мәселелерге деген көзқарасын қалыптастырып, азаматтық жауапкершілікті арттыруға ықпал етеді. Ал қоғамдағы тұрақтылық пен бірлік әр адамның ортақ іске қосқан үлесінен басталады.

Мақтаарал ауданында кәсіпкерлік пен өндірісті дамыту мәселелерімен қатар, еңбек нарығына қажетті білікті кадрларды даярлау бағытындағы жұмыстарды жүйелеуге ерекше мән берілуде. Өйткені жаңа өндіріс орындарының ашылуы мен кәсіпкерлік жобалардың көбеюі ең алдымен білікті мамандарға деген сұранысты арттырады. Осы ретте ауданда жұмыспен қамтуды арттыру мен әртүрлі салалар бойынша кадрларды даярлаудың жаңа моделін қалыптастыру өзекті міндеттердің біріне айналып отыр.

Осы бағыттағы жұмыстарды талқылау мақсатында Мақтаарал ауданының әкімі Бақыт Асанов өңірдегі белсенді кәсіпкерлермен және шаруалармен ашық форматта кездесу өткізді. Жиында кәсіпкерлікті дамыту, өндіріс орындарын көбейту, инвестициялық жобаларды жүзеге асырумен бірге, сол жобаларға қажетті еңбек ресурстарын қалыптастыру мәселелері де маңызды бағыт ретінде қарастырылды.

Аудан басшысы Бақыт Насырханұлы кәсіпкерліктің аудан экономикасындағы маңызына тоқталып, бизнестің дамуы жаңа жұмыс орындарын ашумен тікелей байланысты екенін атап өтті. Сондықтан кәсіпкерлік субъектілерін қолдау тек қаржыландыру немесе инфрақұрылыммен қамтамасыз етумен шектелмей, олардың тұрақты жұмыс істеуіне қажетті мамандарды даярлау ісімен қатар жүруі қажет.

Бүгінде Мақтаарал ауданы ауыл шаруашылығы саласында өзіндік орны бар өңірлердің бірі. Сонымен бірге ауданның өңдеу өнеркәсібін, логистиканы, сауда-саттықты және басқа да өндірістік бағыттарды дамытуға әлеуеті жоғары. Географиялық орналасуы мен көлік-логистикалық мүмкіндіктерінің кеңеюі алдағы уақытта кәсіпкерлік субъектілерінің санын арттырып, жаңа жобалардың іске қосылуына ықпал етуі мүмкін.

Аудан аумағында жүргізіліп жатқан теміржол құрылысы да экономикалық белсенділікті арттыруға қосымша мүмкіндік беретін маңызды фактор ретінде қарастырылуда. Көлік инфрақұрылымының дамуы тауар айналымын жандандырып қана қоймай, логистика, қойма шаруашылығы, қызмет көрсету және өндірістің түрлі бағыттарына жаңа мүмкіндіктер ашады. Ал мұндай өзгерістер еңбек нарығында жаңа мамандықтарға сұраныстың қалыптасуына әкеледі.

Кездесу барысында ауданның кәсіпкерлік және ауыл шаруашылығы бөлімінің басшысы Баязит Әлімқұл ауданның кәсіпкерлік саласындағы мүмкіндіктерін таныстырып, экономикалық аймақ пен өндірістік парктегі нысандарды тиімді пайдалану мәселесіне тоқталды. Кәсіп ашуға ниетті азаматтарға көрсетілетін мемлекеттік қолдау шаралары, жеңілдетілген несие тетіктері және өндірістік жобаларды іске асыру мүмкіндіктері түсіндірілді.

Өндірістік нысандардың көбеюі өз кезегінде мамандарға деген қажеттілікті арттырады. Мәселен, өңдеу өнеркәсібінде техникалық мамандарға, ауыл шаруашылығында аграрлық бағыттағы кадрларға, логистика саласында тиісті білікті қызметкерлерге сұраныс қалыптасуы мүмкін. Сондықтан кәсіпкерлік жобаларды жоспарлау кезінде кадр мәселесін қатар қарастыру – жұмыспен қамтудың тиімді тетіктерінің бірі. Жиында аудан әкімінің орынбасары Нұрбол Саттаров кәсіпкерлердің ортақ жобаларды бірлесіп жүзеге асыруының тиімділігіне тоқталды. Бір бағытта жұмыс істейтін бірнеше кәсіпкердің күш біріктіруі өндіріс көлемін ұлғайтып, жаңа жұмыс орындарын ашуға мүмкіндік береді. Ал жаңа жұмыс орындарының ашылуы жергілікті тұрғындарды тұрақты жұмыспен қамтып, кадр даярлау жүйесіне қойылатын талаптарды күшейте түседі.

Сонымен қатар аудан әкімінің орынбасары Бижан Анарбеков коммерциялық мақсаттағы жер учаскелері мен ғимараттарды пайдалану мәселелеріне қатысты заңнамалық талаптарды түсіндірді. Кәсіпкерлік нысандарын заң талаптарына сәйкес орналастыру, қажетті құжаттарды рәсімдеу және жерді мақсатты пайдалану мәселелеріне назар аударылды. Бұл бағыттағы жұмыстардың барлығы бір-бірімен өзара байланысты. Кәсіпкерлік дамыса – өндіріс ашылады, өндіріс ашылса – жаңа жұмыс орындары пайда болады, ал жаңа жұмыс орындарына сай білікті кадр қажет. Сондықтан Мақтааралда жұмыспен қамтуды арттырудың жаңа моделін қалыптастыруда кәсіпкерлердің нақты сұранысын ескеру маңызды.

Осы ретте аудан кәсіпкерлерімен тұрақты түрде ашық кездесулер өткізу – тек мәселелерді тыңдау алаңы емес, сонымен қатар болашақтағы еңбек нарығын қалыптастырудың тиімді құралы бола алады. Кәсіпкерлер өздеріне қажетті мамандардың санын, кәсіби біліктілігін және нақты талаптарын ұсынса, кадр даярлау бағыты да соған сәйкес ұйымдастырылады. Мұндай жүйе жастардың сұранысқа ие мамандықтарды таңдауына, жұмыссыз азаматтардың қайта даярлау курстарынан өтіп, жаңа кәсіп меңгеруіне мүмкіндік береді. Сонымен бірге жергілікті еңбек ресурстарының аудан аумағында қалыптасуына жағдай жасалып, сырттан маман тартуға деген қажеттілік те азаюы ықтимал.

