Мемлекет басшысының су ресурстарын тиімді пайдалану және су үнемдеу технологияларын жедел енгізу жөніндегі тапсырмалары Түркістан облысында жүйелі түрде іске асырылып келеді. Суармалы жерлердің өнімділігін арттыру, су шығынын азайту және ауыл шаруашылығын тұрақты дамыту бағытында ауқымды әрі нақты нәтижелерге қол жеткізілді.

Түркістан облысының агроөнеркәсіптік кешені республикада айрықша стратегиялық маңызға ие. Елімізде өндірілетін жалпы ауыл шаруашылығы өнімінің 13 пайызы осы өңірге тиесілі, жыл сайын 1 трлн теңгеден астам өнім өндіріледі. Облыс – суармалы егіншілік дамыған негізгі аймақтардың бірі. Қазақстандағы суармалы жерлердің төрттен бір бөлігі (575 мың гектар) Түркістан облысының үлесінде. Сондықтан су ресурстарын тиімді пайдалану – өңір үшін тек салалық мәселе емес, ұлттық маңызы бар стратегиялық міндет.

Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың «Ең алдымен, суды үнемдейтін озық технологияны енгізу ісін тездету қажет» деген тапсырмасы өңірлік деңгейде нақты іске айналды. Соның айқын дәлелі – жоспарланған көрсеткіштердің бірнеше есе орындалуы.

2025 жылға су үнемдеу технологияларын 27 мың гектарға енгізу жоспарланған болса, нақтысында 59 мың гектар алқапқа орналастырылды. Оның ішінде 53,7 мың гектарға тамшылатып суару, 6,2 мың гектарға жаңбырлатып суару технологиялары енгізілді. Осылайша, жоспар 2 есеге артығымен орындалды.

Бүгінгі таңда облыс көлемінде 114 мың гектар алқапта су үнемдеу технологиялары қолданылып отыр. Нәтижесінде 195 млн текше метр су үнемделді. Ал жыл сайын қосымша 50 мың гектарға жаңа технология енгізу арқылы 2030 жылға қарай 364 мың гектар жерден 622,8 млн текше метр су үнемдеу көзделіп отыр. Бұл – су тапшылығы жағдайында стратегиялық маңызы бар көрсеткіш.

Су үнемдеу технологияларын қолжетімді ету және ішкі өндірісті дамыту мақсатында Түркістан облысында қуаттылығы 163 мың гектарды қамтитын 4 кәсіпорын іске қосылды. Сонымен қатар биыл 30 мың гектарға арналған тағы 2 кәсіпорын пайдалануға беріледі. Бұл тек облысты ғана емес, көршілес өңірлерді де заманауи технологиямен қамтуға жол ашады.

Ерекше назар аударатын бағыт – ылғал сүйгіш дақылдарды жаңа технологиямен өсіру. 2025 жылы мақта дақылын дәстүрлі әдіспен егу көлемі 92,3 мың гектарға қысқарып, ал жаңа технологиямен егу 52,2 мың гектарға артты. Нәтижесінде гектарынан 60 центнерге дейін өнім алу мүмкіндігі өндірісте дәлелденді, ал су шығыны 89,3 млн текше метрге қысқарды.

Биыл мақта дақылын жаңа технологиямен 79,6 мың гектарға дейін ұлғайту жоспарлануда. Сонымен қатар елімізде алғаш рет күріш дақылы тамшылатып суару әдісімен пилоттық негізде егілді. Дәстүрлі тәсілмен гектарына 26 мың текше метр су жұмсалса, жаңа технология арқылы бұл көрсеткіш екі есеге азайып, 15 мың текше метрді құрады.

Трансшекаралық өзендерге тәуелді оңтүстік аймақтар үшін бұл бағыттың маңызы ерекше. Осыған байланысты жыл сайын 50 мың гектарға су үнемдеу технологияларын енгізу жоспарланып отыр. Бұл бастамалар – тек аграрлық саланың дамуы емес, елдің су қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған стратегиялық қадамдар. Өңірде Мемлекет басшысының тапсырмалары нақты нәтиже беріп, су үнемдеу саясаты жүйелі әрі табысты іске асырылуда.

Түркістан облысында егістіктерді ағын сумен қамтамасыз ететін жалпы ұзындығы 12 731 шақырымды құрайтын 4180 канал бар. Олардың 76%-ы жөндеуді қажет етеді. Аталған мәселені шешу үшін облыс әкімімен кешенді жоспар қабылданған.