Кездесу соңында кәсіпкерлер өз жобаларын жүзеге асыру, өндірісті кеңейту, қаржыландыру, жер телімдерін пайдалану және мемлекеттік қолдау шараларына қатысты ұсыныстарын білдірді. Әр мәселе бойынша жауапты бөлімдер тарапынан түсіндіру жұмыстары жүргізіліп, тиісті тапсырмалар берілді.

Мақтаарал ауданында кәсіпкерлікті қолдау, жаңа өндірістерді іске қосу және сол өндірістерге қажетті кадрларды даярлау бағыттарының өзара сабақтастығын күшейту алдағы кезеңдегі жұмыспен қамту саясатының маңызды бағыты болмақ. Бұл өз кезегінде аудан экономикасының тұрақты дамуына, жаңа жұмыс орындарының көбеюіне және тұрғындардың табысын арттыруға негіз болады.

Ауылдық жерлерде кәсіп бастауға ниетті азаматтарға мемлекеттік қолдау көрсету – елді мекендердің экономикалық әлеуетін арттырып, тұрғындардың тұрақты табысын қалыптастырудың маңызды тетігі. Осы бағытта жүзеге асырылып жатқан «Ауыл аманаты» бағдарламасы ауыл тұрғындарына өз кәсібін бастауға және бұрыннан қалыптасқан шаруашылығын кеңейтуге нақты мүмкіндік беріп келеді. Бағдарламаның тиімділігін Түркістан облысының ауылдарындағы жүзеге асырылып жатқан жобалардан анық көруге болады. Соның бірі – Арыс қаласына қарасты Саналы елді мекеніндегі түйе шаруашылығымен айналысып отырған азаматтардың кәсібі.

Саналы ауылында түйе шаруашылығын дамытып отырған Боранбай Көшербаев үшін мемлекеттік бағдарлама жаңа мүмкіндіктерге жол ашқан. Шаруа «Ауыл аманаты» бағдарламасы арқылы жылдық 2,5 пайыздық жеңілдетілген несие алып, 8 миллион теңге көлемінде қаражатқа қол жеткізген. Бұл қаражат шаруашылықтың материалдық базасын нығайтып, түйе санын көбейтуге мүмкіндік берген. Бүгінде шаруа түйе басын арттырып қана қоймай, одан өндірілетін өнімдерді нарыққа шығаруды қолға алған. Негізгі өнімдерінің бірі – шұбат. Құнарлы әрі табиғи сусын ретінде шұбатқа деген сұраныс жоғары. Сондықтан түйе шаруашылығын дұрыс ұйымдастырып, алынған өнімді өңдеп, тұтынушыға ұсыну – ауылдағы кәсіп иелері үшін табысты бағыттардың бірі.

Боранбай Көшербаевтың айтуынша, жеңілдетілген несие шаруашылықты дамытуға қажетті мүмкіндікті пайдалануға жол ашқан.

«Мемлекет тарапынан көрсетіліп жатқан қолдауға ризамын. «Ауыл аманаты» бағдарламасы арқылы 2,5 пайыздық жеңілдетілген несие алып, шаруашылығымызды дамытуға мүмкіндік туды. Қаржыға түйе санын көбейтіп, кәсібімізді кеңейтіп жатырмыз. Қазір түйеден алынатын өнімдерді, соның ішінде шұбатты нарыққа шығарып, табыс тауып отырмыз. Осындай қолдаудың ауылдағы шаруалар үшін маңызы зор», – дейді түйе шаруашылығының жетекшісі.

Саналы елді мекеніндегі түйе шаруашылығымен айналысып отырғандардың қатарында Эльвира Дарманбекова да бар. Ол жұбайымен бірге ауыл шаруашылығын дамытып, бұл кәсіпті он жылдан бері жүргізіп келеді. Жылдар бойы қалыптасқан тәжірибенің арқасында шаруашылықтағы түйе саны да көбейіп, малды жайылымға шығару арқылы табиғи жағдайда бағуға басымдық берілген.

Эльвира Дарманбекова – Саналы елді мекеніндегі «Күмісай апа» ауыл шаруашылығы өндірістік кооперативінің мүшесі. Шаруашылықта бүгінде 6 адам тұрақты жұмыспен қамтылған. Бұл – ауылдағы шағын шаруашылықтың тек бір отбасының табысын арттырып қана қоймай, басқа тұрғындарға да тұрақты жұмыс орындарын қалыптастыра алатынын көрсетеді.

Шаруашылық иелері «Ауыл аманаты» бағдарламасының мүмкіндігін өндірістік бағытта да тиімді пайдаланған. Бағдарлама аясында сүт өнімдерін сақтауға қажетті құрылғылар алынған. Мұндай жабдықтар өнімнің сапасын сақтап, оны ұзақ уақытқа жарамды күйде ұстауға және тұтынушыға талапқа сай жеткізуге мүмкіндік береді.

«Жолдасым екеуіміз осы кәсіпті бірге жүргізіп, шаруашылықты біртіндеп дамытып келеміз. Он жылдан бері шаруа қожалығымен айналысып, түйе басын көбейттік. Мемлекеттік қолдаудың арқасында жұмысымызды кеңейтуге мүмкіндік алдық. «Ауыл аманаты» бағдарламасы арқылы сүт өнімдерін сақтауға қажетті құрылғылар сатып алдық. Бұл біз үшін үлкен көмек болды. Кәсібіміздің дамуына жағдай жасап отырған мемлекетке алғысымызды білдіреміз», – дейді Эльвира Дарманбекова.

Түйе шаруашылығының тағы бір ерекшелігі – өнімділігі мен алынатын өнімнің құндылығы. Шаруашылықтағы бір түйеден бір сауғанда шамамен 10 литрге дейін сүт алынады. Бұл көрсеткіш түйе шаруашылығын ауыл тұрғындары үшін экономикалық тұрғыдан тиімді кәсіптің біріне айналдырып отыр.

Түйе сүтінен дайындалатын шұбат – ұлттық тағам мәдениетінің бір бөлігі ғана емес, ауылдағы қайта өңдеу өндірісін дамытуға мүмкіндік беретін өнім. Егер шаруашылықта сүтті сауып алу, сақтау, салқындату, өңдеу және қаптау жұмыстары жолға қойылса, қарапайым мал шаруашылығы біртіндеп толыққанды агробизнеске айналады. Яғни түйе өсірудің пайдасы мал басын көбейтумен ғана шектелмейді. Оның сүті, шұбаты және басқа да өнімдері қосымша табыс көзіне айналады.