Жоспарға сәйкес, Ислам Даму банкінің қаржысы есебінен 302 су нысанын жөндеу көзделуде. Нәтижесінде, каналдардың тозу көрсеткіші 50 пайызға дейін төмендейді. Облыс әкімінің орынбасары Нұрбол Тұрашбеков бұл мәселені аудан-қала әкімдерінің орынбасарларымен бірге зерделеді.

– Барлық деңгейдегі су арналарының жағдайын баяндаңыздар. Шаруа үшін тіпті әр арықтың жағдайы маңызды екенін ұмытпайық. Өз күшімізбен реттеуге болатын мәселелерді шешуге осы кезден кірісуіміз қажет. Ал қаржы қажет ететін арналар сумен қамтылатын аумақ көлеміне қарай, кезегімен жөнделетін болады, – деді облыс әкімінің орынбасары Нұрбол Тұрашбеков өз сөзінде.

Ордабасы ауданы әкімінің орынбасары Мейрамбек Акмуратов «Құртай» каналы жер арық күйінде болғандықтан фильтрация арқылы су көп жоғалтатынын, арнаның тереңдеп кеңейгені салдарынан су жеткізу қиындық туғызатынын жеткізді. Канал жыл сайын қамыспен бітеліп, тұрақты механикалық тазалауды қажет етеді. Күрделі жөндеуге жобалау-сметалық құжаттары әзірленген. Тиісті жұмыстар атқарылса, нәтижесінде 1000 гектардан астам жерге су жеткізу жақсарады.

Келес ауданында «Оймауыт» су торабының жағдайы өзекті. Бәйдібек ауданында «Комсомол» каналын толық қуатта пайдалану үшін 16,3 шақырымын жөндеу қажет. Ішкі лоток жүйелерінің тозығы жеткен. Шардара ауданы Жаушықұм массивінде 12 192 гектар егістікке су жеткізетін құбыр мен сорғы станциясының да жағдайы күн тәртібінде қаралды. Сарыағаш ауданында «Р-4-2», «Шаншар құлақ» және «Құлтума», «Кескен», «Сарыүйсін», «57-тармақ», «Қаратас», «Рамадан», «Шошым», «Р-15 » каналдары жөндеуді талап етеді.​Кентаудағы «Ырмақ-Өзен» су қоймасы екі жыл бұрын «Тұран су» мекемесі тарапынан ағымдағы жөндеуден өткен. Алайда мәселе түбегейлі шешілу үшін күрделі жөндеу қажет. Ырмақ өзенінен су қоймасына дейін құбыр тарту, «Таздар» арығын бетондау маңыздылығы да баяндалды.

Су нысандарын салу, жөндеу және реттеу жұмыстары – су ресурстарын қорғауға, тиімді пайдалануға және болашақ ұрпаққа сақтап қалуға бағытталған маңызды шаралардың бірі. Бұл бағыттағы жұмыстар елді мекендердің қауіпсіздігін қамтамасыз етіп қана қоймай, ауыл шаруашылығы мен экологиялық тепе-теңдікті сақтауда ерекше рөл атқарады. Бүгінде Түркістан облысында өзендер мен каналдарды тазалау, су қоймалары мен бөгеттерді жөндеу, жаңа гидротехникалық нысандар салу арқылы су шығынын азайтуға және суды әділ бөлуге мүмкіндік туып отыр. Мұндай жобалар су тасқынының алдын алып, қуаңшылық кезеңінде егіс алқаптарын қажетті сумен қамтуға жағдай жасайды. Бұл жұмыстар мемлекеттік бағдарламалар аясында кезең-кезеңімен іске асырылып, жергілікті атқарушы органдар мен сала мамандарының тұрақты бақылауында жүргізілуі тиіс. Нәтижесінде, су ресурстарын басқарудың тиімді жүйесі қалыптасып, табиғи байлықты ұқыпты пайдалануға жол ашылады.

Нұрбол Тұрашбеков көтерілген мәселелер бойынша жауапты басқармаларға тиісті тапсырмалар берді. Жауаптылар бекітіліп, орындалу мерзімі нақтыланды. Жалпы, су нысандарын салу, жөндеу және реттеу – елдің экологиялық қауіпсіздігін қамтамасыз ететін, халықтың тұрмыс сапасын арттыратын және тұрақты дамуға негіз болатын стратегиялық маңызды бағыт. Осындай кешенді жұмыстар арқылы су ресурстарын қорғау ісі жаңа деңгейге көтерілуде.

Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеров «Eurasia Group AG» компаниясының Бас операциялық директоры және «Eurasia Group Kazakhstan» компаниясының Бас директоры Сергей Глоккені қабылдады. Кездесу барысында ауыл шаруашылығы техникалары, оларға сервистік қызмет көрсету жайы талқыланды.