Сонымен бірге түйе – шөлейт және қуаң аймақтардың табиғи жағдайына бейімделген мал. Арыс өңірінің климаттық ерекшеліктерін ескерсек, түйе шаруашылығын дамыту ауыл тұрғындарының дәстүрлі кәсіпті заманауи тәсілдермен ұштастыруына мүмкіндік береді. Жайылымды тиімді пайдалану, мал басын асылдандыру, сүт өнімдерін қайта өңдеу және дайын өнімді нарыққа шығару арқылы шаруашылықтың табыстылығын арттыруға болады.

«Ауыл аманатының» негізгі артықшылығы да осында. Бағдарлама азаматқа дайын жұмыс іздеуден бөлек, өз кәсібін қалыптастыруға жағдай жасайды. Жеңілдетілген несие алған тұрғын өзіне қажетті құрал-жабдықты сатып алып, мал басын көбейтіп, өндірісін жолға қоя алады. Ал кәсіптің дамуы жаңа жұмыс орындарының ашылуына және ауыл экономикасының жандануына әсер етеді.

Түркістан облысында бағдарламаның ауқымы да жылдан-жылға кеңейіп келеді. 2023-2025 жылдары республикалық бюджеттен бөлінген 30,2 млрд теңге қаржы есебінен облыста 4 223 жоба қаржыландырылған. Нәтижесінде 4 635 жаңа жұмыс орны құрылып, 593 жылыжай салынды. Сонымен қатар ауыл шаруашылығының түрлі бағыттарын дамыту үшін 76,8 мыңнан астам ауыл шаруашылығы малы сатып алынып, 79 қайта өңдеу кәсіпорны іске қосылды.

Бағдарламаның әлеуметтік әсері де байқалады. Жүздеген азамат кәсіп бастап, тұрақты табыс көзіне ие болудың арқасында атаулы әлеуметтік көмек алушылар қатарынан шыққан. Атап айтқанда, іске асырылған жобалардың нәтижесінде 441 азамат атаулы әлеуметтік көмек алушылар қатарынан шыққан. Бұл – мемлекеттік қолдаудың халықтың әл-ауқатын арттыруға бағытталған нақты нәтижелерінің бірі. Ауыл шаруашылығы өндірісінің көлеміне де бағдарламаның ықпалы бар. Қазіргі таңда осы жобалардың нәтижесінде облыста жыл сайын шамамен 80 млрд теңгенің ауыл шаруашылығы өнімі өндірілуде. Бұл көрсеткіш ауылдағы шағын және орта шаруашылықтардың өңір экономикасындағы рөлінің артып келе жатқанын аңғартады.

Биыл «Ауыл аманаты» бағдарламасын іске асыру үшін республикалық бюджеттен 15,3 млрд теңге қарастырылған. Оның алғашқы 7 млрд теңгелік траншы толық игеріліп, 583 жоба қаржыландырылды. Бұл жобалардың нәтижесінде 1 234 жаңа жұмыс орнын ашу жоспарланып отыр. Биылғы кезеңде әлеуметтік тұрғыдан қолдауды қажет ететін азаматтарға басымдық берілуде. Атап айтқанда, Отбасылық цифрлық картаның «D» және «E» санатындағы азаматтарын қолдауға ерекше назар аударылып, жеңілдетілген несиелер ең алдымен осы санаттағы тұрғындарға бағытталуда.

Жалпы, Саналы елді мекеніндегі Боранбай Көшербаев пен Эльвира Дарманбекованың тәжірибесі «Ауыл аманаты» бағдарламасының ауыл тұрғындары үшін жай ғана қаржылай көмек емес, кәсіпті нақты іске айналдыруға мүмкіндік беретін тиімді құрал екенін көрсетеді. Бірі жеңілдетілген несие арқылы түйе басын көбейтіп, шұбат өндірісін дамытып жатса, енді бірі сүт өнімдерін сақтау мүмкіндігін арттырып, бірнеше адамды тұрақты жұмыспен қамтып отыр.

Мұндай мысалдар ауылдағы кәсіпкерліктің болашағы зор екенін көрсетеді. Әсіресе табиғи ресурстарды тиімді пайдаланып, дәстүрлі мал шаруашылығын заманауи технологиялармен ұштастыру – ауыл экономикасын дамытудың маңызды бағыттарының бірі. Ал мемлекет тарапынан берілетін жеңілдетілген несие мен қажетті құрал-жабдыққа қолжетімділік шаруалардың өз кәсібін кеңейтіп, өнім көлемін арттыруына жол ашады. Алдағы уақытта Түркістан облысында «Ауыл аманаты» бағдарламасы аясында ауыл тұрғындарының табысын арттыру, қайта өңдеу өндірістерін дамыту және тұрақты жұмыспен қамтуды күшейту бағытындағы жұмыстар жалғаса береді. Бұл өз кезегінде ауылдағы кәсіпкерлікті жандандырып, жаңа жұмыс орындарын көбейтуге, жергілікті өнім өндірісін арттыруға және ауыл тұрғындарының тұрмыс сапасын жақсартуға ықпал етпек.

Саналы ауылындағы түйе шаруашылығы – осы мүмкіндіктің нақты көрінісі. Ең бастысы, мемлекеттік қолдауды тиімді пайдаланып, оны табыс әкелетін тұрақты кәсіпке айналдыру. Бұл – ауыл аманатын ақтайтын нақты еңбек пен нәтижеге бастайтын жол.

Арыс қаласында тазалық пен тәртіпті сақтау бағытындағы жұмыстар жүйелі түрде жалғасып келеді. Бұл ретте қаланың көркейіп, көшелер мен аулалардың таза болуы тек арнайы қызметтердің жұмысына емес, ең алдымен тұрғындардың ортақ жауапкершілігі мен белсенділігіне байланысты. Осы ұстанымды берік қалыптастыру мақсатында қалада кезекті жалпықалалық сенбілік ұйымдастырылды.

«Таза Қазақстан» шарасы аясында өткен тазалық жұмысына мемлекеттік мекемелердің, кәсіпорындардың, білім беру ұйымдарының қызметкерлері мен түрлі еңбек ұжымдары белсенді қатысты. Қала орталығында ұйымдастырылған сенбілік барысында азаматтар қоғамдық ортаға деген жанашырлығын нақты іспен көрсетті.

Тазалық жұмыстары кезінде көшелер мен жол жиектеріндегі арамшөптер орылып, жиналған қоқыстар арнайы қаптарға салынды. Қоғамдық орындар ретке келтіріліп, тұрмыстық қалдықтар белгіленген орындарға шығарылды. Мұндай жұмыстар қаланың санитарлық жағдайын жақсартып қана қоймай, тұрғындарға таза әрі қолайлы орта қалыптастыруға мүмкіндік береді.