Облыс басшысы жаңа бастамаларға ашық екенін айтып, жобаларды жүзеге асыруға қолдау көрсетілетінін жеткізді.

– Біз бұған дейінгі келіссөздер нәтижелерін жоғары бағалаймыз және серіктестігімізді одан әрі нығайтуға мүдделіміз. Ауыл шаруашылығы –Түркістан облысы экономикасының драйвері. Бүгінгі таңда біздің өңір Қазақстанда аграрлық өнім шығарудың жоғары көрсеткіштерін көрсетуде. Өңірде 28 мыңға жуық ауыл шаруашылығы техникасы бар, олардың 40%-ы ескірген. Ауыл шаруашылығы техникасын құрастыру, жаңарту мәселесі біз үшін маңызды. Облыстың климаттық орналасуы ауыл шаруашылығы саласын дамыту үшін өте қолайлы. 2025 жылы Түркістан облысында жалпы өнім көлемі 4,532 млн тоннаға жетіп, ауыл шаруашылығы өндірісінің өсуі қамтамасыз етілді. Өңірде индустриялық аймақтар, «Turan» арнайы экономикалық аймағы сияқты негізгі инвестициялық алаңдар бар. Бұл алаңдарда инвесторларға дайын инфрақұрылымы бар жер учаскелері, сондай-ақ салық жеңілдіктері қарастырылған. Сонымен қатар мемлекет есебінен шағын өнеркәсіптік ғимараттар салынып, инвесторларға жалға берілуде. Жаңа жобаларға қажетті қолдау көрсетуге дайынбыз. Сонымен бірге сіздерге қажетті мамандарды даярлау үшін облыстағы колледждердің әлеуетін пайдалануды ұсынамын, – деді Нұралхан Көшеров.

Компания өкілдері Түркістан облысының ауыл шаруашылығы техникаларына жүргізілген талдау қорытындыларымен бөлісіп, ұсыныстарын айтты. Жобаларын таныстырып, бірлесе жұмыс істеуге дайын екендерін жеткізді. Ауыл шаруашылығы техникаларын шығару және оларға сервистік қызмет көрсету бағытындағы бастамалары жемісті боларына сенім білдірді.

«Eurasia Group Kazakhstan» – ауыл шаруашылығы техникасы, жабдықтары мен агротехнологиялары нарығында жұмыс істейтін қазақстандық компания. 2002 жылы құрылған компанияның 500-ге жуық қызметкері бар. Компания ауыл шаруашылығы техникасын және бірегей қосалқы бөлшектерді көтерме жеткізуді жүзеге асырады, сервистік сүйемелдеуді, жөндеу және техникалық қызмет көрсетуді, агроменеджмент қызметтерін, операторларды оқытуды, сондай-ақ егіншілік саласындағы цифрлық шешімдерді ұсынады. Компанияның Қазақстанда 14 өкілдігі бар.

Түркістан облысы Сауран ауданында 2025 жылы негізгі капиталға тартылған инвестиция көлемі 71,4 млрд теңгені құрап, өткен жылмен салыстырғанда 105,7 пайызға артты. Аудан аумағында кәсіпкерлікті қолдау мақсатында «Шаға», «Жүйнек», «Қарашық», «Иассы», «Үшқайық», «Қосмезгіл» және тамақ өнімдерін өндіретін «ДәмОрда» өндірістік алаңдары құрылды. Сонымен қатар Оранғай ауылдық округінде «TURAN» арнайы экономикалық аймағы жұмыс істеп тұр. Аталған өндіріс аймақтарында 136 өндіріс ғимаратының құрылысы жүріп жатыр. Бүгінгі таңда 60 ғимараттың құрылысы толық аяқталып, іске қосу жұмыстары жүргізілуде. Бұл туралы Түркістан облысының әкімі Нұралхан Көшеровтің төрағалығымен өткен инвестициялық штаб отырысында айтылды.

Нұралхан Көшеров жауапты тұлғаларға инвестициялық ахуалды одан әрі жақсарту бойынша бірқатар тапсырма берді.

– Инвестиция көлемін арттыру, жаңа жобаларға қолайлы жағдай жасап, инвесторлармен тығыз жұмыс жүргізу керек. Өндірістік аймақтар мен индустриялық парктерді қажетті инфрақұрылыммен қамту мәселесі жедел шешілуі тиіс. Келісілген жобалар бойынша құрылыс жұмысы уақтылы басталмаса, қайтарылатынын да ескертемін, – деді облыс басшысы.

Штаб отырысында Сауран ауданының әкімі Мақсат Таңғатаров инвестициялық аймақтар құру, инвесторлар тарту бойынша атқарылып жатқан жұмыстарды баяндады. «Шаға» өндіріс алаңында 40 нысанның құрылысы аяқталып, 16 өндірістік ғимарат іске қосылды. Нәтижесінде 700 жаңа жұмыс орны ашылды. Қалған 24 өндірістік ғимараттарға жабдықтар орнатылуда. Ал 15 ғимарат бойынша инвесторлармен келіссөздер жүргізілуде.

Оранғай ауылдық округінде орналасқан «TURAN» арнайы экономикалық аймағында құны 69,2 млрд теңгені құрайтын 4 жобаның құрылыс жұмыстары жүргізілуде. Атап айтқанда, «Кентау көпсалалы зауыты» ЖШС-ның уран өндіруге пайдаланылатын қажетті құбырлар шығаратын зауытының, «Bereke plastic» ЖШС-ның бірреттік пайдалануға арналған ыдыс шығаратын зауытының құрылысы басталды. Сонымен қатар «Orzax» ЖШС-ның диеталық қоспалар мен дәрумендер шығаратын зауытының құрылысы наурыз айында басталмақ. «Diamond Steel Co Ltd» ЖШС-ның металл өндіру зауытының іргетасы қалануда.

Қарашық ауылынан өндірістік аймақ құруға 10 гектар жер бөлінді. 14 цехтың құрылыс жұмыстары басталып, 3 цехтың құрылысы аяқталды. Наурыз айында қосымша 5 цехтың құрылысы басталмақ. Аталған өндіріс алаңында жиһаз шығаратын, пластик өнімдерін өндіретін, құрылыс материалдарын шығаратын зауыттар мен тігін цехы орналасады. Жалпы 170 жаңа жұмыс орны ашылады.

Иассы ауылында 9 гектар жер учаскесіне 21 цехтың құрылысы жүргізілуде. Бүгінде 4 цехтың құрылысы аяқталып, жабдықтары орнатылуда. Мұнда жиһаз, пластик өнімдері, құрылыс материалдары шығарылып, тігін цехы орналасады. 430 жаңа жұмыс орны құрылады. Жүйнек ауылында өндірістік алаң үшін 30 гектар жер бөлінді. Қазіргі уақытта 16 цехтың құрылысы жүргізілуде. Оның ішінде 12 цехтың құрылысы аяқталып, 6 цех іске қосылды. 250 адам жұмыспен қамтылды. Бұл аймаққа 6 жиһаз шығаратын цех, 10 құрылыс материалдарын өндіретін цех орналастырылып, 550 жаңа жұмыс орны ашылады.

«Үшқайық» өндірістік алаңына 18 гектар жер учаскесі бөлініп, 16 өндірістік жиһаз шығаратын ғимараттың құрылысы жүргізілуде. Қосмезгіл ауылында 8 гектар алаңға 10 браунфилд салу жоспарланып, қазіргі таңда 3 жиһаз шығаратын өндіріс ғимаратының құрылысы жүруде. Еңбекші Дихан елді мекеніндегі 6,3 гектарға тамақ өнімдерін өндіретін «ДәмОрда» өндірістік алаңы құрылып, 18 цехтың құрылыс жұмыстары жүргізілуде.

Ауданға шетелдік инвесторлар тарту бойынша жұмыстар да қарқынды жүргізілуде. Бүгінде 10-ға жуық инвест-жоба қолға алынды.

Ауыл шаруашылығы саласында 2025 жылы 19,2 млрд теңгеге инвестиция тартылды. Аудан бойынша мал шаруашылығын дамыту үшін агро кешен жобаларын іске асыру жұмыстары жүргізілуде. 12 ауылдық округтен жалпы 200 гектар жер белгіленіп, 206 мал бордақылау алаңын салу жоспарланған. Қазіргі таңда 56 алаңның құрылыс жұмыстары жүргізілуде. Одан бөлек, Үшқайық ауылдық округінде 28 гектар аумаққа балық шаруашылығын дамыту мақсатында 18 жоба жүзеге асуда. Қазіргі таңда 11 жобаның құрылыс жұмыстары жүргізілуде. Жобаның жалпы құны 1 млрд теңгені құрайды. Нәтижесінде 40 адам тұрақты жұмыспен қамтылмақ.