Сенбіліктің маңызды ерекшелігі – тұрғындардың өз аумақтарына жауапкершілікпен қарауы. Әсіресе көпқабатты тұрғын үйлердің аулаларында белсенділік байқалды. Әбдіразақов көшесіндегі №49 үйдің тұрғындары да игі бастамадан шет қалмай, аула аумағын тазалауға атсалысты. Олар балалардың ойын алаңдарын ретке келтіріп, ауланы қоқыстан тазалап, ортақ кеңістіктің ұқыпты болуына өз үлестерін қосты.

Мұндай бастамалар тазалықтың бір күндік сенбілікпен шектелмейтінін көрсетеді. Қаланың әрбір тұрғыны өз үйінің ауласын, көшесін, қоғамдық орындарды таза ұстауға үлес қосқанда ғана шаһардың жалпы келбеті жақсара түседі. Бір адамның әрекеті екінші адамға үлгі болып, осылайша тазалық мәдениеті қоғамда қалыптасады.

Тұрғындардың белсенділігі – туған жерге деген құрметтің көрінісі. Себебі өз ауласына жанашырлықпен қарап, айналасын таза ұстау арқылы әр азамат қаланың көркеюіне нақты үлес қосады. Сенбілік кезінде түрлі жастағы тұрғындардың бір мақсатқа жұмылуы да осы ортақ жауапкершіліктің маңызын айқын аңғартты.

«Таза Қазақстан» бастамасының негізгі мақсаты да – қоршаған ортаны таза ұстаумен қатар, халық арасында тазалық мәдениетін қалыптастыру, табиғат пен қоғамдық кеңістікке деген жауапкершілікті арттыру. Бұл бағыттағы жұмыстар тұрғындардың қолдауымен және белсенді қатысуымен нәтижелі болмақ.

Арыс қаласының тазалығы – баршаға ортақ міндет. Сондықтан әрбір азамат өз ауласынан бастап тазалыққа мән беріп, қоғамдық орындарға ұқыпты қарауы қажет. Қала әкімдігі жалпықалалық сенбілікке белсене қатысқан тұрғындар мен еңбек ұжымдарына алғыс білдіреді. Туған қаланың ажарлы, таза әрі жайлы болуы – ортақ еңбектің нәтижесі. Ал осы жолдағы тұрғындардың белсенділігі Арыстың көркеюіне серпін беретін маңызды күш болып қала бермек.

Мақтаарал ауданында инвестиция тарту жұмыстарының басты нәтижелерінің бірі – жаңа өндірістердің ашылып, тұрғындарды тұрақты жұмыспен қамту мүмкіндігінің артуы. Бүгінде ауданда жүзеге асырылып жатқан ірі жобалар өндірістік әлеуетті күшейтумен қатар, жергілікті халық үшін жаңа жұмыс орындарын қалыптастыруға бағытталып отыр.  Әсіресе 2026–2028 жылдарға жоспарланған инвестициялық жобалардың әлеуметтік-экономикалық маңызы жоғары. Осы кезеңде аудан аумағында жалпы құны 110,5 млрд теңгені құрайтын 19 инвестициялық жобаны іске асыру көзделген. Жобалар толық жүзеге асқан кезде 1207 жаңа жұмыс орны ашылады. Бұл – аудан тұрғындарын тұрақты жұмыспен қамтуға және халықтың табысын арттыруға ықпал ететін маңызды көрсеткіш.

Жаңа жұмыс орындарының ашылуы аудандағы еңбек нарығына да оң әсер етпек. Себебі инвестициялық жобалардың басым бөлігі өңдеу өнеркәсібі, ауыл шаруашылығы, тамақ, тоқыма және құрылыс салаларымен байланысты. Яғни жаңа кәсіпорындардың іске қосылуы түрлі бағыттағы мамандарға сұранысты арттырып, тұрғындардың өз ауданында еңбек етуіне мүмкіндік береді. Бұл бағыттағы жұмыс өткен жылдан-ақ нақты нәтижесін көрсетті. 2025 жылы ауданда 8 инвестициялық жоба толық іске қосылып, 153 тұрақты жұмыс орны ашылды. Сол жылы ауданға 56,4 млрд теңге инвестиция тартылып, жоспар 110 пайызға орындалған болатын. Бұл инвестиция тартудың тек қаржылық көрсеткіш емес, нақты экономикалық және әлеуметтік нәтиже беретінін аңғартады.

2026 жылы да инвестициялық белсенділік жоғары деңгейде қалыптасып отыр. Ауданға жыл қорытындысымен 60 млрд теңге инвестиция тарту жоспарланған. Жылдың алғашқы алты айында бұл бағытта 23,4 млрд теңге инвестиция тартылған. Алдағы жобалардың толық қуатына шығуы жаңа жұмыс орындарының санын одан әрі арттыруға мүмкіндік береді. Жергілікті кәсіпкерлер жүзеге асырып жатқан жобаларда да жұмыспен қамту мәселесіне ерекше мән берілген. Жалпы құны 3,9 млрд теңгені құрайтын 4 жобаның нәтижесінде 236 адамды тұрақты жұмыспен қамту жоспарланып отыр. Солардың бірі – «Мырза» ЖШС-нің ет өнімдерін терең өңдеу цехы. Жобаның құны 350 млн теңгені құрайды. Қазіргі таңда кәсіпорында жартылай дайын өнімдер бөлімі жұмыс істеп тұр. Биыл төртінші тоқсанда ет өңдеу бағытын толық іске қосу жоспарланған. Өндірістің кеңеюі жаңа жұмыс орындарын қалыптастыруға мүмкіндік береді. Ал «Халық» ЖШС жалпы құны 2 млрд теңге болатын тігін өндірісін іске асыруда. Кәсіпорынға қажетті құрал-жабдықтар толық жеткізіліп, монтаждау жұмыстары аяқталған. Қазір мамандарды даярлау және тапсырыстар қабылдау кезеңі жүріп жатыр. Бұл жоба әсіресе өндірістік мамандықтарды игерген тұрғындар үшін еңбек етуге жаңа мүмкіндік қалыптастырады. Ауданда ауыл шаруашылығы өнімдерін өңдеу саласында да жаңа жұмыс орындарын ашуға бағытталған жобалар жүзеге асуда. «Хамро Ата» ЖШС 1,5 млрд теңге инвестиция салып, мақта майын өндіретін зауыт салуда. Қазіргі таңда құрылыс жұмыстарының 80 пайызы орындалған, құрал-жабдықтарды орнату толық аяқталған. Кәсіпорынды биыл үшінші тоқсанда іске қосу жоспарланып отыр. Ал «Тамила» шаруа қожалығы 500 млн теңге инвестиция есебінен мал бордақылау кешенін салуда. Жыл соңына дейін 2000 басқа арналған кешенді пайдалануға беру жоспарланса, 2027 жылы оның қуаты 5000 басқа дейін ұлғайтылады. Өндіріс көлемінің артуы ауылдық жерлердегі жұмыспен қамту мүмкіндіктерін де кеңейтеді.