Түркістан облысы, Мақтаарал ауданында қаңтардың қақ ортасында ерте пісетін көкөніс дақылдарын егу жұмыстары басталды. Ауыл шаруашылығы саласын дамыту және өңір тұрғындарын сапалы отандық өніммен қамтамасыз ету мақсатында биыл аудан бойынша жалпы көлемі 60,3 мың гектар егістік алқапты игеру көзделген болса, оның ішінде 1405 гектар жерге ерте және орта мерзімде пісетін көкөніс дақылдарын егу жоспарланып отыр.

Аталған жұмыстар аясында Мақтаарал ауылдық округінде ерте өнім алуға бағытталған нақты қадамдар жасалуда. Ауыл шаруашылығы саласында тәжірибесі мол шаруалардың бірі – Күшербаев Шағыр Ертуғанұлы 8 гектар алқапқа ас үй қызылшасын заманауи тамшылатып суару технологиясы арқылы егуде.

Бұл әдіс су ресурстарын үнемдеуге, тыңайтқыштарды өсімдік түбіне дәл жеткізуге және өнімділікті арттыруға мүмкіндік береді. Мамандардың айтуынша, тамшылатып суару технологиясын қолдану арқылы өнім көлемін дәстүрлі әдістермен салыстырғанда екі есеге дейін арттыруға болады. Тамшылатып суару – өнімділікті арттырудың тиімді жолы.

Қазіргі таңда су ресурстарын үнемді пайдалану ауыл шаруашылығындағы ең өзекті мәселелердің біріне айналып отыр. Климаттың өзгеруі, жауын-шашын көлемінің азаюы және суға деген сұраныстың артуы егін шаруашылығында жаңа технологияларды енгізуді талап етеді. Осы орайда тамшылатып суару технологиясы тиімділігімен ерекшеленіп, аграрлық салада кеңінен қолданыла бастады. Бұл әдістің басты артықшылығы – су тікелей өсімдіктің түбіріне жеткізіліп, ысырапсыз пайдаланылуы. Нәтижесінде топырақтың ылғалы бірқалыпты сақталып, дақылдың өсуіне қолайлы жағдай қалыптасады.

Сонымен қатар, тамшылатып суару суды 40–50 пайызға дейін үнемдеуге мүмкіндік береді. Бұл әсіресе су тапшылығы сезілетін аймақтар үшін аса маңызды. Дәстүрлі арықпен немесе жайып суару кезінде судың бір бөлігі буланып кетсе, енді бір бөлігі топыраққа сіңіп, егістікке толық жетпей қалады. Ал тамшылатып суару жүйесінде әр тамшы есеппен жұмсалады. Тағы бір маңызды артықшылығы – еңбек шығынының азаюы. Бұл технологияны енгізу арқылы шаруалар қол еңбегін қысқартып, уақытты үнемдейді. Сонымен бірге минералды тыңайтқыштарды сумен бірге беруге мүмкіндік туып, тыңайтқыштың тиімділігі артады. Бұл өз кезегінде өнім сапасының жақсаруына оң әсер етеді.

Бүгінде тамшылатып суару көкөніс, бақша, жеміс-жидек және мақта, жүгері секілді бірқатар дақылдарда жоғары нәтиже көрсетіп отыр. Тәжірибе көрсеткендей, мұндай әдісті қолданған шаруашылықтарда өнім көлемі артып қана қоймай, шығын да едәуір қысқарған. Жалпы тамшылатып суару технологиясы – су үнемдеудің, өнімділікті арттырудың және ауыл шаруашылығын тұрақты дамытудың тиімді тетігі. Сондықтан бұл әдісті кеңінен енгізу – аграрлық саланың болашағы үшін маңызды қадам болып табылады.

Мақтаарал ауданындағы шаруашылықта да барлық агротехникалық талаптар сақталып, егіс жұмыстары белгіленген мерзімде жүргізілген. Қолайлы ауа райы жағдайында ас үй қызылшасының алғашқы өнімі сәуір айында пісіп жетіледі деп күтілуде. Ерте өнім алу нарықтағы бағаның тұрақталуына және тұрғындарды жаңа піскен көкөніспен қамтамасыз етуге оң әсерін тигізбек. Сонымен қатар ауданда жуық арада қырыққабат дақылын егу жұмыстары да басталады. Бұл көкөніс түрі де ерте пісетін дақылдардың қатарына жатады және ішкі нарықта сұранысқа ие өнім саналады.

Биыл,  Түркістан облысында ауыл шаруашылығы дақылдары 919 мың гектар жерге егіледі. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 13 мың гектарға артық. Оның 536 мың гектары – жаздық, 208 мың гектары – күздік дақылдар, ал 175 мың гектары – көпжылдық жоңышқа.