Мақтааралдағы индустриялық аймақтың дамуы да еңбекпен қамтуға тікелей ықпал ететін маңызды бағыттардың бірі. 2014 жылы құрылған аумағы 24 гектар индустриялық аймақ бүгінде толық игерілуге жақын. Қазіргі таңда мұнда небәрі 1 гектар бос жер қалған. Биыл индустриялық аймақта жалпы құны 3,5 млрд теңгені құрайтын 6 жоба жүзеге асырылып, 91 жаңа тұрақты жұмыс орны ашылады деп жоспарланған. Мұнда мата, темір-бетон өнімдері, асфальт-бетон, мақта талшығы мен мақта майын өндіру, сондай-ақ пластикалық өнімдерді қайта өңдеу бағытындағы кәсіпорындар іске қосылуда. Аталған өндірістердің іске қосылуы Мақтааралдағы жұмыс орындарының санын ғана арттырып қоймай, еңбек нарығының құрылымын да кеңейтеді. Тұрғындарға өндірістік, техникалық және басқа да мамандықтар бойынша еңбек етуге мүмкіндік пайда болады.

Аудандағы жұмыспен қамтудың тағы бір ірі резерві – арнайы экономикалық аймақта жүзеге асырылып жатқан жобалар. Қазіргі таңда мұнда жалпы құны 104,2 млрд теңгені құрайтын 5 ірі инвестициялық жоба іске асырылуда. Жобалар толық қуатына шыққан кезде 845 адам тұрақты және маусымдық жұмыспен қамтылады. Бұл көрсеткіш Мақтааралдағы инвестициялық жобалардың ауқымын ғана емес, олардың аудан тұрғындарының әл-ауқатына ықпалын да көрсетеді. Өндірістік нысандардың көбеюі жаңа жұмыс орындарының ашылуына, жергілікті кадрларға сұраныстың артуына және тұрғындардың тұрақты табыс көзін қалыптастыруына жағдай жасайды.

Арнайы экономикалық аймақта «БНК групп» ЖШС кәсіпкерлерге өндірістік алаңдарды жалға беру мақсатында 8 броунфилдтің құрылысын аяқтаған. Сонымен қатар «HanYa Holdings» ЖШС, «Мақтаарал Xing Feng» ЖШС және «Каз Про Темир» ЖШС өндірістік нысандарының құрылысы жүргізілуде. Бұл кәсіпорындардың 2026–2028 жылдары толық пайдалануға берілуі жоспарланған. Шағын және орта бизнесті қолдау арқылы да жаңа жұмыспен қамту мүмкіндіктері қалыптасуда. Мақтарал ауылдық округінен 2 гектар жер бөлініп, әрқайсысының аумағы 450 шаршы метр болатын 5 өндірістік ғимараттың құрылысы аяқталған. Қазіргі таңда жалпы құны 540 млн теңгені құрайтын жобаларды іске асыратын 5 кәсіпкермен меморандум жасалған.

Өндірістік ғимараттарды жалға алу немесе сатып алу арқылы кәсіпкерлер өз жобаларын іске қосып, жаңа жұмыс орындарын қалыптастырады. Сонымен бірге осы нысандарда жұмысын бастайтын екі кәсіпкерді «Ауыл аманаты» бағдарламасы арқылы жеңілдетілген несиеге қол жеткізумен қамтамасыз ету бойынша құжаттандыру жұмыстары жүргізілуде. Осылайша, Мақтааралдағы инвестициялық саясаттың негізгі нәтижесі тек аудан экономикасына қаржы тартумен шектелмейді. Оның маңызды көрсеткіші – адамдарды жұмыспен қамту, тұрақты табыс көздерін қалыптастыру және жергілікті еңбек нарығын дамыту.

Бүгінде 2026–2028 жылдарға жоспарланған 19 инвестициялық жобаның нәтижесінде 1207 жаңа жұмыс орнының ашылуы көзделіп отыр. Ал 2025 жылы іске қосылған жобалар арқылы 153 тұрақты жұмыс орны құрылды. Алдағы жылдары инвестициялық жобалардың толық қуатына шығуы бұл көрсеткішті одан әрі арттырып, Мақтаарал тұрғындары үшін жаңа еңбек мүмкіндіктерін қалыптастырады. Бұл – инвестицияның аудан экономикасына ғана емес, әр отбасының әлеуметтік жағдайына әсер ететінін көрсететін нақты нәтиже. Өйткені жаңа кәсіпорын – жаңа өндіріс қана емес, ең алдымен жаңа жұмыс орны, тұрақты табыс және халықтың болашағына деген сенім.

Мақтаарал ауданының әкімі Бақыт Асанов тұрғындармен кері байланысты нығайту және азаматтардың өтініштері мен ұсыныстарын тыңдау мақсатында кезекті жеке қабылдау өткізді.

Қабылдауға алдын ала жазылған 20-ға жуық аудан тұрғыны қатысып, өздерін толғандырған мәселелерді аудан басшысына тікелей жеткізді. Тұрғындар негізінен тұрғын үймен қамтамасыз ету, жер қатынастары, әлеуметтік қолдау, денсаулық сақтау, инфрақұрылымды дамыту, елді мекендерді абаттандыру, көшелерді асфальттау, жарықтандыру, қоғамдық көлік қатынасын ұйымдастыру және балалар ойын алаңдарын салу мәселелерін көтерді. Сонымен қатар, ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлерді рәсімдеу мен мердігерлік міндеттемелерге қатысты өтініштер де қаралды. Қабылдау барысында аудан әкімі әрбір азаматтың өтінішін мұқият тыңдап, қолданыстағы заңнама талаптарына сәйкес түсіндірмелер берді.

Шешуді қажет ететін мәселелер бойынша жауапты аудан әкімінің орынбасарларына, бөлім басшыларына және ауылдық округ әкімдеріне нақты хаттамалық тапсырмалар жүктеліп, олардың орындалуын бақылауға алу тапсырылды.Бақыт Асанов тұрғындардың мәселелерін дер кезінде шешу жергілікті атқарушы органдар жұмысының негізгі басымдықтарының бірі екенін атап өтті. «Әрбір тұрғынның өтініші жіті қаралады. Азаматтардың көтерген мәселелері заң аясында зерделеніп, тиісті шешім қабылдануы тиіс. Біз үшін халықпен ашық диалог орнату және олардың мәселелерін кезең-кезеңімен шешу – басты міндеттердің бірі» – деді, аудан әкімі. Айта кету керек, Мақтаарал ауданында азаматтарды жеке қабылдау тұрақты түрде өткізіліп келеді. Мұндай кездесулер тұрғындарды толғандырған мәселелерді тікелей талқылауға, мемлекеттік органдардың жұмыс тиімділігін арттыруға және халық пен билік арасындағы өзара байланысты нығайтуға мүмкіндік береді.