Түркістан облысының Келес ауданы – табиғаты мен тіршілігі тұтасып жатқан нағыз аграрлы өңір. Сулы Келес пен Құр Келес өзендерінің арасына жайғасқан бұл аймақтың топырағы аса құнарлы. Халық арасында айтылатын «шыбық қадасаң, тал болатын жер» деген сөз Келес жеріне дәл келеді. Мұнда тек жер ғана емес, сол жердің қадірін білетін еңбекқор тұрғындар да мол.

Келестік диқандар ерте көктемнен бастап жер-ананы баптап, қар түскенше маңдай терін төгеді. Соның нәтижесінде бүгінде ашық алқаптың өзінде жылына үш өнім алу тәжірибесі қалыптасқан. Бұл – өңірдің ауыл шаруашылығындағы әлеуетінің айқын дәлелі.

Осындай мүмкіндіктерді тиімді пайдалану мақсатында аудан аумағында ауыл шаруашылығы саласында ауқымды жобалар іске асырылуда. Жалпы құны 51.5 млрд теңгені құрайтын 7 ірі жоба жүзеге асырылып, 1 467 адамды жұмыспен қамту жоспарланған. Бұл бастамалар Келес ауданы мен жалпы облыстың экономикалық әлеуетін арттырып, ауыл тұрғындары үшін жаңа табыс көзін ашпақ.

Ең ірі жобалардың бірі – «Ecoculture-Eurasia» ЖШС қолға алған заманауи жылыжай кешені. Жалпы аумағы 500 гектарды құрайтын бұл жобаның алғашқы кезеңінде 50 гектар игерілуде. Құны 42 млрд теңге болатын жоба нәтижесінде 1 337 адам тұрақты жұмыспен қамтылады. Құрылыс 2025–2026 жылдары жүргізілсе, 2025 жылы-ақ оның 6,25 гектары пайдалануға берілді. Жоба Ақтөбе ауылдық округінде орналасқан.

Ауданның өзге елді мекендерінде де ауыл шаруашылығы қарқынды дамып келеді. Ошақты ауылдық округінде «EcoPaulownia KZ» ЖШС 100 гектар аумақта павлония көшеттерін отырғызып, 500 млн теңгелік инвестиция тартады. Бұл бастама 30 жаңа жұмыс орнын ашуға мүмкіндік береді.

Мал шаруашылығы да Келес ауданында қарқынды дамуда. Қошқарата ауылдық округінде «Абдималиков Мейіржан» шаруа қожалығы 15 000 басқа арналған ірі қара мал бордақылау алаңын салуды жоспарлап отыр. 8,0 млрд теңгелік жоба 2026 жылы іске асырылып, 30 адам жұмыспен қамтылады.

Бау-бақша және жүзім шаруашылығы бағытында да тың жобалар бар. Біртілек ауылдық округінде «Умаров» шаруа қожалығы 12 гектар аумаққа шабдалы бауын отырғызуда. 200 млн теңге көлеміндегі бұл жоба 10 адамға жұмыс береді. Сонымен қатар осы округте жеке кәсіпкер «Абдиев» жүзім шаруашылығын дамытып, 3,2 млрд теңге инвестиция салуды көздеп отыр. Нәтижесінде 20 жаңа жұмыс орны ашылады.

Алпамыс батыр ауылдық округінде АӨК «Ер-Тайыр» 67 гектар аумақта жүзім бауын дамытуды қолға алған. 400 млн теңгелік жоба 2025–2026 жылдары жүзеге асып, 30 адамды жұмыспен қамтымақ. Сондай-ақ Ақтөбе ауылдық округінде «Бозсу» шаруа қожалығы балық шаруашылығын дамытып, 200 млн теңге көлемінде инвестиция тартуда. Бұл жоба аясында 10 адам тұрақты жұмыспен қамтылады.

Берекелі жері мен еңбекқор халқы бар Келес ауданы бүгінде ауыл шаруашылығы саласында жаңа белестерді бағындыруда. Іске асырылып жатқан жобалар – өңір экономикасының тірегі ғана емес, ауылдың болашағына бағытталған нақты қадам. Келес – аграрлық әлеуеті зор, дамуға даңғыл жол ашқан өңір.