                «Мақтаарал ауданы – ауыл шаруашылығы қарқынды дамыған, жер ресурстары экономикалық және әлеуметтік тұрғыдан ерекше маңызға ие өңірлердің бірі. Сондықтан жерді тиімді пайдалану, оның ішінде ортақ пайдаланымдағы жерлерді сақтау, реттеу және халық игілігіне қызмет еткізу – ауданның тұрақты дамуына ықпал ететін маңызды бағыттардың бірі. Ортақ пайдаланымдағы жерлер – елді мекен тұрғындарының күнделікті қажеттіліктеріне арналған, көпшілікке ортақ инфрақұрылым мен қоғамдық кеңістікті қамтитын аумақтар. Мұндай жерлерге көшелер, жолдар, алаңдар, саябақтар, скверлер, су нысандарына ортақ қолжетімді аумақтар және өзге де қоғамдық мақсаттағы жер телімдері жатады. Оларды тиімді басқару ауылдық елді мекендердің көркеюіне, тұрғындардың өмір сүру сапасының артуына және қоғамдық тәртіптің сақталуына тікелей әсер етеді. Мақтаарал ауданында жер қатынастары мәселесі ауыл шаруашылығының дамуымен, елді мекендердің кеңеюімен және қоғамдық инфрақұрылымды реттеумен тығыз байланысты. Ауданның жалпы жер көлемі 80 мың гектардан асады, оның ішінде елді мекендердің жерлері, су қоры аумақтары және ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерлер бар. Сондықтан ортақ пайдаланымдағы жерлердің шекарасын нақтылау, оларды заң талаптарына сай пайдалану және қоғамдық мүддеге қызмет етуін қамтамасыз ету өзекті мәселе болып табылады. Ортақ пайдаланымдағы жерлерді тиімді пайдалану ең алдымен елді мекендердің инфрақұрылымын дамытуға мүмкіндік береді. Көшелер мен жолдардың, жаяу жүргіншілерге арналған аумақтардың, саябақтар мен скверлердің, балалар және спорт алаңдарының, инженерлік желілер орналасқан аумақтардың қолжетімді әрі қауіпсіз болуы тұрғындардың тұрмыс сапасына әсер етеді. Мұндай жерлерді жеке мүддеге заңсыз пайдалануға немесе олардың мақсатты бағытын бұзуға жол бермеу қоғамдық кеңістікті сақтаудың маңызды шарты. Мақтаарал ауданында елді мекендердің шекараларын нақтылау мен белгілеу жұмыстары да жер ресурстарын жүйелі басқаруға ықпал етеді. Соңғы жылдары бірқатар елді мекендердің шекараларын өзгерту және белгілеу жөнінде шешімдер қабылданды. Бұл жер учаскелерін есепке алуды нақтылауға, аумақтарды жоспарлауға және ортақ пайдаланымдағы жерлерді қорғауға мүмкіндік береді. 2026 жылы Жамбыл ауылдық округіндегі Жамбыл елді мекенінің шекарасына қатысты да тиісті шешім қабылданды. Аудандағы ортақ пайдаланымдағы жерлердің сақталуы мен тиімді пайдаланылуы абаттандыру жұмыстарымен де тікелей байланысты. Қоғамдық аумақтарды таза ұстау, көгалдандыру, санитарлық жағдайын жақсарту, тұрғындарға қолайлы демалыс орындарын қалыптастыру – елді мекендердің келбетін жақсартатын маңызды жұмыстар. 2025 жылы аудан көлемінде «Таза Қазақстан» бағдарламасы аясында 100-ден астам сенбілік ұйымдастырылып, ондаған мың тұрғын қатысып, қоқыс шығарылып, 50 мыңнан астам ағаш көшеті отырғызылды. Бұл қоғамдық аумақтарды күтіп ұстау мен экологиялық мәдениетті қалыптастыруға бағытталған жұмыстардың жалғасып жатқанын көрсетеді. Ортақ пайдаланымдағы жерлер мәселесінде жер қатынастары саласындағы заң талаптарын сақтау ерекше маңызды. Жер телімдерінің белгіленген мақсатына сай пайдаланылуы, жердің бос немесе заңсыз пайдаланылып жатқан учаскелерін анықтау, құжаттарды ретке келтіру және жер дауларының алдын алу – жауапты мемлекеттік органдар мен жергілікті атқарушы құрылымдардың негізгі міндеттерінің бірі. Мақтаарал ауданында тұрғындармен өткізілетін жеке қабылдауларда да жер телімдерін алу, құжаттандыру және жерді мақсатты пайдалану мәселелері жиі көтеріледі. Ауылдық жерлер үшін ортақ пайдаланымдағы аумақтардың тағы бір маңызды бағыты – тұрғындардың мал жаюына және шаруашылық қажеттіліктеріне қатысты мәселелерді реттеу. Мақтаарал ауданында жайылым жерлерінің тапшылығы байқалатыны ресми жоспарлау құжаттарында көрсетілген. Осыған байланысты жайылымдық жерлерге түсетін жүктемені азайту, қолда бар жер ресурстарын ұтымды пайдалану және мал шаруашылығын тиімді ұйымдастыру мәселелері де өзекті. 2025–2029 жылдарға арналған жайылымдарды басқару және пайдалану жоспары осы бағыттағы жұмыстарды жүйелеуге арналған. Жерді тиімді пайдалану – тек экономикалық мәселе ғана емес, әлеуметтік жауапкершілік те. Ортақ пайдаланымдағы жерлер барлық тұрғындардың игілігіне қызмет етуі тиіс. Сондықтан олардың аумағын заңсыз басып алуға, қоқыстануына, ретсіз құрылыс жүргізілуіне немесе мақсатсыз пайдаланылуына жол бермеу қажет. Бұл ретте жергілікті атқарушы органдармен қатар, ауылдық округ әкімдіктерінің, қоғамдық ұйымдардың және тұрғындардың бірлескен әрекеті маңызды», – деді аудан басшысы Бақыт Асанов.