Биыл Түркістан ауыл шаруашылығы дақылдарының егіс көлемі өткен жылмен салыстырғанда 13 мың гектарға артып, жалпы 919 мың гектарды құрайды. Оның ішінде жаздық дақылдар – 536 мың гектар, күздік егіс – 208 мың гектар, ескі жоңышқа – 175 мың гектар. Көктемгі дала жұмыстарын сапалы атқару мәселесі Түркістан облысы әкімі аппаратының апталық мәжілісінде талқыланды. Мәжілісте облыс әкімі Нұралхан Көшеров жауапты басқарма басшылары мен аудан, қала әкімдеріне көктемгі дала жұмыстарын сапалы әрі уақтылы үйлестіру бойынша нақты тапсырмалар берді.

Облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының басшысы Файзулла Байдуллаевтың айтуынша, биыл егіс құрылымын қалыптастыру барысында рентабельділігі жоғары әрі құрғақшылыққа төзімді дақылдарға басымдық берілген. Атап айтқанда, мақта егісі 18 мың гектарға ұлғайып, 162 мың гектарды, жүгері 16 мың гектарға артып, 55,2 мың гектарды, мақсары 14 мың гектарға көбейіп, 85,5 мың гектарды құрайды. Ал бидай алқабы 24 мың гектарға қысқартылып, 216,3 мың гектарға егілмек.

Жалпы өнім көлемін екі есеге арттыру жөніндегі жол картасы аясында облыста күріш дақылын 3,5 мың гектарға орналастыру жоспарланған. Өткен жылы трансшекаралық өзендердегі су тапшылығы туындауына байланысты, биыл күріш тек Шардара ауданында ғана егіледі.

Жүгері дақылының егіс көлемін арттыру мақсатында мемлекеттік қолдау тетіктері күшейтілді. «Басым дақылдардың өндірісін дамытуды субсидиялау» бағдарламасы аясында жүгеріні субсидиялау нормативі тоннасына 10 мың теңгеден 30 мың теңгеге дейін ұлғайтылды. Сондай-ақ мақсары дақылына берілетін субсидия көлемі 10 мың теңгеден 25 мың теңгеге дейін артты.

Қазіргі таңда жер жырту жұмыстары 49 пайызға, ал сор шаю жұмыстары 2 пайызға орындалды. Агротехникалық талаптарға сәйкес, жер жырту жұмыстары наурыз айында, ал сор шаю 20 ақпанға дейін аяқталуы тиіс. Осыған байланысты аудан, қала әкімдіктеріне жұмыстарды белгіленген мерзімде аяқтау тапсырылды.

2026 жылғы дала жұмыстарына арналған жеңілдетілген жанар-жағармай бойынша өтінімдер 1-30 желтоқсан аралығында қабылданып, жалпы қажеттілік 106,3 мың тонна деп анықталды. Босату жұмыстары ақпан айынан басталады. Минералдық тыңайтқыштармен қамтамасыз ету үшін облыстық бюджеттен 9,5 млрд теңге қаржы қарастырылып, 134 мың тонна тыңайтқыш енгізу жоспарланған. Сонымен қатар Ауыл шаруашылығы министрлігінің жол картасына сәйкес, жыл соңына дейін облыста 203,5 мың тонна минералды тыңайтқыш енгізіледі. Бүгінгі таңда қоймаларда 25 мың тонна тыңайтқыш қоры бар.

Дала жұмыстарына облыс бойынша 25,4 мың ауыл шаруашылығы техникасы жұмылдырылады. Оның ішінде 15 мың трактор, 2 мың комбайн және 9 мың агрегат бар. Техникалардың 98 пайызы көктемгі жұмыстарға дайын. Биыл техника паркін жаңарту мақсатында 2 мыңнан аса техника сатып алу жоспарланып, бұл бағытқа 16 млрд теңге қаржы бөлінді. Ауыл шаруашылығы саласын қаржыландыру бағытында өткен жылы 2 333 жобаға 26,4 млрд теңге бөлінсе, биыл бұл көрсеткішті 34,7 млрд теңгеге дейін арттыру көзделіп отыр. Қазіргі таңда 180 жоба бойынша 3,8 млрд теңгеге өтінім қабылданып, 101 жоба 1,8 млрд теңгеге қаржыландырылды.

Мәжілісті қорытындылаған облыс әкімі Нұралхан Көшеров аудан, қала әкімдіктеріне бекітілген егіс құрылымын қатаң сақтау, агротехникалық шараларды мерзімінде аяқтау, дизель отынын тұрақты жеткізу, техника жаңартуды 8 пайызға жеткізу, тыңайтқыштарды ғылыми негізде енгізу және шаруаларға мемлекеттік қолдау шаралары бойынша түсіндіру жұмыстарын күшейту жөнінде нақты міндеттер жүктеді.