Алдағы кезеңде Мақтаарал ауданындағы ортақ пайдаланымдағы жерлерді тиімді басқару үшін цифрлық жер кадастрын жетілдіру, жер учаскелерінің нақты шекараларын белгілеу, қоғамдық аумақтарды абаттандыру және жерді пайдалану мәселелерінде ашықтықты арттырудың маңызы зор. Әрбір елді мекеннің бас жоспары мен даму перспективалары ескеріле отырып жүргізілетін жұмыстар ауданның сәулеттік келбетін жақсартуға және инфрақұрылымның сапалы дамуына ықпал етеді.  Мақтаарал ауданындағы ортақ пайдаланымдағы жерлерді сақтау және тиімді пайдалану – жер ресурстарын басқарудың маңызды бағыттарының бірі.

Қоғамдық аумақтарды халық игілігіне пайдалану, олардың құқықтық мәртебесін сақтау, елді мекендерді абаттандыру және жер қатынастарындағы тәртіпті күшейту арқылы ауданның әлеуметтік-экономикалық дамуына қолайлы жағдай жасауға болады. Жер – елдің ортақ байлығы. Сондықтан оны ұқыпты пайдалану, қорғау және келер ұрпаққа сақтап қалу – баршаға ортақ міндет.

Қаланың тазалығы көзге бірден байқалатын көріністен ғана тұрмайды. Көшенің ұқыпты болуы, аулалардың реттелуі, қоқыстың уақытылы шығарылуы және қоғамдық орындардың талапқа сай сақталуы – елді мекендегі өмір сапасының маңызды көрсеткіштері. Осыны негізге алған Арыс қаласында санитарлық тәртіптің сақталуына бақылау жүргізу жұмыстары жалғасып жатыр.

Қала аумағында ұйымдастырылған кезекті рейд барысында мамандар елді мекенге кіреберіс бағыттағы аумақтарды аралап, кәсіпкерлік нысандар мен жеке тұрғын үйлердің маңындағы тазалық жағдайына назар аударды. Бақылаудың бұл бағыты кездейсоқ емес. Қалаға сырттан келген адам ең алдымен оның кіреберіс жолдары мен сол маңдағы нысандардың көрінісіне мән береді. Сондықтан бұл аумақтардың жинақы болуы қаланың жалпы келбетіне тікелей әсер етеді.

Рейд кезінде кейбір аумақтарда санитарлық талаптарды сақтау мәселесіне қосымша назар аударуды қажет ететін жағдайлар анықталды. Жауапты мамандар тұрғындармен және кәсіпкерлермен жеке сөйлесіп, аумақты күтіп ұстауға қатысты талаптарды тағы бір мәрте түсіндірді. Әсіресе тұрмыстық қалдықтарды белгіленген тәртіппен шығару және көшелер мен ортақ пайдаланылатын жерлерді жеке құрылыс алаңына айналдырмау мәселесі ескертілді.

Кей жағдайда жөндеу немесе құрылыс жұмыстары кезінде пайдаланылатын құм, тас, топырақ және басқа материалдар тұрғын үй немесе нысан аумағынан тыс жерге шығарылып, жол жиегіне жиналып жатады. Мұндай әрекет айналадағы тазалыққа кері әсер етіп қана қоймай, жаяу жүргіншілерге қолайсыздық туғызуы мүмкін. Сондықтан құрылыс материалдарын арнайы белгіленген аумақта сақтау қажеттігі түсіндірілді.

Бақылау барысында анықталған кемшіліктердің барлығына бірдей әкімшілік жаза қолдану көзделмейді. Алдымен құқық бұзушылықтың алдын алу, азаматқа талапты түсіндіру және кемшілікті өз еркімен түзетуге мүмкіндік беру маңызды. Осы бағытта жұмысшы топ тарапынан тиісті ескертулер беріліп, белгіленген мерзім ішінде ретке келтіру қажеттігі айтылды.

Сонымен қатар талаптарды орындамаған немесе бұрын ескертілген мәселелерді қайта қайталаған тұлғаларға заң аясында жауапкершілік қарастырылатыны ескертілді. Рейд қорытындысымен Қазақстан Республикасының Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодексінің 505-1-бабы негізінде төрт ескерту түріндегі әкімшілік хаттама рәсімделді. Мұндай бақылау шараларының басты мәні – белгілі бір аумақтағы кемшілікті тіркеумен шектелу емес. Негізгі міндет – тазалыққа деген көзқарасты қалыптастыру және санитарлық талаптарды күнделікті өмірдің қалыпты тәртібіне айналдыру. Бұл ретте мемлекеттік мекемелердің жұмысы қанша жерден жүйелі болғанымен, тұрғындар мен кәсіпкерлердің белсенді қатысуынсыз тұрақты нәтижеге қол жеткізу қиын.

«Таза Қазақстан» бастамасының да негізгі идеяларының бірі – қоршаған ортаны күтіп ұстауға деген ортақ жауапкершілікті күшейту. Таза көше ең алдымен таза ауладан басталады. Ал таза аула әр адамның өз аумағына деген жауапкершілігінен қалыптасады. Сондықтан Арыс қаласының тазалығын сақтау – тек арнайы қызметтердің міндеті емес. Қоқысты белгіленген уақытта шығару, құрылыс материалдарын тиісті жерде ұстау, ортақ пайдаланылатын аумақтарға зиян келтірмеу секілді қарапайым талаптардың өзі қаланың санитарлық жағдайына үлкен әсер етеді.

Арыста бұл бағыттағы бақылау жұмыстары алдағы уақытта да жалғасады. Рейдтердің жүйелі жүргізілуі тұрғындарға талаптарды еске салып қана қоймай, тазалық мәдениетін қалыптастыруға және қала аумағындағы тәртіпті тұрақты сақтауға бағытталмақ.

Қазақстан – жүзден астам этнос пен түрлі мәдениеттің ортақ шаңырағына айналған мемлекет. Еліміздің тұрақты дамуының, бейбітшілігі мен қоғамдық келісімінің басты кепілі – өзара құрмет, татулық және ортақ құндылықтарға адалдық. Осы тұрғыдан алғанда мемлекеттік тілдің орны ерекше. Қазақ тілі – Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі ғана емес, ол қоғамды біріктіретін, ел азаматтарын ортақ мақсатқа жұмылдыратын маңызды рухани күш.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаев әрдайым мемлекетіміздің басты құндылықтарының бірі – қоғамдық келісім мен жалпыұлттық бірлік екенін атап келеді. Мемлекет басшысы мемлекеттік тілдің біріктіруші рөлін күшейту арқылы азаматтық бірегейлікті нығайтудың маңыздылығына ерекше назар аударып, қазақ тілі Қазақстандағы барлық этнос өкілдерін біріктіретін ортақ тілге айналуы тиіс екенін бірнеше рет айтты. Бұл – еліміздегі тіл саясатының ғана емес, қоғамдық тұрақтылықтың да негізгі бағыты.

Осы мақсатқа үндейтін тағылымды шаралардың бірі – Созақ ауданында Қазақстан халқы тілдері күніне орай ұйымдастырылған «Тіл – әр ұлттың баға жетпес қазынасы» атты аудандық тіл фестивалі болды. «Мыңжылқы» мәдениет сарайында өткен мерекелік іс-шара мемлекеттік тілдің мәртебесін көтерумен қатар, қоғамдық және ұлтаралық келісімді нығайтуға, қазақстандық бірлік моделінің өміршеңдігін көрсетуге бағытталды.

Фестивальге аудан тұрғындары, этнос өкілдері, зиялы қауым, қоғамдық ұйым мүшелері, тіл жанашырлары, білім саласының қызметкерлері мен жастардың қатысуы – тілдің барша қазақстандықтарды біріктіретін ортақ құндылық екенін тағы бір мәрте дәлелдеді. Әртүрлі ұлт өкілдерінің бір алаңда бас қосып, мемлекеттік тілдің дамуына қолдау білдіруі – Қазақстанда қалыптасқан қоғамдық келісімнің нақты көрінісі.

Мереке аясында ұйымдастырылған кітап көрмесі, Тілдерді оқыту және дамыту орталығының таныстырылымы, этнос өкілдерінің ұлттық мәдениетін насихаттайтын экспозициялар мен ұлттық қолөнер бұйымдарының көрмесі келушілердің ерекше қызығушылығын тудырды. Бұл көрмелер Қазақстандағы мәдени әралуандылықтың ұлттық бірлікке кедергі емес, керісінше оны байытатын маңызды құндылық екенін айқын көрсетті. Фольклорлық-этнографиялық ансамбльдің орындауындағы ұлттық әуендер мен қазақтың дәстүрлі өнері көрерменге ерекше әсер сыйлады. Ұлттық мәдениетті дәріптеу арқылы фестиваль қатысушыларының бойында туған жерге, мемлекеттік тілге және ұлттық құндылықтарға деген құрмет арта түсті.

Фестивальдің шымылдығы ұлт ұстазы Ахмет Байтұрсынұлының өмірі мен шығармашылығына арналған театрландырылған көрініспен ашылды. Қазақ тіл білімінің негізін қалаған, ана тілінің жанашыры болған Ахмет Байтұрсынұлының еңбегі – бүгінгі тіл саясатының тарихи негіздерінің бірі. Оның халқына қалдырған мұрасы қазіргі Қазақстандағы мемлекеттік тілдің дамуына бағытталған жұмыстардың маңызын айқындай түседі. Сондай-ақ мемлекеттік тілдің қоғамдағы орны мен тіл саясатының мәнін бейнелейтін сахналық композиция көрерменге ұсынылды. Қойылым арқылы қазақ тілінің тек қазақ халқының ғана емес, Қазақстанды ортақ Отаным деп санайтын барлық азаматтарды біріктіретін құндылық екені көркем түрде жеткізілді.

Жиында аудан әкімінің орынбасары Алтын Күнтуқызы мерекеге қатысушыларды Қазақстан халқы тілдері күнімен құттықтап, мемлекеттік тілдің дамуына үлес қосып жүрген бірқатар азаматтарды марапаттады. Бұл – мемлекеттік тілдің өркендеуіне еңбек сіңіріп жүрген азаматтардың еңбегіне берілген лайықты баға ғана емес, өзгелерге үлгі болатын игі дәстүр.

Мерекелік бағдарламада қазақ тілін жетік меңгерген өзге этнос өкілдерінің жүрекжарды пікірлері айтылды. Олар мемлекеттік тілді білу – Қазақстанның әрбір азаматының азаматтық жауапкершілігі әрі ортақ құндылығы екенін ерекше атап өтті. Қазақ тілін құрметтеу арқылы елдің мәдениеті мен тарихына құрмет көрсетілетінін, ал мемлекеттік тілді меңгеру қоғамдағы өзара түсіністік пен ынтымақтастықты нығайтатынын жеткізді.

Этномәдени бірлестіктердің өнер көрсетуі де фестивальдің мазмұнын байыта түсті. Түрлі ұлт өкілдерінің қазақ тілінде өнер көрсетіп, ұлттық дәстүрлерді насихаттауы Қазақстандағы қоғамдық және ұлтаралық келісімнің нақты нәтижесін көрсетті. Бұл – әлем мойындаған қазақстандық қоғамдық келісім моделінің өміршеңдігін дәлелдейтін жарқын мысалдардың бірі.

Бүгінде Қазақстанда қоғамдық келісім мен жалпыұлттық бірлікті сақтау мемлекеттік саясаттың басым бағыттарының бірі болып табылады. Бұл бағытта Қазақстан халқы Ассамблеясы, мемлекеттік органдар, азаматтық қоғам институттары және жергілікті атқарушы органдар бірлесіп жүйелі жұмыстар жүргізуде. Мемлекеттік тіл осы жұмыстардың өзегіне айналып, азаматтарды ортақ мақсатқа біріктіретін негізгі фактор ретінде танылып келеді. Созақ ауданында өткен тіл фестивалі де осы игі саясаттың жергілікті деңгейдегі жарқын көрінісі болды. Шара мемлекеттік тілдің мәртебесін көтеріп қана қоймай, этносаралық достықты нығайтуға, қоғамдық келісімді бекемдеуге және жастардың бойына патриоттық рух қалыптастыруға үлкен үлес қосты.

Тіл – халықтың рухани коды, елдің мәдени жады және ұлттық бірегейлігінің негізі. Мемлекеттік тілді құрметтеу – Қазақстанның тәуелсіздігін, қоғамдық келісімін және жалпыұлттық бірлігін нығайтуға қосылған нақты үлес. Сондықтан мемлекеттік тілді дамыту – тек тіл мамандарының емес, бүкіл қоғамның ортақ міндеті. «Тіл – әр ұлттың баға жетпес қазынасы» атты фестивальдің тағылымы – әртүрлі этностардың мәдени ерекшеліктерін сақтай отырып, барша азаматтарды ортақ мемлекеттік тілдің айналасына топтастырудың маңызын көрсетуінде. Осындай игі бастамалар қоғамдық және ұлтаралық келісімнің қазақстандық моделін одан әрі нығайтып, Мәңгілік Ел мұраттарына жетелейтін жалпыұлттық бірліктің берік негізін қалыптастыра беретіні сөзсіз.