Түркістан облысы әкімі аппаратының апталық мәжілісінде өңірді ағын сумен қамтамасыз ету мен су ресурстарын қорғау және су үнемдеу технологияларын енгізу бағытында атқарылып жатқан жұмыстар қаралды. Мәжіліске облыс әкімі Нұралхан Көшеров төрағалық етіп, жауапты басқармалар мен аудан, қала әкімдеріне нақты тапсырмалар жүктеді.

– Вегетациялық маусым басталғанға дейін тиісті жұмыстарды ұйымдастырып, су қоймаларға су көлемін толық жинауды, арық-атыздар мен каналдарды тазалау, дренаждарды жөндеу жұмыстарын уақтылы аяқтауды тапсырамын. Аудан, қала әкімдіктерімен бірлесіп, бекітілген егіс құрылымы бойынша шаруалармен ағын су бөлу келісім-шарттарға тұруды тапсырамын. Су үнемдеу технологияларын енгізу жұмыстарын жандандыру керек, – деді Нұралхан Көшеров.

Облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының басшысы Файзулла Байдуллаевтың айтуынша, Облыста суармалы жердің жалпы көлемі – 575 мың гектар. 2025 жылға облысқа 4,6 млн м³ ағын су лимиті бекітілген. Алайда су көлемінің аз келу болжамына байланысты биылға лимит 3,8 млн м³ болып қайта қаралды. Өткен жылы нақты алынған су көлемі 3,5 млн текше метрді құрап, бекітілген лимиттің 76 пайызы орындалды.

Облыстың жылдық су пайдалану лимитінің 63 пайызы көрші мемлекеттердің аумағынан келетін трансшекаралық өзендерге тиесілі. Жаһандық жылынудың әсерінен трансшекаралық өзендерден келетін су көлемі жыл сайын азайып келеді. Өткен жылы бекітілген 3,2 млрд м³ лимиттің 2,8 млрд текше метрі немесе 88 пайызы ғана нақты босатылған. Қазіргі таңда облыстағы 42 су қоймасының жалпы сыйымдылығы 8,8 млрд текше метрді құрайды. Су қоймаларындағы су көлемі – 4,0 млрд м³ немесе 47 пайыз деңгейінде. Атап айтқанда, Шардара су қоймасына 3,3 млрд м³, Көксарай су реттегішіне 567 млн м³, Бөген су қоймасына 169 млн м³ су жиналған.

Су тапшылығының алдын алу мақсатында жаңа су қоймаларын салу жұмыстары жүргізілуде. Бәйдібек ауданында «Бәйдібек ата» су қоймасының құрылысы 75 пайызға аяқталып, нысанды осы жыл соңына дейін пайдалануға беру жоспарланып отыр. Нәтижесінде келер жылғы вегетациялық маусымда 9,7 мың гектар жаңа суармалы жер айналымға енгізіледі. Сонымен қатар Төлеби ауданындағы «Қарақуыс» су қоймасының құрылысы биыл аяқталып, 350 гектар жер сумен қамтамасыз етіледі.

Алдағы жылдары Ордабасы және Сауран аудандарында «Боралдай» және «Иқан су» су қоймаларын салу көзделген. Бұл жобалар толық іске асқан жағдайда Бөген су қоймасына қосымша 120 млн м³ ағын су жеткізіліп, Түркістан қаласы аумағындағы су мәселесін шешуге мүмкіндік туады. Биыл Ислам даму банкінің қаржысы есебінен су шаруашылығы инфрақұрылымын жаңғырту жұмыстары басталады. Бірінші кезеңде «Қазсушар» арқылы 63,2 млрд теңгеге 11 жоба, «Тұран су» кәсіпорны арқылы 73,6 млрд теңгеге 14 жоба іске асырылады. Нәтижесінде 296 шақырым канал бетонмен қапталып, 63 мың гектардан астам суармалы жердің сумен қамтамасыз етілуі жақсарады.

Су ресурстарын тиімді пайдалану мақсатында 2030 жылға дейін су үнемдеу технологияларын енгізу жоспары бекітілген. Жыл сайын 50 мың гектарға су үнемдеу технологияларын енгізу арқылы 2030 жылға қарай 622,8 млн м³ су үнемдеуге қол жеткізу көзделіп отыр. Биыл Мақтаарал, Шардара және Жетісай аудандарында 24 мың гектар алқапқа су үнемдеу технологияларын енгізу жоспарлануда. Қазіргі таңда 10,6 мың гектар жерге су үнемдеу технологиясын енгізу бойынша тауар өндірушілерден ұсыныстар түскен.